Ирландияның Батқан Тас Төбесі: Буррен аймағының географиясы мен флорасы

Кіріспе

Ирландияның солтүстік-батысындағы мұздық карст ландшафты аймағы.

Бүррен ( /ˈbʌrən/ BURRən) – Ирландияның батыс жағалауындағы Клэр округінің орталығында орналасқан карст/мұздық карст ландшафты. Оның ауданы шамамен Лисдунварна, Корофин, Горт және Кинвара ауылдарымен белгіленген шеңбер ішінде жатыр. Аймаққа Муллагмор төбесі және Айлади жартастары сияқты табиғи нысандар, сондай-ақ Пульнаброне дольмені және Кахерконнелл тас бекінісі сияқты тарихи ескерткіштер кіреді. Бүррен ұлттық паркі Бүрреннің кішкентай бөлігін қамтиды және Ирландиядағы алты ұлттық парктің ең кішісі болып табылады, ал Мохер жартастарын қоса алғандағы жақын аумақ Бүррен және Мохер жартастары геопаркінің құрамына кіреді.

Орналасқан жері

Атау көбінесе солтүстік-батыс Клэрдің әктас үстірттеріне және оған іргелес жазықтарға қолданылады, ал оңтүстік-батыстағы Клэр тақталы тастарының аумағын әдетте алып тастайды. Аймақтың нақты шекарасы анықталмаған, бірақ геологиялық тұрғыдан ол солтүстік және солтүстік-шығысқа қарай Галвей графтығына дейін созылады (төмендегі геология бөлімін қараңыз). Галвей графтығының оңтүстік-шығыс бөлігі, Кинвара аймағы, әдетте Бурренге жатқызылады және көптеген Буррен ұйымдарының орналасқан жері болып табылады. Буррен Атлант мұхиты және Галвей шығанағымен шектеседі, ал Аран аралдары Бурреннің көп бөлігін құрайтын әктас төбелерінің геологиялық жалғасы болып табылады. Бір анықтама бойынша, Буррен оңтүстікке Лахинч жағажай курортынан Корофинге дейінгі сызыққа дейін, ал шығысқа Кинварадан Горт маңындағы Килмакдуаг монастырына дейінгі сызықпен шектеледі. Бұл анықтамаға сәйкес, Эннистимон қаласы және Мохер жарлары да Бурренге жатады, бірақ олар көбінесе Бурреннің жанындағы аймақтар деп есептеледі. Аймақта жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 1500 мм құрайды (Шығыс Ирландиядағы көрсеткіштен екі есе көп), бұл гүлдерді тамашалауға қолайлы кезең, әсіресе генциандар мен авендер гүлдейтін кезде (орхидеялар кейінірек гүлдейді). 1651-52 жылдардағы Буррендегі партизандық операциялар кезінде Эдмунд Лудлоу былай деп мәлімдеген: «Бүррен – адамды батыруға жеткілікті суы жоқ, асып қоюға ағашы жетпейтін, жерлеуге топырағы аз жер. Бірақ олардың малдары өте семіз. Себебі әктас тастардың арасында өсетін, екі-үш фут көлемдегі топырақтан шыққан шөп өте тәтті және қоректі».

Ландшафты түрлері мен тіршілік орындары

Әктас жартастардан басқа, флора мен фаунаның мекен ету ортасын қамтамасыз ететін негізгі ландшафт түрлері: әктас шөбі, құрғақ карбонатты далалар, карбонатты (кальцийленетін немесе тасқа айналатын) бұлақтар, аралық су толымы (турлафтар), батпақтар, Cladium қамыстық жерлері, көлдер, ылғалды далалар, бұталы және сирек орман, сондай-ақ бейтарап және шаруашылыққа бейімделген далалар.

