Кіріспе

Германияның Саксониясындағы төбелі табиғи аймақ, Германия.

Саксония Швейцариясы (Sächsische Schweiz) – Эльба құмтасты тауларындағы төбелі шатқалдар мен альпинизмге қолайлы аймақ және ұлттық саябақ. Ол Германияның Саксония жерінде, Дрезден қаласының оңтүстік-шығысында, Эльба өзенінің аңғары маңында орналасқан. Чехия бөлігімен бірге бұл аймақ Саксония-Богемия Швейцариясы деп аталады. Аймақтың әкімшілік ауданы – Sächsische Schweiz Osterzgebirge. Кенигштейн бекінісі – әйгілі көрікті жер.

Этимология

Саксон Швейцариясының неміс тіліндегі атауы – Sächsische Schweiz – 18 ғасырда пайда болды. 1766 жылы екі швейцариялық суретші, Адриан Зинг және Антон Графф, Дрезден өнер академиясына тағайындалды. Олар бұл ландшафттың өздерінің отаны – Швейцарияның Юра аймағын еске түсіретінін байқады және хат алмасуларында отандық жерлері мен "Саксон Швейцариясы" арасындағы айырмашылықты жазды. Бұрын Эльба құмтасты тауларының саксондық бөлігін Мейснер Хохланд, Мейссен Оберланд немесе Шандаудың үстіндегі жазық деп атаған. Дегенмен, басқа дереккөздер оны "Саксония Швейцариясы" немесе тіпті "Швейцариялық Саксония" деп те атайды.

География

Саксониялық Швейцария Германия мен Чехия шекарасында орналасқан Эльба құмтасты тауларының солтүстік бөлігін құрайды. Ол шығысқа қарай Лузация таулы аймағына, ал батысқа қарай Рудные горына (Оре тауларына) жалғасады. Эльба құмтасты тауларының чех бөлігі Богемиялық Швейцария ұлттық паркімен ұштасады. Саксониялық Швейцариядағы ең биік нүкте – теңіз деңгейінен 562 метр биіктіктегі Großer Zschirnstein.

Табиғи аймақтардың жіктелуі

Эмиль Мейненнің табиғи аймақтар жіктеуінде Саксониялық Швейцария, Саксония-Богемиялық әктас құмтасты аймағының (негізгі бірлік тобы 43) ішіндегі маңызды бірлік (430) болды, оның Германия аумағындағы жалғыз маңызды бірлігі – Циттау таулары. Екі тау жотасының – Эльба құмтасты таулары мен Лузация тауларының – шекарасы Чехия аумағында жатыр, сондықтан бұл табиғи аймақтар географиялық тұрғыдан бір-бірінен бөлек. Лейпцигтегі Саксония ғылым академиясының Экожүйе және аймақтық ерекшеліктер жұмыс тобы 21-ші ғасырдың басында Саксония-Богемия шекаралық аймағындағы барлық тауларды Саксонияның таулы және төбелі жерлері (Sächsisches Bergland und Mittelgebirge) деген бірлікке біріктірді. Саксониялық Швейцария мен Циттау таулары арасындағы Лузация таулары да оған кіреді, ал Мейнен оны солтүстік және шығыстағы лесс төбелерімен бірге Жоғарғы Лузацияның маңызды бірлігіне (Оберлауциц) қосты. Батысқа қарай жаңа супер бірлік Руда таулары мен Вогтландтың негізгі бірлік топтарымен жалғасады.

