Кіріспе

Неміс драматургі Бенджамин Франклин Уэдекинд (24 шілде 1864 - 9 наурыз 1918) – неміс драматургі. Оның шығармалары, көбінесе буржуазиялық көзқарастарды (әсіресе сексуалдық мәдениетке қатысты) сынап, экспрессионизмнің пайда болуын болжады және эпикалық театрдың дамуына әсер етті. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде 2006 жылға дейін Уэдекинд "Лулу" циклымен – екі пьесадан тұратын "Ер рухы" (1895) және "Пандораның жәшігі" (1904) – құпия тегі бар жас биші/әрекеткер қызға арналған туындыларымен танымал болды. 2006 жылы оның "Көктемгі ояну" (1891) пьесасы Бродвейдегі музыкалық қойылымның арқасында кеңінен танылды.

Өмір және мансап

Бенджамин Франклин Ведекинд 1864 жылғы 24 шілдеде Германияның Ганновер қаласында, Гроссе Эгдиенштрассе 13 (қазіргі Фридрихсвалл 10) мекенжайында дүниеге келген. Оның анасы – швейцариялық, ол Сан-Францискода жүкті болған. Неміс әкесі Швейцариядағы қамалға ие болды, және Ведекинд 1872 жылы отбасы Ганноверден кеткен соң сол жерде өсті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, неміс паспортын алуға мәжбүр болғанға дейін, ол америкалық азамат болып саналды және Еуропаны аралап саяхаттады. Өмірінің көп бөлігін Мюнхенде өткізді, бірақ 1886 жылы Швейцарияда «Магги» шұжық фирмасының жарнама бөлімінде қысқа уақыт жұмыс істеді. Бизнес пен цирк саласында жұмыс істегеннен кейін Ведекинд актер және әнші болды. Осы салада ол 1901 жылы құрылған «Он бір жазалаушы» (Die elf Scharfrichter) сатирикалық кабаресінің басты жұлдызы ретінде кең танылды. Ведекинд театр үшін неміс сатирикалық жазу дәстүріне зор үлес қосты, Курт Тухольский, Вальтер Меринг, Йоахим Рингельнац және Эрих Кастнер сияқты кабаре әндерінің сатириктеріне жол ашты. Олар Вемара Республикасының мәдениетін жаңартты; «бәрі де өткір әлеуметтік сыншылар, тікелей және қатал сатираны шабуылдың ең тиімді құралы ретінде пайдаланды және олардың түсінікті, жеңіл өлеңдерінің көп бөлігін оқуға немесе орындауға жазды». 34 жасында, «Simplicissimus» журналындағы сатирикалық өлеңдері жарияланғандықтан патшаға қарсы қылмыс жасады деген айыппен тоғыз ай түрмеге отырғаннан кейін, Ведекинд Мюнхендегі Schauspielhaus театрында драматург (пьесаларды қараушы және бейімдеуші) болып жұмыс істеді. Оның жеке өмірі тәртіпсіз болды, ол жиі әйелдермен араласып, жыныстық ауруға (сифилис) шалдықты. Сонымен қатар, ол әйелдермен платоническая қарым-қатынас жасаудан ләззат алып, гомосексуализм мен садизмге бейімділігін бақылауда ұстады. 1906 жылы ол өзінен 22 жас кіші австриялық актриса Тилли Ньюеске үйленді және моногамдыққа берілді. Әйелімен арақатынасы шиеленіскен: Ведекинд қызғанышқа бейім болды және оның көңілін табу үшін шығармашылық және жыныстық белсенділігін сақтауға тырысты. Олардың Памела мен Кадиджа есімді екі қызы болды, бірақ Ведекиндтің қызғанышы әйелінің ажырасуға және өзін-өзі өлтіруге талпынуына әкелді. Ведекиндтің шөбересі – ағылшын жазушысы Дуглас Адамс.

Шығармалары

Ведекиндтің алғашқы маңызды пьесасы, Frühlings Erwachen ("Көктемгі ояну", 1891), кейбір жас неміс студенттерінің сексуалдық қабілеттері мен жасөспірім шағын қамтиды. Онда гомоэротизм сахналары, топтық еркектердің мастурбациясы, еркектердің нақты мастурбациясы, жасөспірім ұл мен қыз арасындағы садо-мазохизм, зорлау және өзіне-өзі қол жұмсау, сондай-ақ аборт туралы мәліметтер болғандықтан, қызу дау тудырды. "Лулу" пьесалары – Erdgeist ("Жер рухы", 1895) және Die Büchse der Pandora ("Пандораның қорабы", 1904) – 2006 жылғы "Көктемгі ояну" адаптациясына дейін оның ең танымал туындылары болды. Бастапқыда бір пьеса ретінде жоспарланған екі бөлімде, бай адамдармен қарым-қатынасы арқылы қоғамда жоғары көтеріліп, кейін кедейлікке және проституцияға түсетін, тартымды жас бишінің үздіксіз оқиғасы айтылады. Бұл пьесаларда сексуалдық қатынас пен зорлық-зомбылықтың ашық бейнеленуі, оның ішінде лесбияндық және Джек-Жарқаумен кездесу (Wedekind бастапқы қойылымда осы рөлді ойнаған), сол кездегі сахна шеңберін кеңейтті. Карл Краус Венада осы пьесаны қоюға көмектесті. Der Kammersänger ("Сот әншісі", 1899) – әйгілі опера әншісінің бір актілік кейіптік зерттеуі, ол қонақ үйінің люксіне бірнеше күтілмеген қонақтарды қабылдайды. Францискада (1910) басты кейіпкер, жас қыз, шайтанмен Фаусттық келісімге келіседі, еркек ретінде өмір сүрудің қандай екенін білу үшін жанын сатады (еркектерде барлық мүмкіндіктер бар деп есептейді). Ведекиндтің көптеген шығармаларын ағылшын тіліне Самуэль Аткинс Элиот-кене аударған.