Флора

Бэррен өсімдіктер мен жануарлардың ерекше жиынтығымен танымал, ал Ирландияның 70% астам гүл түрлері осы жерде кездеседі. Аймақ ерекше ортаға байланысты Арктика-Альпі және Жерорта теңізі бассейндерінің өсімдіктерін қатар ұстайды. Гриктер (әктастағы жарықтар) ылғалды жағдай жасайды, бұл көптеген өсімдіктерге, соның ішінде жазық бұталарға да қолдау көрсетеді. Әктас беті ұсақ тастарға айналған жерлерде Арктиканың немесе Альпілік өсімдіктерінің көптеген түрлері табылады, ал әктас беті топырақтың жұқа қабатымен жабылған жерде шөптер мен шөптесін өсімдіктер араласқан шөптік алаңдар көрінеді. Бэрренде тіркелген гүлдердің арасында көктемгі генциан бар – Failte Ireland ұлттық туристік кеңесі аймақтың символы ретінде пайдаланатын жарқын көк гүлдері бар Альпілік өсімдік. Ирландиялық орхидея (Neotinea maculata және орхидеялардың тағы 21 түрі) және қанды жусан (Geranium sanguineum) да кездеседі. Басқа да көзге түсетін гүлдер: Anacamptis pyramidalis, Platanthera chlorantha, Ophrys insectifera, Euphrasia salisburgensis, Lathyrus linifolius, Carlina vulgaris, Centaurium erythraea, Succisa pratensis, Primula veris, Filipendula vulgaris, Parnassia palustris, Campanula rotundifolia, Helianthemum oelandicum, Polygala vulgaris, Saxifraga hypnoides, Potentilla fruticosa, Antennaria dioeca, Primula vulgaris, Hypericum androsaemum, Asperula cynanchica, Rhinanthus minor, Blackstonia perfoliata және Dryas octopetala. Әктас жарықтарында тағы да 24-ке жуық папоротник түрі кең таралған, мысалы, Жерорта теңізінің Adiantum capillus veneris. Аймақ әктасқа төзбейтін және оны жақсы көретін өсімдіктердің ерекше жақын орналасуымен ерекшеленеді. Қышқылды жағдайды жақсы көретін Calluna сияқты өсімдіктер, қышқыл торфтың кішкентай алаптарында жақсы өседі, бұл оларды негізгі әктастан тиімді оқшаулайды.

Фауна

Ирландияда табылған 30-дан астам көбелек және моль түрлерінің тек екеуі ғана Бэрренде кездеспейді. Ирландиядағы жеті түрлі жарықшаның барлығын Бэрренде табуға болады. Тозаңталма талдауы мезолит кезеңінде, шамамен 8000-7000 жж. б.э. дейін, Бэрреннің бүгінгідей болмай, көбінесе жапырақты, қарағай және сергілген ағаштармен жабылған биік жерлерге ие болғанын көрсетеді. Аймақта мезолиттік қоныстар мен тұрақтардың нақты дәлелдері әлі табылмаған. Аймақтың шекарасында, Инчикин көлінің жанында және «Дулин балта фабрикасы» деп аталатын жерде мезолиттік кезеңге жататын тас артефакттар табылды. Дегенмен, неолит дәуірінде, шамамен б.э.д. 4000 ж., қоныс аударушылар келгені анық болды және мүмкін, шамадан тыс мал жаю және өртеу арқылы орманды жою және тас қабырғалар салу арқылы ландшафты өзгерте бастады. Бұл адамдар сондай-ақ Поулнаброне дольмені сияқты портал қабірін, Теергонеандағы (Дулинге жақын) және Баллиганнердегі (Нугавалға жақын) сот қабірлерін салды. Бэррен аймағында барлығы 70-ке жуық мегалиттік қабірлер бар, олардың жартысынан астамы Клэрде табылған. Бэррендегі тас қабырғалардан басқа, ең көп кездесетін тарихи құрылыс – неолиттің соңы/ерте қола дәуірінің кенелі қабірі, көбінесе б.э.д. 2500-2000 ж. аралығында салынған. Бұл аймақтағы мегалиттік қабірлердің шамамен 90% құрайды. Олардың көптеген мысалдары Кильнабойға жақын Руган төбесінде, Паркнабиния және Кривагта табылады. Басқалары Гленншин, Бернин (Ратборни) және Пулафука (Карран) жерлерінде орналасқан. Көптеген төбелердегі үлкен тас қақпалар, мысалы, Пулавак қақпасы да осы кезеңге жатады. Ирландияның көптеген жерлеріндегідей, Темір дәуіріне жататын орындар Бэрренде сирек кездеседі. Бұл, абайсызда із қалдырмаған тұрғын үйлердің (ағаш құрылыстар немесе тіпті шатырлар) пайдаланылуына байланысты болуы мүмкін. Кейбір сақталған раттар, кашельдер немесе кахерлер Темір дәуірінде салынған болуы мүмкін. Алайда, олардың азы ғана қазылған, ал зерттелгендері, мысалы, Кахеркомон, Кахерконнел, Кахермор немесе Баллиаллабан, ерте ортағасырлық немесе одан кейінгі кезеңге жатады деп есептеледі. Турлоу төбесіндегі үлкен, түсініксіз қоршау (Oughtmama қараңыз) Темір дәуіріне немесе одан ертерекке жатуы мүмкін. Осы дәуірге жататын аймақтық табылғандардың нақты мысалдары – Корофин және Баллиалла (Килшанни) маңында табылған бірнеше қола ат жабдықтары. Бұл жылдардың тарихы белгісіз, бірақ Эоганахт Аранның құлдырауынан кейін жергілікті Корко Модхруад, 7 ғасырда өркендеген, қазіргі Оңтүстік Галвейден шыққан Уи Фиакрах Айне тайпасының билігіне түскен болуы мүмкін. Жергілікті тайпалар, 9 ғасырдың басында олардың ықпалы төмендегенше дейін, Eóganacht Locha Léin тайпасының бағынышында болған. Корко Модхруад сол кезде жеке топ ретінде сақталған-сақталмағаны белгісіз, өйткені олар мен олардың көршілері Корку Байсиндті 744 жылы Корко Модхруадқа қарсы үлкен шайқаста жеңіске жеткен шығыс Клэрдің Деиси Туалуатх тайпасымен біріктірілген немесе жаулап алған болуы мүмкін. 9 ғасырда Корко Модхруад Бэррен таулы жерлеріне ығыстырылған. О'Лоуглин (Ó Lochlainn) тайпасы Боирэнді 17 ғасырдың ортасына дейін Греганс қасарасындағы (қақпа үйі, сол есімді үй емес) бас резиденциясынан басқарды. Тайпа басшысы кейінгі уақытта «Бэррен ханзадасы» деп аталды және тайпа мүшелері Коркомрое аббаттығының алтарының жанындағы отбасылық қабірге жерленді. Олардың туыстары О'Коннор (Ó Conchubhair) тайпасы Корко Модхруад Иартарахты Лисканор маңындағы Дог қамалынан басқарды. Боирэннің ортағасырлық аумағында орналасқан ауылдар мен қалаларға Лисдунварна, Балливаган, Нью-Кей (Ньюкэй) / Буррин (Буррен), Нугхавал, Беалаклагга (Беллхарбор), Каррон және Фанор / Краггаг кіреді. Екі тайпа да Томондтың билеушілері О'Брайендердің бағынышында болды. Әсіресе оңтүстік-батыста О'Брайендер кейде өздерінің тікелей ықпалын кеңейтіп, үйлер мен аумақтарды өздеріне иеленді. Олар Дромоланд пен Леаман қамалдарын басқарды және кейіннен Инчикин барондары болды.

