Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тұқымдасы

Theaceae (/θ//i/'/eɪ//s//i//i/), шай тұқымдасы, бұталар мен ағаштарды қамтитын гүлді өсімдіктер тұқымдасы. Оның ішінде экономикалық маңызы бар шай өсімдігі және сәндік камелиялар бар. Дереккөз бен қолданылған жіктеу әдісіне байланысты, бұл тұқымдас жетіден 40 туысқа дейін сипатталады. Ternstroemiaceae тұқымдасы бұрын Theaceae тұқымдасына кірген болатын; алайда, 2009 жылғы APG III жүйесі оны Pentaphylacaceae тұқымдасына жатқызды. Көптеген, бірақ барлық емес, түрлер Қытай мен Шығыс Азияға тән.

Тарату

Отбасы мүшелері Оңтүстік-Шығыс Азия мен Малайзияда, тропикалық Оңтүстік Америкада және Оңтүстік-Шығыс АҚШ-та таралған. Үш туыс (Франклиния, Гордония және Стюартия) Оңтүстік-Шығыс АҚШ-қа тән түрлерге ие, Франклиния тек сонда ғана өседі, ал кейбір түсіндірулер бойынша, Гордония да – бұрын сол туысқа жатқан Азия түрлері Полиспораға жіберілгендіктен, сонда эндемик болып саналады.

Биохимия

Теасея тұқымдасы ерекше химиялық құрамға ие. Кейде Теасея тұқымдасына жататын өсімдіктерде кальций оксалатының жеке кристалдары кездеседі. Эллаг қышқылы және флавонолдар, флавондар және проантоцианиндерді қоса алғанда, кең таралған полифенолдар тұқымдас бойынша жиі кездеседі. Галл қышқылы мен катехиндер тек Камелия бөлімінде (C. sinensis, C. taliensis және C. irrawadiensis) табылса, кофеин және оның алдын-ала түзілушілері – теобромин мен теофиллин тек Thea бөлімінде ғана кездеседі, ал Камелияның басқа түрлерінде немесе басқа Теасея тұқымдастарында жоқ. Чай өсімдігінің кофеин мөлшері құрғақ жапырақ салмағының 2,5-4% құрайды, ал чай өсімдігіндегі катехиндер мен кофеиннің жоғары мөлшері – адамның осы белгілер бойынша жасаған жасанды таңдауының нәтижесі. Тритерпендер және олардың гликозидтері (сапониндер) тұқымдас өсімдіктерінің тұқымдарында, жапырақтарында, ағаштарында және қабығында кеңінен таралған. Бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктер алюминий мен фторды жинақтау қабілетімен де белгілі. Олардың бірнеше түрі әдемі гүлдері мен жапырақтары үшін сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі.