Кіріспе

Финляндия аймағы

Сатакунта (фин және швед тілдерінде) – Финляндияның аймағы (maakunta / landskap), бұрынғы Батыс Финляндия провинциясының бір бөлігі. Ол Оңтүстік-Батыс Финляндия, Пирканмаа, Оңтүстік Остроботния және Остроботния аймақтарымен шекаралас. Аймақтың бас қаласы – Пори қаласы. Аймақтың аты сөзбе-сөз «жүз» дегенді білдіреді. Осы аттас тарихи провинция Финляндияның ірі аумағы болған, қазіргі Сатакунтаның және Пирканмааның көп бөлігін қамтыған.

Геральдика

Гербтің басына герцог тажы орнатылған, бірақ фин дәстүрінде ол швед графының тажына ұқсайды. Сипаттамасы: "Көк және алтын түсті екі бөлікке бөлінген, қара аю тік тұрып, қызыл қарулары мен тілі бар, алтын таж киген, екі лапында күміс қылыш ұстаған, қылыш сабы алтын; үстінен жеті ұшы бар екі күміс жұлдыз орналасқан".

Тарих

Бір теория бойынша, Сатакунта Финляндияның соңғы темір дәуірінде (550–1150 жж.) саяси және әскери бірлік болған. 13 ғасырда швед билігі бекітілді. Сонымен қатар, жағалауға бірқатар швед тұрғындары қоныстанды, бірақ олар фин халқының құрамына сіңіп кетті. Осы қоныстанудың іздерін жағалаудағы Сатакунтадағы кейбір топонимдерде көруге болады (мысалы, Noormarkku < Norrmark). Генетикалық тұрғыдан Скандинавиямен байланысы салыстырмалы түрде күшті. Сатакунтада I1 гаплотобы (Y-ДНК) кең таралған, ол әдетте скандинавиялыққа тән. Ортақ ата-тегі, скандинавиялық ең жақын (сирек) тармақтарымен кем дегенде 2300 жыл бұрын өмір сүрген. Орта ғасырларда провинцияның ірі қалалары 14 ғасырда құрылған Ульвила және 1442 жылы құрылған Раума болды. Жердің көтерілуі салдарынан біріншісі құрлыққа қалып, теңізге шығу мүмкіндігін жоғалтты. Осыдан кейін 1558 жылы Финляндияның Ұлы герцогы Йохан жағалауда Пори қаласын құрды. Әкімшілік тұрғыдан провинция 1649 жылы қызметін жоғалтты, ол Оңтүстік-Батыс Финляндиямен бірігіп, Турку және Пори округін құрды. 19 ғасырда провинцияның шығыс бөліктері Тавастия округіне берілді. Қазіргі уақытта ескі провинцияның шығыс бөлігі Пирканмаа аймағын, ал батыс бөлігі Сатакунта аймағын құрайды. 1809 жылы Финляндия Ресейге өткен кезде Сатакунта Финляндияның қалған бөлігімен бірге Швециядан бөлінді. Автономия дәуірінде (1809–1917) провинция баяу индустрияланды, Пори аймақтың ең маңызды өнеркәсіптік қаласына айналды. Кәсіптік өмірде орман және тоқыма өнеркәсібі басым болды. Сонымен қатар, Раума мен Поридің саудагерлері Ресей империясының сауда флотының үлкен бөлігін құрайтын, желкенді сауда кемелерінен тұратын үлкен флотқа ие болды. Кемелерді кеңінен пайдалану 1930 жылға дейін жалғасты, тіпті бумен жұмыс істейтін кемелер халықаралық теңіз трафигіне үстемдік ете бастады. Тампере–Пори және Кокемяки–Раума теміржолдарының салынуы провинцияны Финляндияның ішкі аймақтарымен байланыстырды және Кокемяки өзенінің көліктік арна ретіндегі маңыздылығын азайтты. Осыдан кейін Раума мен Пори порттары фин өнеркәсібі үшін ең маңызды экспорттық порттардың қатарында сақталды. Ауыл шаруашылығының нарықтық экономикаға қарай дамуы 18 ғасырда егіс ауыстыру және ірі масштабты мелиорациялық жобалар басталған кезде басталды. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы үшін орманды кесу жалғасты, нәтижесінде үлкен шаруалар класы қалыптасты, олар ірі шаруашылықтардан жалға алынған шағын жерлерде тұрды. 19 ғасырда ауылдық халық арасындағы әлеуметтік жіктер тереңдеді. Осының салдарынан 1918 жылғы Финляндия азамат соғысында Сатакунта Қызыл Финляндияның маңызды бөлігін құрады. Тәуелсіздік алғаннан бері Сатакунтаның дамуы жалпы фин үлгісін қабылдады. Ауылдық аймақтар жас халықтың халық орталықтарына ағылуынан зардап шекті, бұл 1990 жылдардың басына дейін Раума, Харьявалта және Поридің өнеркәсіптік қалаларына және олардың айналасына пайда әкелді. Металл және орман өнеркәсібі тұрақты түрде кеңейді, бұл Олкилуотодағы атом электр станциясын салуды қажет етті. Алайда, өнеркәсіптік өндірістің өсуі толығымен проблемасыз болған жоқ. Әсіресе Харьявалта мыс-никель қорыту зауытының маңындағы аудан қышқыл жаңбырдан қатты зардап шекті, ал Кокемяки өзені қатты ластанды. Бұл проблемалар 1980 жылдардан бері көбінесе бақылауда. 1990 жылдан бері аймақтың дәстүрлі өнеркәсіптері тоқырады және оның қалаларының салыстырмалы маңызы төмендеді. Бұл дамудың себептерінің бірі Сатакунтада өз университетінің жоқтығы деп есептеледі.

