Кіріспе
Италиялық опера әншісі 1754 1829
Луиджи Маркези (; 8 тамыз 1754 – 14 желтоқсан 1829) – итальяндық кастрат әншісі, XVIII ғасырдың екінші жартысында Еуропадағы ең белгілі және харизматикалық әншілердің бірі. Оның әнін Моцарт және Наполеон сияқты тұлғалар жоғары бағалаған.
Өмірбаян
Луиджи Людовико Маркези Миланда дүниеге келген. 1765 жылы Милан соборының хорына қосылып, 1773 жылы Римде Марчелло да Капуаның «La contessina» комикалық операсында әйел рөлінде ойнаған Театро делле-Даме театрында опералық дебютін жасады. Бірнеше жыл бойы Маркези көбінесе екінші рөлдерде немесе шағын опералық орталықтарда өнер көрсетті, бірақ 1777 жылдың басында Мюнхендегі оның «Эцио» операсы мен «Исако фигура дель реденторе» ораториясында өнер көрсеткеннен кейін чех композиторы Йозеф Мысливечек оның бағалы серігіне айналды. Маркезидің екі қойылымдағы орындауы да керемет деп есептелді. 1777 жылдың 11 қазанында Мюнхеннен әкесіне жазған Вольфганг Амадей Моцарттың хатында Мысливечек Неапольдегі Сан-Карло театрының басшылығымен өзінің ықпалын мақтан еткені айтылады, ол Италиядағы итальяндық операның ең беделді сахнасы еді: ол 1778–79 жылдарғы опера маусымына жоспарланған қойылымдарға қатысатын әншілерді ұсынуға құқылы болған. Маркези Мысливечек ұсынған әншілердің бірі болды. Неапольдегі алғашқы өнер көрсетулері Мюнхендегідей сәтті болды және оны Италияның ең талантты вокалдық орындаушыларының бірі ретінде бекітті. Жалпы алғанда, Мысливечек 1781 жылы ерте қайтыс болғанға дейін Маркези үшін бес опералық рөл жаратты. 1780–81 жылдары Ла Скалада Джузеппе Сартидің «Mia speranza io pur vorrei» рондосын орындауы сенсация тудырды. 1770-ші жылдардың соңы мен 1780-ші жылдардың басында Италиядағы Маркезидің жеңістерінен кейін ол Венаға, Санкт-Петербургке және Лондонға барды, онда ол үлкен қызығушылық тудырып, өз заманының ең ұлы әншісі деп жарияланды. Венада ол Моцарт пен Сальеримен кездесіп, бірге жұмыс істеді. Лондонға келгенде ол Сицилия патшасының камерасының виртуозы атанып, осы мәртебемен өнер көрсетті. Маунт-Эджкумб графы Маркезидің Лондондағы әсерін былай сипаттады: Маркези бұл кезде (1788) өте жақсы көрінетін, әдемі денелі және сымбатты әдет-ғұрыптары бар жас жігіт еді. Оның актерлік шеберлігі жанды және көркем болды: оның дауыстық мүмкіндіктері өте зор болды, дауысы кең диапазонды, бірақ сәл қалыңдау болды. Оның орындалуы өте ерекше болды, және ол оны көрсетуді ұнатты; бірақ оның кантиле әншілігі оның виртуоздығына жете алмады. Речитативтерде және энергия мен құмарлық көріністерінде ол теңдесіз болды, егер ол әрқашан орынды емес әшекейлерді жиі қолданбаса және таза және қарапайым талғамға ие болса, оның орындауы мінсіз болар еді: ол әрқашан таңғажайып, жанды және тиімді болды. Өзінің дебюті үшін ол Сартидің «Джулио Сабино» операсын таңдады, онда басты кейіпкердің барлық әндері, олар көп және әртүрлі, өте жақсы сипатталған. 1796 жылы Маркези Милан қаласына кірген Наполеон үшін ән айтудан бас тартты. Осы үшін ол халық тарапынан ұлттық батыр ретінде құрметке бөленді, деп хабарлады Вернон Ли: Қоғамның жеңілтек бөлігі әңгімелесіп, билеп, әнші Маркезиге табынып, Альфьери оны шлемін байлап, француздарға қарсы шеруге шақырды, өйткені ол «Корсикалық Галл» басқыншысына қарсы тұруға батылдық танытқан жалғыз итальян еді, бірақ ән арқылы ғана. Маркезидің соңғы маңызды рөлі Симон Майрдың «Геневра ди Скоция» операсында Триесттегі «Жаңа театрдың» ашылуында болды (1801). Ол 1806 жылға дейін, яғни зейнеткерлікке шыққанға дейін, бірнеше жыл бойы жұрт алдында өнер көрсетті. Ол Инзагодағы вилласына көшіп, 1829 жылдың 14 желтоқсанында қайтыс болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Маркези көзге түспеді; денсаулығы жақсы болғанда, ол кейде бірнеше жеке концерттер ұйымдастыратын, олардың кейбіреулері қайырымдылыққа, әсіресе кедей жетім балаларға арналған. Өнерші ретінде Маркези әрине өз заманының ең ұлы әншілерінің бірі болды, сонымен қатар ол композитор да болды. Лондонда ол өзінің «Ariette Italiane» жинағын және бірнеше «solfeggi»-ді жариялады. Өмірінің кейінгі кезеңінде Йозеф Мысливечекпен ұқсас ынтымақтастықты Анджело Тарчимен сақтады. Карьерасының