Кіріспе

Инчкольм (шотланд гаэль тілінде "Innis Choluim" сөзінен шыққан, Колумба аралы деген мағынаны білдіреді) – Шотландиядағы Форт шығанағындағы арал. Аралдың діни құлшылық орыны ретінде ұзақ тарихы бар, ол шіркеуден басталып, кейіннен 13 ғасырдың ортасында монастырьға және ірі Августин аббаттығына айналды. Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде ағылшын басқыншыларының бірнеше шабуылына ұшырады, ал кейіннен екі дүниежүзілік соғыс кезінде жақын орналасқан Эдинбургті қорғау үшін қару орнату және басқа да әскери құрылыстармен нығайтылды. Инчкольм аббаттығы мен оны қоршаған арал қазір Historic Scotland қамқорлығында. Аралға күндіз келушілер Queensferry-ден жеке қайық экскурсиялары арқылы жете алады. Инчкольмдағы көптеген діни ғимараттар жақсы жағдайда сақталған және Инчкольм Шотландиядағы ең жақсы сақталған монастырь ретінде танымал.

География

Инчколм Фифтің оңтүстік жағалауында, Брейфут шығанағының қарсысында, Форт көпірінен шығысқа қарай, Фифтің Абердур қаласынан оңтүстікте және Эдинбург қаласынан солтүстікте орналасқан. Арал Фиф материгінен Мортимер тереңдігі деп аталатын су кеңістігімен бөлінеді. Арал Абердур приходының құрамына кіреді және жағалаудан шамамен жарты миль қашықтықта жатыр. Көпірдің орнына қайықпен Форт фиртінен өтуге мәжбүр болған заманда арал оқшауланған емес еді, және Лейт/Лотиан мен Файф арасындағы паром жолдарында тоқтаған. Аралды үш бөлікке бөлуге болады: шығыс бөлігі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қорғаныс операциялары орталықтанған жер; төменгі орталық бөлігі, кішкентай табиғи порты мен дүкені бар жер; және үлкен батыс бөлігі. 2001 жылы аралда 2 тұрғын болды, ал 2011 жылғы халық санауында «тұрақты тұрғындар» тіркелмеді. Рим флоты оны белгілі бір дәрежеде пайдаланған болуы мүмкін, өйткені олар бірнеше жыл бойы Крамондта күшті өкілдікке ие болды және Антонин қабырғасына сапарлауға тиіс болды. 567 жылы әйгілі Ирландиялық миссионер монах – Святой Колумба аралға келген деген болжам бар, ал 12 ғасырда арал оның құрметіне аталған. Сондықтан, қазіргі Инчколм атауы «Колм аралы» дегенді білдіреді, мұндағы «Инч» сөзі – гаэль тіліндегі «арал» деген мағынаны білдіретін «инниш» сөзінің өзгеруі, ал «Колм» – Святой Колумбаға сілтеме жасап, оның реликвиялары Дункельд соборында сақталған, ол бастапқыда Инчколм диоцезінің бас шіркеуі болған. Ерте заманнан бері арал Колумбалықтар отбасының монахтары үшін «шығыстың Ионасы» қызметін атқарған деп есептеледі. Арал 1100 жылдары алғаш рет монастырь ретінде құрылған. Аралда сақталған және кейінірек аббат монахтарымен күмбезделген тас ғимарат, 12 ғасырда, тіпті одан бұрын, оқшауланған монахтың ораториясы және келмесі ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Орта ғасырлардағы ою-өрнектелген тас бұйымдарының фрагменттері аралда ерте христиандық мәдениет болғанын куәлейді. Аббаттың келушілер орталығында сақталған шошқа тастың (hogback stone) жасы 10 ғасырдың соңына дейін жетеді, бұл оны Шотландиядағы ең ерте ескерткіштердің бірі етеді, ол Солтүстік Англиядағы даниялық қоныс аударушылардың арасында пайда болған. 16 ғасырғы деректерде жақын жерде тас айқыш орнатылғаны айтылады, бірақ ескерткішке қатысты ешқандай іздер табылған жоқ. 1235 жылы монастырь аббатханаға айналдырылды. Александр аралды Августин монахтарының монастырына айналдыруды шешті. Уолтер Бауэр, 1418-1449 жылдар аралығындағы аббат, Шотландияның ең маңызды ортағасырлық тарихи көздерінің бірі – латынша «Scotichronicon» еңбегінің авторы. Арал ортағасырлық Дункельд диоцезінің (сонымен қатар Святой Колумбаға арналған) құрамына кірді, ал ортағасырлық епископтардың бірнешеуі аббат шіркеуіне жерленген.

Орта ғасырдың соңы және ағылшын шабуылдары

Инчкольмға 14 ғасырда ағылшын басқыншылары бірнеше рет шабуыл жасады. Бұл Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезеңі болды, және Лотиан мен Стирлинг/Баннокберн аймағында шешуші шайқастар өтті, сондықтан арал кез келген жабдықтау немесе шабуыл кемелерінің жолында орналасқан еді. 1335 жылы ағылшын кемесі аббаттықтың қазынасын, сондай-ақ Колумбаның мүсінін ұрлап кеткен кезде, ерекше зор шабуыл болды. Әңгімеге сүйенсек, кеме Инчкольмде жақын жерде құлай жаздап, Кингхорнға тоқтады. Діни сезімге келген теңізшілер бұл Колумбаның ашуынан деп ойлап, мүсінді және қазынаны аралға қайтарды, содан кейін сапарларында жақсы ауа-райына ие болды. 1384 жылы ағылшын шабуылдары Инчкольм аббаттығын өртеп жіберуге тырысты, бірақ бұл да ауа-райының кесірінен сәтсіз аяқталды – осы жолы қатты жел отты сөндірді. 1441 жылы аббат Уолтер Бауэр Шотландия тарихына арналған «Скотихорон» атты әсерлі зерттеме жазды. Арал 14-15 ғасырларда түрме ретінде пайдаланылды. Мұнда тұтқындалғандардың арасында Сент-Эндрюс архиепископы Патрик Грэм де болды. 1427 жылы Джеймс I Аралдардың иесі Александрдың анасын, Росс графинясы Мариотаны мұнда қамауға алды.

