Кіріспе
Рим заңдарының жинағы Дигест (Digesta), сонымен қатар Пандекттер (Pandectae; , Pandéktai, "Барлығын қамтитын") деп аталады, Византия императоры Юстиниан I-нің бұйрығымен 530-533 жылдары Рим заңдары бойынша құқықшылардың жазбаларынан жасалған жинақ немесе тұжырымдама болды. Ол 50 кітапқа бөлінген. Дигест сол кезге дейінгі барлық рим заңдарын жинақтау және кодификациялаудың бір бөлігі болды, кейіннен ол Corpus Juris Civilis деп белгілі болды. Басқа екі бөлігі – екінші басылымда сақталған заңдар жинағы, Кодекс (Code), және кіріспелік оқулық, Институттар. Бұл жиын толық болуы тиіс еді, бірақ Юстиниан одан әрі заң шығарды, ол кейіннен Novellae Constitutiones (Жаңа заңдар немесе, дәстүр бойынша, "Жаңа ережелер") ретінде бөлек жинақталды.
The Digest (Digesta), also known as the Pandects (Pandectae; , Pandéktai, "All Containing"), was a compendium or digest of juristic writings on Roman law compiled by order of the Byzantine emperor Justinian I in 530–533 AD. It is divided into 50 books. The Digest was part of a reduction and codification of all Roman laws up to that time, which later came to be known as the Corpus Juris Civilis The other two parts were a collection of statutes, the Codex (Code), which survives in a second edition, and an introductory textbook, the Institutes; all three parts were given force of law. The set was intended to be complete, but Justinian passed further legislation, which was later collected separately as the Novellae Constitutiones (New Laws or, conventionally, the "Novels").
Тарих
Юстиниан кодексі 529 жылы сәуір айында "Сумма" арқылы жарияланды. Бұл оны императорлық құқықтың жалғыз көзіне айналдырып, барлық алдыңғы кодификацияларды күштен шығарды. Дегенмен, ол ежелгі юристтердің еңбектеріне сілтеме жасауға рұқсат берді, олардың жазбалары авторитетті деп есептелген. Теодос II-нің Сілтемелер заңына сәйкес, Папиниан, Паулус, Ульпиан, Модестин және Гайдың жазбалары сотта негізгі юриспруденциялық авторитет ретінде пайдаланылуы керек еді. Олардың сілтеме жасайтын басқа авторлардың еңбектеріне де жүгінуге болатын, бірақ олардың пікірлері "қолжазбаларды салыстыру арқылы" негізделуі тиіс еді. Қазірге дейін сақталған ең маңызды қолжазба – VI ғасырдың соңы немесе VII ғасырдың басында жасалған "Литтера Флорентина". Орта ғасырларда "Дигест" үш бөлікке бөлінді, ал көптеген қолжазбаларда осы бөліктердің тек біреуі ғана кездеседі. "Дигесттің" толық ағылшын тіліндегі алғашқы аудармасын 1985 жылы шотландтық құқық ғалымы Алан Уотсон жасады. 1135 жылы Амальфиде табылған "Дигест" Еуропа бойынша рим құқығын зерттеуді жаңартты. Басқа дереккөздер оның 1070 жылы табылып, Еуропадағы алғашқы университет – Болонья университетінің (1088) құрылуына ықпал еткенін көрсетеді.
Құқық қайшылықтары
Кодификацияланған билік органдары жиі қайшылыққа түсетін. Сондықтан Юстиниан осы қайшылықтарды шешуге бұйрық берді және олардың елуін "quinquaginta decisiones" (елу шешім) деп жариялады. Одан кейін ол бұл ежелгі авторлардың 1500-нен астам кітаптан тұратын еңбектерін елу кітапқа сығып жинауды бұйырды. Бұл кітаптар латын тілінде Digesta, ал грек тілінде Pandectae немесе Pandéktai (Πανδέκται) деп аталды. 530 жылдың 15 желтоқсанындағы ("Deo auctore") бұйрығына жауап ретінде Трибониан 16 мүшеден тұратын комиссия құрды – бір мемлекеттік қызметкер, төрт профессор және он бір адвокат. Комиссияға мәтіндерді қарапайымдастыру, түсіндіру және олар арасындағы қайшылықтарды жою үшін оларды қысқарту және өзгерту құқығы берілді. Қазіргі заманғы зерттеулер комиссияның өз жұмысын қалай атқарғаны туралы нақты картинаны жасады.
Мазмұны
Дигестінің шамамен екі бестен бір бөлігін Ульпианның жазбалары, ал алтыдан бір бөлігін Паулус құрайды. Паулус жазған бір пікір, 235 жылы Үшінші ғасыр дағдарысының басында, "Lex Rhodia" ("Родия заңы") туралы айтады. Бұл пікір, шамамен б.з.д. 1000-800 жылдары Родос аралында, Дорилік гексаполистің мүшесі ретінде қалыптасқан теңіз сақтандыруының жалпы орташа қағидасын көрсетеді. Бұл қағида, мүмкін, гректің қараңғы дәуірінде (б.з.д. 1100–750 жылдары) болған Дорилік шабуыл кезінде және "теңіз халықтарының" пайда болуында финикиялықтармен ұсынылған. Жалпы орташа заң барлық сақтандырудың негізгі қағидасын құрайды.
Басылымдар
Ағылшын тіліндегі аудармаларын Сэмюэл Парсонс Скотт (1932) және Алан Уотсон (1985) жариялаған, екіншісі Теодор Моммсеннің 1878 жылы жариялаған латын мәтініне негізделген.