Of the more than 30 species of butterflies and moths found in Ireland only two are not present in the Burren. All seven species of bats present in Ireland can be found in The Burren. Pollen analysis indicates that in the Mesolithic period of 8000 to 7000 BC The Burren looked completely different from today, with most of the uplands covered in a mixture of deciduous, pine and yew trees. No clear evidence of Mesolithic settlements or camp sites in the area has yet been discovered. At the limits of the region, near Lake Inchiquin and at the so called "Doolin Axe Factory", stone artifacts have been discovered that may be Mesolithic in origin. However, by the Neolithic, c. 4000 BC, settlers had clearly arrived and began changing the landscape through deforestation, likely by overgrazing and burning, and the building of stone walls. These people also constructed Megalithic sites like the portal tomb known as Poulnabrone dolmen and the court tombs at Teergonean (near Doolin) and Ballyganner (near Noughaval). Overall, there are around 70 megalithic tombs in the Burren area, more than half of all of these structures found in Clare. The most numerous type of prehistoric structure (apart from stone walls) in The Burren is the late Neolithic/early Bronze Age wedge tomb, mostly dated to the period 2500 to 2000 BC. It accounts for around 90% of the region's megalithic tombs. Many examples of these are found on Roughan Hill near Kilnaboy, including those at Parknabinnia and Creevagh. Others are located at Gleninsheen and Berneens (Rathborney) and Poulaphuca (Carran). Large stone cairns on many hills, such as the Poulawack Cairn, also date from this period. Like in many places of Ireland, datable Iron Age sites are rare in The Burren. This may be due to the use of dwellings that did not leave durable traces (wooden buildings or even tents). Some of the extant ráths, cashels or cahers may actually have Iron Age origins. However, few have been excavated and those that have been the subject of research, like Cahercommaun, Caherconnel, Cahermore or Ballyallaban, are thought to be early Medieval or later in origin. The large enigmatic enclosure of Turlough Hill (see Oughtmama) may be Iron Age or earlier. Definite regional findings from this era are limited to a few bronze horse bridles discovered near Corofin and at Ballyalla (Kilshanny). The history of these years is uncertain, but after the decline of the Eóganacht Árann the local Corco Modhruadh likely fell under the control of the Uí Fiachrach Aidhne, a tribe from what is now southern Galway, who prospered in the 7th century. The local tribes were then probably subjects of the Eóganacht Locha Léin until their influence declined in the early 9th century. Whether the Corco Modhruadh still existed as a distinct group at that point is uncertain, as they and their neighbours Corcu Baiscind may have been assimilated into or conquered by the Déisi Tuisceart of eastern Clare, who won a major battle against the Corco Modhruadh in 744. By the 9th century, the Corco Modhruadh had been driven into the Burren uplands. The O'Loughlin (Ó Lochlainn) clan ruled Boireann down to the mid 17th century from their chief residence at Gregans Castle (the tower house, not the house of the same name). The chief of the family was known in later times as the 'Prince of Burren' and clan members were buried in the family tomb near the altar of Corcomroe Abbey. Their kinsmen, the O'Conor (Ó Conchubhair), clan ruled Corco Modhruadh Iartharach from Dough Castle near Liscannor. The villages and towns found within the medieval territory of Boireann include Lisdoonvarna, Ballyvaughan, New Quay (Newquay) / Burrin (Burren), Noughaval, Bealaclugga (Bellharbour), Carron and Fanore / Craggagh. Both clans were eventually subjects of the O'Briens, the rulers of Thomond. Especially in the southwest, the O'Briens sometimes extended their direct influence, taking over houses and territories for themselves. They controlled the castles at Dromoland and Leamaneh and later became the Barons Inchiquin.

Экономикалық қызмет

Буррендегі басты экономикалық салалар – ауыл шаруашылығы және туризм.