Тюдор және ерте заманауи кезең

XVI ғасырда арал ағылшындардың тағы бір шабуылына ұшырады. 1547 жылы Пинки Клеу шайқасынан кейін Инчкольм ағылшындармен бекітілді, жақын орналасқан Инчгарви сияқты, ал Инчкейтті екі жыл бойы итальяндық жалдамалы әскерлер басып алды. Сэр Джон Латтрелл 1547 жылдың 17 қыркүйегінде аралға 100 хагбэттер мен 50 жұмысшы орналастырды. 1547 жылдың қазан айының басында Ангус графы бес кемемен аралды қайтарып алуға әрекеттенді. 1548 жылдың 8 қаңтарында жасалған тізімде аралдағы ағылшын қару-жарағы мыналар деп көрсетілген: бір кульверин, бір деми кульверин, 3 темір сакер, бір қола сакер, 2 темір соққы, 3 қола соққы, 4 аңшы, 2 порттық зеңбірек, 14 база, 90 аркебус, 2 садақ жиынтығы, 50 сүңгі және 40 айқас. Ағылшын қолбасшысы Джон Латтрелл 1548 жылдың сәуір айының соңында аралды тастап, салған бекіністерін бұзды. 1560 жылғы шотландтық протестанттық реформациядан кейін аралдағы монахтар қауымы мен аббатхана таратылды. Дегенмен, аралда орналасқандықтан, Инчколмның діни ғимараттары материктегі көптеген ғимараттарға қарағанда жақсы сақталған, себебі оларды белсенді реформаторлар оңай қиратуға мүмкіндік алмады. 16 ғасырда ол сэр Джеймс Стюартқа тиесілі болды, ал оның немересі бірінші графтың үлкен қызына үйлену арқылы Морейдің үшінші графы атанды. Осыдан графтың Лорд Сент-Колм (1611 ж.) атағы шықты. 1880 жылдары аббатхана қабырғаларының біріне кіріктірілген қаңқа табылды. Ол тік тұрған күйде болды және оның жасалған мерзімі белгісіз.

Әскери қорғаныс

Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде Инчкольм Форт теңізінің қорғаныс жүйесінің бір бөлігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста “орталық қорғаныс” деп аталған штаб Инчкольмда орналасқан, оның басты құралы – өзен бойындағы суасты қайықтарына және кемелерге қарсы үздіксіз кедергілер желісі болды. Бұл қорғаныс Инчколм мен Форт теміржол көпірі арасындағы теңіздік бекіністі қорғау мақсатында салынған (Форттағы кемелерді бекіту үшін көпірдің үстінде жеткілікті орын болмағандықтан). 1916 жылы Ұлы флотты Скапа-Флоудан Фортқа көшіру туралы шешім қабылданғанда Инчколмның қорғанысы күрт күшейтілді. Осы жұмыстар аясында Корольдік инженерлердің 576-шы Корнуолл құрылыс компаниясы аралдың шығыс жағындағы төбенің астынан туннель қазды, ол жаңа артиллериялық батареяны аралдың қорғалған бөлігіндегі оқ-дәрі қоймасымен байланыстырды. “Форт Белл” және басқа да кемелер Пасхадан қазан айының соңына дейін Оңтүстік Куинсферридегі Хоусс пирсінен жұмыс істейді. Аралдың ең маңызды ескерткіші – бұрынғы Августин орденінің Инчколм аббаттығы (Historic Scotland), Шотландиядағы ең жақсы сақталған монастырь. Бұрынғы уақыттарда, және мүмкін Колумбаға арналғандығына байланысты, оны кейде “Шығыстың Ионасы” деп атаған. Жақсы сақталған аббаттық ғимараттар мен 9-ғасырға жататын усақ кешіккендердің қираған қалдықтары аралға саяхатшыларды тартады. Аралдың төңірегінде теңіз түлкілерін жиі кездестіруге болады, олар көршілес тастық жерлерде күнге жатады. Аралда мысықтар мен кірпілер жоқ, сондықтан жұмыртқаларды көбінесе жерде табуға болады. Сәуір мен шілде айлары аралығында аралдың солтүстік беткейінде тоқылдақтар ұялайды, оларды су бетінде азық іздеп жүргенде және ұяларына қайтып келіп бара жатқанда көруге болады. Аралда сонымен қатар Ұлыбританиядағы қара егеуқұйрықтардың сирек кездесетін колонияларының бірі де орналасқан. Бүгінде аралда Historic Scotland ескерткішінің басқарушысы және тұрғын үй иесі тұрады, ал штаттан тыс қызметкерлердің міндеттеріне дүкенді басқару, нысанды күтіп ұстау және кемелерді құрлыққа түсіруге көмектесу кіреді.