Төбелер

Әдетте, екі түрлі төбелерді ажыратуға болады. Саксон Швейцариясы және Богемия Швейцариясындағы Эльба құмтасты тауларындағы көптеген тау жыныстары осы аймақта жергілікті түрде "Штайне" ("тастар") деп белгілі. Олардың көрнекті мысалдары – Кенигштейн, Лилиенштейн, Гохриш және Папстштейн. Дегенмен, бұл сипаттамаға вулкандық базальт немесе граниттен тұратын Waitzdorfer Höhe немесе Großer Winterberg сияқты күмбез тәрізді Куппендер кірмейді. Бор дәуіріндегі құмтастар айналасындағы "деңгейлер" деп аталатын, бұрынғы Эльба өзені деңгейінен биіктеп тұрады және көне жазықтың қалдықтарын көрсетеді. Кейіннен, Кен тауларының көтерілуі және Лузация таулы аймағының қысымы құмтас тақтасын тор тәрізді қиылысатын сызықтар бойымен бұзды. Бұл, Эльбаның ағыс жылдамдығының бір уақытта артуымен және оның салаларындағы регрессивті эрозиямен бірігіп, судың құрылыс күшіне жаңа шабуылдар мен жолдар ашты. Алғашқыда үлкен үстел төбелері (Лилиенштейн) немесе Зиркельштейн, Кайзеркроне сияқты терең жарылғандары, немесе орманды (Кольборнштейн) қалды, бірақ олар да эрозиялық қирау салдарынан кейін ұзын қырқаларға (Шраммштейн) немесе тіпті жеке тау тіректеріне (Торвахтер) айналды. Карстификацияға ұзақ және сәтті қарсы тұрған, морфологиялық тұрғыдан берік қабаттар әдетте ең жоғарғы қабаттарды құрайды. Сондықтан тау жыныстары құрылымдарының құлауы көбінесе төменнен немесе бүйірлерден эрозияның нәтижесі болып табылады.

Тарих

Қараңғы ғасырларда аймақты славяндар қоныстандырды және орта ғасырларда Богемия Корольдігінің құрамына кірді. Шамамен 1000 жыл бұрын Богемиялық Саксон Швейцариясы үш славян тайпасының шекаралық аймағы болды. Нисане тайпасы (Эльбаның шығысында, Дрезденнен Пирнаға дейін), Милзан тайпасы (қазіргі Жоғарғы Лузатиядан) және оңтүстікте Дацин тайпасы сол кездегі саяси және экономикалық жағдайды қалыптастырды. Тек 15 ғасырда ғана қазіргі Саксониялық Швейцария деп аталатын аймақ Саксонияның гегемониясына түсті, ол қазіргі шекараларға жуықтай сәйкес келетін Мейссен маркграфтығының бір бөлігі болды. Аймақтың туризмдік дамуы 19 ғасырда күш алды. Бұл іске әлемдегі алғашқы троллейбус желілерінің бірі – 1901-1904 жылдары жұмыс істеген және Кенигштейннен басқарылған Биела аңғары троллейбусының салынуы үлкен үлес қосты. Романтикалық суретшілер, мысалы, суретші Людвиг Рихтер және композитор Карл Мария фон Вебер, жабайы табиғаттың сұлулығынан шабыттанды, ол өзінің танымал "Der Freischütz" операсын Ратен қаласының жанындағы Wolfsschlucht ("Қасқыр шатқалы") көрінісімен байланыстырды. Нацистік кезеңде Германия аумақтарын "Швейцария" деп атау ресми түрде тыйым салынды. Осы себепті, 1938 жылдың 19 қазанынан бастап "Sächsische Schweiz" ресми атауы "Amtshauptmannschaft Pirna" деп, ал 1939 жылдың қаңтарынан бастап "Kreis Pirna" деп өзгертілді – Кенигштейн, Обервогельгесанг, Оттендорф, Поршдорф, Ратен, Ратевальде, Ратманнсдорф және Рейнхардсдорф елді мекендерінің атауларында.

Ортағасырлық қамалдар

13 ғасырда немістер қоныстанған кезде, богемиялық ықпал жүйелі түрде жойылды және стратегиялық маңызы бар бекіністер маңында көптеген жергілікті әскери қақтығыстар орын алды. Бұл бекіністер негізінен шекараны және сауда жолдарын қорғауға арналған. Орталық билік болмағандықтан, осы қорғау функциясы жергілікті рыцарьларға жүктелді. Мүліктің мұрагерлік таратылуына байланысты аймақтың үдемелі бөлінуі аймақтың экономикалық тепе-теңдігін бұзды және көптеген қамалдар қарақшы барондардың бекіністеріне айналды. Жағдай 16 ғасырдың ортасында ғана Веттиндер көптеген қамалдарды басып алғанда тұрақтанды. Бүгінде бұл қамалдар мен қираған орындары, олардың кейбіреуі жақсы сақталған, туристердің арасында танымал, олар тік жолдармен осы орындарға жетеді. Бұл қамалдардың ішінде: Хонштейн, Хокштейн, Неуратен, Альтратен, Кенигштейн, Лилиенштейн, Фалькенштейн, Фриенштейн және Раушенштейн.

