Кіріспе

chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 408770297
| Name = Nitrobenzene
| ImageFileL1 = Nitrobenzol.svg
| ImageSizeL1 = 80px
| ImageNameL1 = Нитробензол
| ImageFileR1 = Nitrobenzene 3D vdW.png
| ImageSizeR1 = 120px
| ImageNameR1 = Нитробензол
| ImageFile2 = Sample of Nitrobenzene.jpg
| PIN = Нитробензол
| OtherNames = Нитробензол, Нитритбензол, Мирбан майы
| Section1 =
| Section2 =
| Section7 = Chembox қауіптілігі
| ExternalSDS =
| GHSPictograms =
| GHSSignalWord = Қауіптілік
| HPhrases =
| PPhrases =
| NFPA H = 3
| NFPA F = 2
| NFPA R = 1
| NFPA S =
| FlashPtC = 88
| AutoignitionPtC = 480
| PEL = TWA 1 ppm (5 мг/м3) [тәріз]
| REL = TWA 1 ppm (5 мг/м3) [тәріз]
| LDLo = 750 мг/кг (ит, ауыз)

Нитролиздеу процесінде нитроний ионының (NO2+) түзілуі, содан кейін оның бензолмен электрофильді ароматты алмастыру реакциясы жүзеге асады. Нитроний ионы азот қышқылы мен қышқыл дегидратациялық заттың, әдетте күкірт қышқылының реакциясы арқылы түзіледі:
HNO3 + H+ → NO2+ + H2O

Қолданылуы

Өндірісте шығарылатын нитробензолдың шамамен 95% анилинге дейін тотықтырылады: Нитробензолдың маңызды сауда нарығы – оның ауыртпалықты басатын парацетамол (сонымен қатар ацетаминофен деп те аталады) өндірісінде қолданылуы. Нитробензол Керр жасушаларында да қолданылады, себебі оның Керр тұрақтысы ерекше жоғары. Дәлелдерге сүйенсек, оны ауыл шаруашылығында өсімдіктердің өсуін/гүлдеуін күшейту үшін пайдалануға болады.

Органикалық реакциялар

Анилинге айналудан басқа, нитробензолды таңдамалы түрде азоксибензолға, азобензолға, нитрозобензолға, гидразобензолға және фенилгидроксиламине дейін тотықсыздауға болады. Ол Скрауп хинолин синтезі сияқты реакцияларда шамалы тотықтырғыш ретінде қолданылған.

Қауіпсіздік

Нитробензол өте улы (шектеу шамасы 5 мг/м3) және тері арқылы оңай сіңіріледі. Ұзақ уақыт әсер ету орталық нерв жүйесіне ауыр зақым келтіруі, көру қабілетін нашарлатуы, бауыр немесе бүйрек зақымдануына, анемияға және өкпе тітіркенуіне әкелуі мүмкін. Буларын жұту бас ауруы, құлайғанырақ, шаршау, бас айналу, цианоз, қол-аяқтарда әлсіздік тудыруы мүмкін, және сирек жағдайларда өлімге соқтыруы мүмкін. Май тері арқылы оңай сіңіріледі және жүрек соғуын жылдамдатуы, құрысуға немесе сирек жағдайларда өлімге себеп болуы мүмкін. Жұтылған жағдайда бас ауруы, бас айналу, құлайғанырақ, құсу және асқазан-ішек жолының тітіркенуі, аяқ-қолдарда сезімнің жоғалуы/қызметін тоқтатуы, сондай-ақ ішкі қан кетуге әкелуі мүмкін. Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі (IARC) оны "адамға қатерлі ісік тудыруы мүмкін" 2B тобына жатқызады. Тышқандарда бауыр, бүйрек және қалқанша безі аденомалары мен карциномаларын тудыратыны дәлелденген. АҚШ-та Апаттық жоспарлау және қоғамдық хабардар ету туралы заңның 302-бабында (42 USC 11002) белгіленгендей, ол өте қауіпті зат ретінде жіктеледі және оны маңызды көлемде өндіретін, сақтайтын немесе пайдаланатын мекемелерге қатысты қатаң есеп беру талаптары қолданылады.