Туризм

Бүррен Ирландиядан тысқары да әйгілі, ең алдымен Моэр жартастарымен, сондай-ақ ірі эскек үңгірлермен, Пульнаброне сияқты дольмендермен және басқа да тарихи ескерткіштермен, мәдени орталықтармен көптеген елдерден туристерді қызықтырады. Мұнда түрлі қонақүйлер, хостелдер, жатақханалар және басқа да тұру орындары бар. Туризм мұндай экологиялық тұрғыдан сезімтал аймақта белгілі бір қиындықтар тудырады, себебі ол көбінесе маусымдық жұмыс орындарын құяды, жергілікті үйлердің көп бөлігі тек жазда ғана пайдаланылады және қоршаған ортаға қосымша жүк салады, соның салдарынан 1990 және 2000 жылдары кейбір аймақтардағы үйлердің саны күрт өсіп, бұл мәселені ушықтырады. Бұл бұрын талқыланған даму және сақтау шараларының бір бөлігі болды, сондай-ақ жергілікті экотүризмнің дамуына және «Із қалдырма» атты жергілікті науқандарға түрткі болды. Күндізгі туризмнің деңгейі, әсіресе автобуспен келетіндердің көптігі, түнеп қалатын туристерге қарағанда айтарлықтай аз кіріс әкелетіні туралы алаңдаушылықтар да туды.

Бүррендегі экотуризм

Экотуризм Бурренде маңызды рөл атқарады, оған көптеген ұйымдар қатысады, оның ішінде Буррен экотуризм желісі. Басты мақсат – нәзік табиғатты қорғаумен қатар, жергілікті тұрғындарға лайықты табыс әкелу және келушілер санының артуына төтеп беруді қамтамасыз ету. Тұрақты экотуризмді дамыту және компанияларға тәуелсіз "Экотуризм сертификациясын" беру осы қарама-қайшы талаптарды шешуге бағытталған.

Гастротуризм

2013 жылы Burren Food Trail іске қосылды, және қонақжайлық, сондай-ақ тамақ және сусындар өнімдерін ұсынатын 20-дан астам мүшесі бар. Бұл жол 2015 жылы Еуропаның үздік туристік және жергілікті гастрономиялық бағыты конкурсында Ирландия жүлдесін жеңіп алды. Азық-түлік жолымен байланысты Slow Food фестивалі және Food Fayre сияқты шаралар ұйымдастырылады. 2017 жылы Burrenbeo үйлестірген Қыс мерекесінің аясында, Burren Экотуризм желісі және Burren Food Trail командасы ұйымдастырған Food Fayre тоғызыншы жылын тойлады.

Ауыл шаруашылығы

Климаттық және ландшафттық жағдайлар, сондай-ақ мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан тәсілдердің арқасында Бэррен өнімді ауыл шаруашылығы ландшафты ретінде тарихы бар. Егіншілік шектеулі, ал негізгі мал – ірі қара мен ешкі. Жергілікті ландшафттық ұйым, Бурренбео Траст, дәстүрлі мал шаруашылығы жүйесін былай сипаттайды: «Бұл жүйе аймақтың әктас геологиясының ерекше қасиеттерін пайдалануды қамтиды. Көп ұзаққа дейін қазан және сәуір айлары аралығында жоталы жерлердегі шөптесін жайылымдарда мықты, жергілікті етті мал тұқымдары жайылып, оларды басқа жайылымға көшіргенге дейін қосымша азықпен қамтамасыз етудің қажеті болмады». Осылайша, қолданылған ауыл шаруашылығы әдістері ландшафты қорғап қана қоймай, оны күзеді де.