Ұлттық парк

1990 жылдың қыркүйегінде, тіпті Германияның қайта бірігуінен бұрын, осы таулы аймақтың ерекше табиғи келбетін сақтау мақсатында Саксония Швейцариясында ұлттық саябақ құрылды. 93 км² аумақ екі физикалық тұрғыдан бөлек аймақты қамтиды: бірі Ратен қаласына жақын – Бастей, Поленц аңғары, Бранд және Уттевальдер Грунд аймағы, ал екіншісі Эльба және Чехиямен мемлекеттік шекара арасындағы Саксон Швейцариясының ішкі аймағын (Hintere Sächsische Schweiz) қамтиды, сондай-ақ Шраммштейнен, Гроссер Винтерберг, Гроссер Цшанд және Кирницш аңғарларын да қамтиды.

Тау-кенге көтерілу

Саксон Швейцариясы құмтасты тау жыныстарымен ерекшеленеді, олар көптеген альпинистерді қызықтырады. 1100-ден астам тау шыңында 14 000-ға жуық альпинизм маршруты бар. 20-шы ғасырдың басында тауға көтерілудің саксондық ережелері қабылданды. Олар еркін альпинизмнің бастауы саналады. Арқандар мен тіреу бұрандаларын тек қауіпсіздік үшін ғана қолдануға болады, бірақ оларды көтерілу құралы ретінде пайдалануға болмайды. Сондай-ақ, бор және гайкалар мен достар сияқты стандартты қорғаныс құралдарын қолдануға рұқсат жоқ; олардың орнына түйілген нейлондық шнурлар қолданылады. Көптеген ерекше жағдайларды қоспағанда, альпинизм тек тұрған тау мұнараларында ғана рұқсат етіледі. Саксондық ерекшелік – «құрылыс алаңы» (Baustelle) деген ұғым, онда альпинистер қиын учаскеден өту үшін басқа альпинистердің иықтарына (кейде бірнеше адам бір-бірінің үстінде) шығып көтеріледі, барлығы тек тас ұстағыштарынан ұстанып тұрады. Бұл әдетте көмекпен альпинизмнің бір түрі саналса да, бұл жерде ол еркін альпинизмнің түрі ретінде қабылданады. Тау шыңдары көбінесе бір-біріне жақын орналасқандықтан, бір тастан екіншісіне секіру де танымал, тіпті осы техниканың қиындық деңгейлері де бар. Альпинизмнен басқа, әртүрлі тік жолдар да бар, олар арқылы сенімді және биіктікке төзімді туристер сатылар, баспалдақтар, металл тұтқалар мен қоршаулардың көмегімен биікке көтеріле алады. Осы жолдардың ішінде ең танымалдары – Affensteinen-дегі Häntzschelstiege, сондай-ақ Schmilka-ның солтүстігіндегі Heilige Stiege, Rübezahlstiege және Rotkehlchenstiege.

Буфен

Буф (көпше: Буфен) – тас шатырының астында ашық ауада түнделуге арналған жергілікті сленг сөзі және Саксон Швейцариясында ұзақ тарихы бар. Көптеген жастар демалыс күндері Саксон Швейцариясына осы мақсатта саяхаттайды. Бүгінде Ұлттық саябақ басқармасы тек белгіленген орындарда ғана рұқсат береді. Дегенмен, буф жасаушылардың санының артуы және кейбір адамдардың жауапсыз әрекеттері (мысалы, заңсыз от жағу, жас ағаштарды сындыру немесе топырақ эрозиясын тудыру) жиі дау-жанжалға себеп болып отыр.