Кіріспе

1948 жылы Дмитрий Шостаковичтің скрипка және оркестрге арналған концерті.

А-минор тоналдығындағы 1-скрипкалық концерт, Op. 77, Дмитрий Шостаковичтің 1947–48 жылдары жазған туындысы. Композитор Жданов доктринасы кезінде осы шығарманы аяқтаумен айналысып жатқандықтан, оның сыналып жатқан кезеңінде орындалуы мүмкін болмады. Шығарманың алғашқы аяқталуы мен тұңғыш орындалуы арасында композитор, кейде оның арнаушысы Дэвид Ойстрахпен бірлесіп, бірнеше түзетулер енгізді. Концерттің премьерасы 1955 жылдың 29 қазанында Евгений Мравинский жетекшілігімен Ленинград филармониясы сахнасында өтті. Ол жақсы қабылдады, Ойстрах шығарманың «көркемдік мазмұнының тереңдігі» туралы айта келіп, скрипкалық партияны «ерекше «шекспирлік» рөл» деп сипаттады. Ойстрах бірінші бөлім – Nocturne-ді «сезімдерді ұстап тұру» деп, ал екінші бөлім – Scherzo-ны «шайтандық» деп сипаттады. Scherzo-да DSCH мотиві кездеседі – бұл мотив Шостаковичтің өзін бейнелейді және композитордың көптеген шығармаларында қайталанады. Борис Шварц (1972 жылғы «Совет Одағындағы музыка және музыкалық өмір») Passacaglia-ның «күлкілі кемелдігі» және Burlesque-тің «еркін, бейсақтық» сипаты туралы пікір білдірді.

Аспаптар

Бұл шығарма жеке скрипка, үш флейта (үшіншісі пикколоны қамтиды), екі гобой, кор англез, үш кларнет (үшіншісі бас кларнетті қамтиды), екі фагот, контрафагот, төрт мүйіз, туба, тимпани, тамбурин, там-там, ксилофон, селеста, екі арфа және скрипкалар тобы үшін жазылған. Көрінетіндей, партитурада керней мен тромбон аспаптары жоқ.

Опус нөмірі

Шостакович бұл концертті 77-ші нөмірлі туынды деп тіркеді, бірақ оның орындалуы кешіккендіктен бастапқыда 99-шы нөмірлі туынды ретінде жариялады. 77-ші нөмірлі туынды бастапқыда оркестрге арналған үш пьесаға, жарияланбаған және орындалмаған оркестрлік туындыға берілген болатын.

Дэвид Ойстрах және премьера

Бірінші скрипкалық концерті Давид Ойстрах үшін жазылған; Шостакович 1948 жылы оған концерттің ноталарын ойнап көрсеткен. Одан кейінгі жылдары концертті Шостакович, Ойстрахтың қатысуымен өңдеді. Ойстрах концерттің тұңғыш орындалуын 1955 жылғы 29 қазанда Евгений Мравинский дирижерлік еткен Ленинград филармониясында тартты. Ол Ресейде де, шетелде де "ерекше табыс" деп бағаланды.