Қиындықтар

20-шы ғасырдан бастап қарқынды шаруашылық техникасының (кейде нитратты тыңайтқыштарды көп пайдалануын қоса алғанда) таралуы және ауыр техниканың әктас тас төсенішін жайылымға айналдыру мүмкіндіктері экожүйе мен оның түрлілігіне жаңа сын-қатерлер туғызды. 1990 жылдары жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, сол онжылдықтың соңына қарай әктас тас төсенішінің ауданы 1840 жылғы ашаршылыққа дейінгі кезеңмен салыстырғанда жартысына дейін азайды, ал 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін шамамен 4% төсеніш жайылымға айналдырылды немесе жолдармен жабылды. Жоғарғы жазықтардағы егін шаруашылығының қарқынды дамуына қарамастан, халық саны 20-шы ғасырдың басындағы 4000-нан 1991 жылғы халық санағы кезінде 2500-ге дейін төмендеді, содан кейін қайта өсті. 1990 жылдары фермерлердің саны 8%-ға азайды, ал шаруашылықтың орташа көлемі 2001 жылға қарай артты. Ерекше мәселе бұталардың, атап айтқанда қарақұмық, қарақайың және долананың көбейіп таралуынан туындады. Ірі қара мал мен ешкілердің жайылымдарының азаюы нәтижесінде олар әктас аймағының көбірек бөлігін жайлады. Ауыл шаруашылығының индустриялануы және ірі қара малдың жаңа тұқымдарын енгізу ірі қара мал шаруашылығы тәжірибесін өзгертіп, жаңа өсімді тежейтін қысқы жайылымнан қосымша азықтандыруға көшірді. Бұрын жайылымдық жерлерді сақтау үшін жас бұталарды қолмен жұлып тастау қалыпты жағдай болған. Сондай-ақ, ағаштар отынға жиналған, қарағай талдары шатыр төктеуге, қоршау және себет жасауға қолданылған. Бұл тәжірибелер тоқтатылғаннан кейін бұталар алға жылжыды. Бұл әсер еткен аймақтардағы биоәртүрліліктің айтарлықтай төмендеуіне әкелді.

Теңгерімдеу қажеттілігі

Соңғы онжылдықтар бойы үкімет және жекелеген ұйымдар жергілікті шаруалардың, туристердің және қоршаған ортаның қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысып келеді. Атап айтқанда, ауылдық үйлерде қолданылатын көнелген немесе ағып тұратын септиктер ауыл шаруашылығы салдарынан жер асты суларына зиян келтіруге себеп болып отыр. Әктас ортасында шұңқырлар мен септиктерді пайдалану, шын мәнінде, канализацияны тазартуға тиімді балама болып таба алмайды. Дегенмен, мұндай жағдайлар аймақтың көп бөлігінде әлі де кездеседі. Мысалы, Балливаган ауылының канализациясы әлі де тазаланбаған күйінде теңізге құйылып жатыр.

Даму бастамалары

Қоғамдық және жергілікті билік бағдарламалары ондаған жылдар бойы іске асырылып келеді, оның ішінде 2000 жылдардың ортасындағы округтік кеңестің бастамасы ерекше аталады, ол 2006 жылы Burren Connect болып өзгеріп, 2011 жылы геопарқтың құрылуына әкелді, ал геопарк өз кезегінде Geopark LIFE бағдарламасына қаржы тартуға мүмкіндік берді. Burrenbeo Trust, Burren Ecotourism Network және Burren Way Committee – осының тағы бір мысалдары.

Тағайындаулар

Бүрреннің көп бөлігі қазіргі таңда ерекше сақтау аймағы ретінде белгіленген, оған жоталық жерлердің дерлік барлығы, сондай-ақ жазықтықтардың және солтүстік жағалаудың көп бөлігі кіреді. Ғылыми тұрғыдан қызығушылық тудыратын және табиғи мұра аймақтары да бар.

Геопарк

2011 жылы бұрынғы қоғамдық және жергілікті билік органдарының жұмыстары негізінде құрылған Буррен және Мохер жартастары геопаркі – Дүниежүзілік геопарктер желісінің (GGN) құрамына кіреді және сол жылдан бері ЮНЕСКО тарапынан мойындалған. Геопаркке Мохер жартастарын қоса алғанда, кең аумақты қамтитын Буррен кіреді, оны Клэр округі кеңесі басқарады, ал Failte Ireland және Ирландия геологиялық қызметі қолдайды. Геопарктің шекарасы Галвей шығанағындағы Нью-Кей маңынан оңтүстік-шығысқа қарай Таббер аймағына дейін, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай Коррофинге, одан кейін шамамен батысқа қарай Дулинге дейін созылады және Мохер жартастарын қамтитын жағалау аймағын қамтиды. Геопарк білім беруді, қоғамдық қатысуды, тұрақты туризмді және басқа да дамуды қолдайды, сондай-ақ толық уақытты геолог, доктор Эмон Н. Дойлдың еңбегімен қамтамасыз етілген.