соңғы кезеңіндегі ең маңызды рөлдері – Доменико Симаросаның «Олимпиада» операсындағы Мегакл және Симон Майрдың «Ла Лодоиска» операсындағы Ловински рөлдері. Оның дауысы үшін күрделі опера табиғи сала болды, ал Римдегі алғашқы өнер көрсетулерінен кейін ол көбінесе комедиялық рөлдерді орындамайтын. Жеке өмірінде Маркези барлық уақыттағы ең әдемі кастрато болуы мүмкін еді; 1790 жылдары Лондонға келгенде Мария Косвей күйеуі мен балаларын тастап, әншіге бірнеше жыл бойы Еуропаны аралап жүрді. Сондай-ақ, Римнің барлық әйелдері оған құлшылық еткені айтылады. Бірақ Маркези өзінің шаршататын мінезімен және жаман әдеттерімен де танымал болды. Ол сахнаға жылқыда шлем киіп, кемінде бір метрлік түсті қауырсындарымен кіруді жиі талап ететін, «Мен қайдамын?» дейтін. Әйтпесе, ол өміріне қауіп тудырған жарысқа қатысты: оның ашкөз қарсыласы сопрано Луиза Тодидің фанатикалық жақтастары 1791 жылы оны улауға тырысты.
Marchesi was at this time (1788) a very well looking young man, of good figure, and graceful deportment. His acting was spirited and expressive: his vocal powers were very great, his voice of extensive compass, but a little inclined to be thick. His execution was very considerable, and he was rather too fond of displaying it; nor was his cantabile singing equal to his bravura. In recitative, and scenes of energy and passion, he was incomparable, and had he been less lavish of ornaments, which were not always appropriate, and possessed a more pure and simple taste, his performance would have been faultless: it was always striking, animated and effective. He chose for his début Sarti's beautiful opera of Giulio Sabino, in which all the songs of the principal character, and they are many and various, are of the very finest description
He was received with rapturous applause. In 1796 Marchesi refused to sing for Napoleon when he entered the city of Milan. For this Marchesi was honored as a national hero by the public, as reported by Vernon Lee:
The frivolous part of society chatted and danced, and adored the singer Marchesi whom Alfieri called upon to buckle on his helmet, and march out against the French, as the only remaining Italian who dared to resist the 'Corsican Gallis' invader, although only in the matter of song. Marchesi's last major appearance was in Simon Mayr's Ginevra di Scozia for the inauguration of the Teatro Nuovo in Trieste (1801). He continued to appear in public for a few more years, until 1806, when he retired for good and moved to his villa at Inzago, where he died on 14 December 1829. After his retirement Marchesi did not go into obscurity; once in a while, when in good health, he used to arrange a couple of private concerts; some of them were dedicated to charity, particularly for poor orphaned children. As an artist Marchesi was certainly one of the greatest singers of his time, and he was also a composer. In London he published his own volume set of Ariette Italiane, and also a handful of solfeggi. He maintained a collaboration similar to that with Josef Mysliveček later in life with Angelo Tarchi. Perhaps his most important roles in the later part of his career were Megacle in Domenico Cimarosa's L'Olimpiade and Lovinski in Simon Mayr's La Lodoiska. Serious opera was the natural realm for his voice type, and he rarely sang comic roles after his early appearances in Rome. In person Marchesi might have been the handsomest castrato of all time; during his London engagement in the 1790s, Maria Cosway deserted her husband and children and followed the singer around Europe for several years. Also, it is said he was adored by the whole female population of Rome. At the same time, however, Marchesi became famous for his turbulent temperament and notorious stipulations. He often insisted on making his entrance on the stage descending a hill on horseback wearing a helmet with multi coloured plumes at least a yard high, saying "Where am I?". Otherwise, he engaged in rivalry competitions that once nearly cost him life; the fanatic supporters of the soprano Luisa Todi, his bitter rival, attempted to poison him in 1791.