Қалалық округтер

Сатакунта аймағы 16 муниципалитеттен тұрады, олардың 7-сі қала мәртебесіне ие (қалың әріппен көрсетілген).

География

Сатакунтаның Оңтүстік-Батыс Финляндия, Остроботния және Оңтүстік Тавастияға қарайғы шекаралары жақсы анықталған. Дегенмен, Солтүстік Тавастияда, яғни қазіргі Пирканма аймағында жағдай олай емес. Бұған себебі, Пирканманың солтүстік бөлігінде сирек қоныстанған дала болған және 1634 жылы округтер жүйесі енгізілгенге дейін провинциялардың шекаралары нақты белгіленбеген. Сол жылы Сатакунтаны қамтитын Турку және Пори округі мен Уусимаа және Тавастия округі арасындағы шекара Таммеркоскиде шартты түрде салынды. Жағдайды одан әрі қиындата түскендей, 19 ғасырда Тампере және оның айналасы Тавастия провинциясына қосылды. Осының салдарынан Икаалинен және Паркано аймағы Сатакунта, Тавастия, Сата-Хяме немесе Пирканманың бір бөлігі деп әртүрлі сипатталады. Сатакунта жағалау және ішкі аймақтардың күрт контрастымен ерекшеленеді. Жағалаудың ең оңтүстік бөлігі Раума архипелагымен шектеседі, бірақ солтүстікке қарай жағалаудағы аралдардың саны айтарлықтай азаяды. Теңіз түбі жазық болғандықтан, мұздықтан кейінгі көтерілу әлі де жалғасуда және тіпті бір адамның өмірінде де байқалады. Сатакунтаның солтүстік жағалауының ерекшелігі – Пори қаласының солтүстік-батысында орналасқан Кокемеенйоки дельтасы. Кокемеенйоки өзенінің аңғары мен оның оңтүстігіндегі аймақ Финляндияның ең маңызды ауыл шаруашылығы аймақтарының бірін құрайды. Басты егістер – қара бидай, арпа, картоп және қант қызылшасы. Ал Кокемеенйоки аңғарының солтүстігінде орман басым, ал халық тығыздығы Оңтүстік Сатакунтаға қарағанда әлдеқайда төмен. Ішкі аймаққа қарай, жазық ауыл шаруашылық жазығы көлдермен тізілген төбелі ландшафтқа айналады. Бұл аймақта халық орталықтары негізгі су жолдары бойында орналасқан, бұл алғашқы қоныстану кезеңінің нәтижесі.

Экономика

2019 жылы Сатакунтадағы ең ірі салық төлеушілер Boliden Harjavalta, Raumaster, Forchem, Länsi Suomen Osuuspankki, Oras, Alfa Laval Aalborg және LähiTapiola Lännen компаниялары болды.