Ұлттық парк

Бүррен ұлттық паркі – елдегі алты ұлттық парктің бірі. Оңтүстік-шығыс Бүрреннің шағын бөлігін қамти отырып, шамамен , ол Ирландия үкіметі консервация мақсатында сатып алған жерлерден тұрады. Ұзаққа созылған дау-жанжалдан кейін (Муллагмор және Бүррен әрекет тобына қараңыз), жоспарланған келушілер орталығының құрылысынан бас тартты. Қазіргі уақытта ұлттық паркте Корофин қаласында ақпараттық орталық бар. Сондай-ақ ол жақын орналасқан Дромор Вуд қорғалатын аймағымен байланысты.

Спорт және демалыс

Бэрреннің көптеген әктас жарлары, әсіресе Аилладидегі теңіз жарлары, тау шаруалары үшін танымал. Үңгір зерттеушілері үшін аймақта бірнеше картаға түсірілген үңгірлер бар, олардың ішінде Поллнаголлум ерекше аталады. Дулин үңгір зерттеушілері үшін танымал "базалық лагерь" болып табылады және Ирландия үңгір құтқару ұйымының екі негізгі құтқару дүкенінің бірі орналасқан. Бэррен жаяу жүргіншілердің арасында да танымал, және онда көбінесе бес күнге созылатын Бэррен жолы мен Моэр жартасының жағалау жолы сияқты маршруттар бар. Бэрренде жергілікті Гейл атлетикалық қауымдастығының клубтары, футбол клубтары және басқа да спорттық ұйымдар бар. Ландшафт гольф клубтарын күтіп ұстауға қиындық туғызса да, Горт пен Лахинч маңында мұндай мүмкіндіктер бар.

Флора

Д. А. Уэбб және М. Дж. П. Сканнелл. 1983 жылғы Коннемараның флорасы және Бэррен. Корольдік Дублин қоғамы және Кембридж университетінің баспасы. Э. С. Нельсон. Бэррен аймағының өсімдіктерінің тізімі. Э. С. Нельсон және В. Уолш. Бэррен жабайы гүлдері, Бэрренді сақтау қоры, Ан Ботан, Балливаган, Клэр округі. Маккарти, П. М. және Митчелл, М. Е. 1988 жылғы Бэррен төбелері мен Аран аралдарының лишайниктері. Галвей. Типографиялық кеңсе.

Фауна

Бильтон, Д. Т., 1988 жыл. Орталық Ирландия және Бэррендегі сулық қоңыздарға шолу. Ирландия биогеографиялық қоғамының бюллетені 11: 77–94. Фостер, Г. Н., Нельсон, Б. Х. және О’Коннор, А. 2009 жыл. Ирландияның Қызыл тізімі №1 – Сулық қоңыздар. Ұлттық парктері мен жабайы табиғатты қорғау қызметі, Қоршаған орта, мұра және жергілікті басқару департаменті, Дублин. О’Каллаган, Е., Фостер, Г. Н., Бильтон, Д. Т. және Рейнольдс, Дж. Д. 2009 жыл. Ochthebius nilssoni Hebauer – Ирландия үшін жаңа (Coleoptera: Hydraenidae), сонымен қатар ирландиялық Ochthebius және Enicocerus түрлерін анықтауға арналған анықтамалық. Ирландия табиғат зерттеушілерінің журналы 30: 19–23.