Кіріспе

Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы жер көлемі, Канада өзенінің алабы. Маккензи алабы, кеңінен және дәстүрлі түрде Маккензи елі деп белгілі, Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының ортасына жақын орналасқан Маккензи және Уаитаки аудандарындағы эллипстік тау аралық алап. Бұл Жаңа Зеландиядағы ең ірі алап. Тарихи тұрғыдан қой шаруашылығымен әйгілі болған, сирек қоныстанған бұл аймақ қазір танымал туристік орынға айналды. Алапқа 1850 жылдары шотланд тегіндес шопан және фермер Джеймс Маккензи есімі берілген. Маккензи қой ұрлаған күдікпен ұсталған; ол малын сол кезде адам қоныстанбаған, бірақ бұрын маорилер ара-тұра мекендеген аймақта жатқан. Ол ұсталғаннан кейін, 1857 жылы бұл аймақ жаңа қой жайылымдарына бөлінді.

География

Бассейн шамамен солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа қарай созылады. Оның батыс шекарасын Оңтүстік Альп таулары құрайды. Маккензи бассейні толығымен Оңтүстік Кентербериде орналасқан. 8-ші мемлекеттік тас жол арқылы оған солтүстіктен Бёркс асуы (биіктігі 709 м / 2,326 фут) және оңтүстіктен Линдис асуы (биіктігі 965 м / 3,166 фут) арқылы, ал шығыстан Уайтаки аңғары арқылы 83-ші мемлекеттік тас жол арқылы қол жеткізуге болады. Бұл асулардан басқа, жер бедері әдетте солтүстік жағында ең биік болып, оңтүстікке қарай біртіндеп төмендейді. Бассейн Уайтаки өзенімен суға толады. Маккензи алабы арқылы өтетін маңызды өзендер – Ахурири, Хакатарамеа және Текапо өзендері. Охау, Пукаки, Александрина және Текапо көлдері, сондай-ақ Руатаниуа, Бенмор және Авимордың жасанды гидроэлектрлік көлдері Маккензи алабында орналасқан.

Елді мекендер мен қызмет түрлері

Халық тығыздығы төмен, тек төрт елді мекен бар (Текэпо көлі, халқы <500; Маунт Кук ауылы, халқы <150; Твизел, халқы <1,000; және Омарама, халқы <400). Маккензи аймағы – үлкен мұздық көлдер мен қар басыған таулардан тұрады, бұл жер туристер мен шаңғышыларға ерекше ұнайды. Омараманың жанындағы Охау шаңғы трассасы, сондай-ақ Текапо көліндегі Раундхилл және Маунт-Добсон шаңғы курорттары Кентербери және Отагода тұратын көптеген адамдарға танымал шағын коммерциялық шаңғы трассалары. Маккензи аймағы телеарна жарнамалары, деректі фильмдер мен көркем фильмдерді түсіру үшін жиі қолданылады, оның ішінде Питер Джексонның "Сақиналардың иесі" және "Хоббит" фильмдерінің көп бөлігі осы жерде түсірілген. Маккензи алқабында глайдинг та кең таралған, 1995 жылы осы аймақта Глайдингтен әлем чемпионаты өтті, сонымен қатар бірнеше глайдинг клубтары, аэродромдар мен көптеген жеке глайдер ұшқыштарының отаны болып табылады, олардың арасында әуесқойлар да, кәсіби мамандар да бар.

Халықаралық қараңғы аспан қорығы

Таза, құрғақ және қараңғы аспанының арқасында Маккензи бассейні Жаңа Зеландиядағы астрономия үшін маңызды аймақ болып табылады. Онда көптеген қатысты нысандар орналасқан, соның ішінде елдің жетекші астрономиялық обсерваториясы – Кантербери университетінің Маунт Джон университеті обсерваториясы және бірнеше әуесқойлар обсерваториялары. Астрономияға байланысты туризм аймақтың экономикасына үлесін арттырып келеді, Текапо көлі, Маунт Кук ауылы (планетарий) және Омарама жанында астротуризмді дамытуға бағытталған көптеген жобалар жүзеге асырылуда. Әр жылғы маусым айында Омарама әуежайында жаңа ай кезінде жыл сайынғы қысқы жұлдыз кеші өтеді. 2012 жылдың маусым айында Аораки/Маунт Кук ұлттық паркі мен Маккензи бассейнін қамтитын 430 000 гектар (1,1 миллион акр) аумақ Халықаралық Қара Аспан Ассоциациясымен Аораки Маккензи Халықаралық Қара Аспан қорығы деп жарияланды. 2012 жылы қорық тағайындалған кезде әлемдегі ең ірі және Оңтүстік жарты шардағы осы сипаттағы жалғыз қорық болды.

Қоршаған орта мәселелері

Адам қоныстануға дейінгі бастапқы өсімдік жамылғысы алқапта және оны қоршаған Кентербери-Отаго шалғынды далаларының көп бөлігі толығымен өзгерді. Алғашында маорилер мен еуропалық қоныс аударушылардың от жағуы салдарынан, ал соңғы кезде шаруашылық қызметі мен зиянды жәндіктердің таралуынан. Су электр станцияларының кең арналар желісі құрып кетуге жақын тұрған қара қайың (қақӣ) – сирек кездесетін өзен құсына қауіп төндірді. Оны көбейту бағдарламасы құрылды және оны Табиғатты қорғау департаменті басқарады. Маккензи алқабы – жабайы қылқан жапырақты ағаштардың таралуына бейім аймақтардың бірі. Бұл бейімсіз ағаштар үлкен аумақтарды жабады, кейде өте тығыз болып өседі, соның салдарынан жергілікті өсімдіктерді ығыстырып, жайылымдық жерлердің көлемін азайтады. Кейбір аймақтарда ағаштардың таралуын болдырмау үшін бақылау шаралары қолданылуда. Қоян – бұл аймақта кең таралған инвазивті түр, ол ауыл шаруашылығы өндірісіне де, биологиялық әртүрлілікке де әсер етеді. Қоян геморрагиялық ауруының вирусы (ҚҚВ) енгізілгеннен кейін қоян саны азайды, бірақ қазір қайтадан көбейіп келеді. Табиғатты қорғау департаменті қоян санын бақылау үшін фтор-ацетат (1080) қосылған уланған жемді тастауды жоспарлап отыр. Бұл Маккензи алқабындағы қауіпті жағдайдағы өсімдік түрлерінің өте көп болуына байланысты қажет деп есептеледі. Аталған жоспарға наразылық білдірушілер тыңдау кезінде қарсылық танытты. Қазіргі уақытта Маккензи алқабын суару үшін суға сұраныс жоғары, 2009 жылдың ортасына қарай Environment Canterbury ұйымына 36 өтініш берушіден 126 ресурстық келісім түсті. Су көлемі белгілі бір аумақты суаруға жұмсалмақ, бірақ бұл жобаға жергілікті тұрғындар мен Табиғатты қорғау департаменті экологиялық салдары болуы мүмкін болғандықтан және Маккензи алқабының құрғақ жерлер паркіне қарама-қарсы келуі мүмкін болғандықтан қарсылық білдіруде.