Жалпыланған сөйлем құрылымдық грамматика (ЖСҚГ) негіздері
Generalized phrase structure grammar
Жалпыланған сөз тіркесі грамматикасы (GPSG) – тілдердің синтаксисі мен семантикасын сипаттау құралы. Сөздердің өзара байланысы мен құрылымын анықтайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпылама сөз тіркесі грамматикасы (GPSG) – табиғи тілдердің синтаксисі мен семантикасын сипаттауға арналған құрылым. Бұл – шектеулерге негізделген сөз тіркесі грамматикасының бір түрі. Шектеулерге негізделген грамматикалар белгілі бір синтаксистік процестерді нақты бір тіл үшін қате деп анықтауға және осылай жойылмаған барлық нәрсені сол тілде дұрыс деп есептеуге негізделген. Сөз тіркесі грамматикасы өз негізін құралымдық қатынастарға негіздейді, сөйлемдегі сөздерді иерархиялық ретпен қарастырады, мұнда кейбір сөздер басқаларын бағындырады. Мысалы, "Ит жүгіреді" сөйлемінде "жүгіреді" сөзі сөйлемнің негізгі мағынасын білдіргендіктен, "ит" сөзі бағынышты деп есептеледі. Бұл көзқарас, сөйлемдегі бір сөздің (сөйлемнің бас сөзі) және оған тәуелді сөздердің арасындағы қатынасқа құрылымдық негізін салатын тәуелділік грамматикасынан өзгеше.
Generalized phrase structure grammar (GPSG) is a framework for describing the syntax and semantics of natural languages. It is a type of constraint based phrase structure grammar. Constraint based grammars are based around defining certain syntactic processes as ungrammatical for a given language and assuming everything not thus dismissed is grammatical within that language. Phrase structure grammars base their framework on constituency relationships, seeing the words in a sentence as ranked, with some words dominating the others. For example, in the sentence "The dog runs", "runs" is seen as dominating "dog" since it is the main focus of the sentence. This view stands in contrast to dependency grammars, which base their assumed structure on the relationship between a single word in a sentence (the sentence head) and its dependents.
Шығу тегі
GPSG бастапқыда 1970 жылдардың соңында Джеральд Газдармен әзірленді. Басқа да үлес қосушылар Эван Клейн, Иван Саг және Джеффри Пуллум. Олардың 1985 жылы жарық көрген «Generalized Phrase Structure Grammar» кітабы GPSG-ге арналған негізгі монография болып табылады, әсіресе ағылшын тілінің синтаксисіне қатысты. GPSG, ішінара, синтаксистің трансформациялық теорияларына қарсы реакция болды. Шындығында, GPSG-де дамытылған контекстсіз грамматикаларға (CFG) қосымша белгілер трансформацияларды қажетсіз етеді.
GPSG was initially developed in the late 1970s by Gerald Gazdar. Other contributors include Ewan Klein, Ivan Sag, and Geoffrey Pullum. Their book Generalized Phrase Structure Grammar, published in 1985, is the main monograph on GPSG, especially as it applies to English syntax. GPSG was in part a reaction against transformational theories of syntax. In fact, the notational extensions to context free grammars (CFGs) developed in GPSG are claimed to make transformations redundant.
Мақсаттар
GPSG-дің басты мақсаттарының бірі – табиғи тілдердің синтаксисін CFG (ID/LP грамматикасы түрінде жазылатын) арқылы сипаттау мүмкіндігін көрсету, бұл үшін синтаксистерге осындай грамматикаларды жазуды жеңілдетуге бағытталған бірқатар ыңғайлы конвенциялар қолданылады. Осы конвенциялардың ішінде күрделі ерекшелік құрылымдары жүйесі және контекстсіз грамматиканың өнімдерін жасайтын "мета-ережелер" деп аталатын ережелер бар. GPSG синтаксистік сипаттамаларды семантикалық түсіндірмелермен толықтырады, оларды сөйлемнің синтаксистік туынды ағашынан оның құрамына сәйкес мағынасын есептеу үшін пайдалануға болады. Дегенмен, осы кеңейтімдер негізгі CFG үшін қолданылатын алгоритмдерге қарағанда жоғары есептеу күрделілігін талап ететін талдау алгоритмдерін қажет етеді деген пікір айтылды (мысалы, Роберт Бервик).
One of the chief goals of GPSG is to show that the syntax of natural languages can be described by CFGs (written as ID/LP grammars), with some suitable conventions intended to make writing such grammars easier for syntacticians. Among these conventions are a sophisticated feature structure system and so called "meta rules", which are rules generating the productions of a context free grammar. GPSG further augments syntactic descriptions with semantic annotations that can be used to compute the compositional meaning of a sentence from its syntactic derivation tree. However, it has been argued (for example by Robert Berwick) that these extensions require parsing algorithms of a higher order of computational complexity than those used for basic CFGs.
Әдістеме
Жалпылама сөйлем құрылымы грамматикасында сөйлемді көрсетудің бірнеше тәсілі бар. Осы тәсілдердің бірі – синтаксистік ағаш, ол сөйлемдегі барлық сөздерді талдау ағашындағы жапырақ түйіндері ретінде көрсетеді, бұл берілген суретте көрінеді. Дегенмен, GPSG-де сөйлемдерді көрсетудің тағы бірнеше жолы бар. Кейбір құрамдас бөліктерді толық ағаш салмай-ақ, оларды жақшалардың ішіне мынадай түрде қойып көрсетуге болады:
There are several ways to represent a sentence in Generalized Phrase Structure Grammar. One such method is a Syntax tree, which represents all of the words in a sentence as leaf nodes in a parsing tree, as can be seen in the provided image. However, there are several other ways of representing sentences in GPSG. Certain constituents can be illustrated without drawing a full tree by placing the constituent in question inside of brackets like so:
Сіз кімді [[Хилари ұнатты]] және [Лесли жек көрді] деп айттыңыз?
Who did you say that [[Hilary was fond of ] and [Leslie despised ]].
Қарсы дәлелдер
Бірақ көп ұзамай CFG-лер табиғи тілдің барлық ерекшеліктерін сипаттай алмайтындығына дәлелдер пайда болды (әсіресе голланд және швейцариялық неміс тілдеріндегі тізбекті тәуелділіктердің мысалдарында), және Газдар, көптеген басқа тіл білімі мамандарымен бірге, табиғи тілдерді CFG-лер арқылы толыққанды сипаттау мүмкін емес екенін мойындады. Осының салдарынан, Жалпылама сөз тіркесі құрылымы грамматикасы табиғи тілдерді сипаттау үшін негіз ретінде көп ұзамай қолданудан шығарылды, алайда CFG-лер есептеу тілдерінде әлі де қолданылып келеді. GPSG-дің көптеген синтаксистік жаңалықтары кейіннен баспен басқарылатын сөз тіркесі құрылымы грамматикасына енгізілді.
Evidence soon emerged, however, that CFGs could not describe all of natural language (with examples in particular from Dutch and Swiss German cross serial dependencies), and Gazdar, along with most other syntacticians, accepted that natural languages cannot in fact be adequately described by CFGs. As a result, Generalized Phrase Structure Grammar was soon abandoned as a framework for describing natural languages, although CFGs are still used in computing languages. Most of the syntactic innovations of GPSG were subsequently incorporated into head driven phrase structure grammar.