Кіріспе
Уэльстегі қала және қауым Кардиган (Абертеифи, ) – Уэльстің Сердигион графтығындағы қала және қауым. Теифи өзенінің таяды ағып жатқан бөлігінде, Сердигион мен Пемброкшир шекарасында орналасқан Кардиган, Кардиганшир тарихи округінің әкімшілік орталығы болған. Кардиган – Сердигиондағы екінші ірі қала. Ең ірі қала – Аберистуит – екі әкімшілік орталықтың бірі, екіншісі – Аберерон. Кардиган қаласы 11-шы ғасырдың соңында немесе 12-шы ғасырдың басында салынған норман қамалының төңірегінде дамыған. Осы қамалда 1176 жылы Кардиган eisteddfod өтті, ол қазіргі Ұлттық Eisteddfod-тың бастысы болды. Қала 18-шы ғасырда маңызды теңіз портына айналды, бірақ 20-шы ғасырдың басында портының тереңдігінің жетіспеуінен маңызы төмендеді. Қалалық қамал 2014 жылы қайта жаңартылды. 2001 жылғы халық санауы бойынша 4 203 адам тұрды, ал 2011 жылғы санақ бойынша халық саны аздап кеміп 4 184 адамды құрады.
Cardigan (Aberteifi, ) is a town and community in the county of Ceredigion, Wales. Positioned on the tidal reach of the River Teifi at the point where Ceredigion meets Pembrokeshire, Cardigan was the county town of the historic county of Cardiganshire. Cardigan is the second largest town in Ceredigion. The largest town, Aberystwyth, is one of the two administrative centres; the other is Aberaeron. The settlement at Cardigan was developed around the Norman castle built in the late 11th or early 12th century. The castle was the location of the 1176 Cardigan eisteddfod, precursor of the present day National Eisteddfod. The town became an important port in the 18th century, but declined by the early 20th century owing to its shallow harbour. The castle underwent restoration in 2014. The population in 2001 was 4,203, reducing slightly to 4,184 at the 2011 census.
Топонимика
Кардиган – Уэльстің "Ceredigion" ("Ceredig жері") атауының ағылшыншасы, бұл атау оның нормандық қамалы бір кезде бақылаған айналағы аймаққа қатысты. Середиг, әйгілі болғандай, Кунедда Вледигтің ұлдарының бірі болған, ол Уэльс аңыздарында римдік Британиядағы жерді ирландтықтардың шапқыншылығынан қорғау үшін солтүстіктен келген шабуылшыл әскер басқарған. Уэльс тіліндегі Абертеифи атауы Теифи өзенінің құйып жатқан жеріне сілтеме жасайды.
Римдік Британия
Ең жақын белгілі Рим бекіністері Льовенций және Бремияда, Льянионың үстіндегі Тейфи өзені жанындағы алтын кендерінде, Сарн Хелен жолы бойында болған.
Орта ғасырлар
Қазіргі қала ортағасырлық бекіністердің жанында өркендеді, олар Теифи өзенінің және оның салаларының Ирландия теңізіндегі Кардиган шығанағына құйылысын бақылау үшін салынған. 1093 жылы Роджер де Монтгомери норман әскері Цередигионды бағындырғаннан кейін қамал салды. Оның ішкі аймағын 1136 жылғы қазан айында Оуайн Гвинедд, Кадуаладр ап Груффид және Груффид ап Рис Робертс фиц Мартин, фиц Стивен және Морис Фицджеральд басқарған норман әскерлеріне қарсы Круг Маурдағы жеңістен кейін қайтарып алды. Рис ап Груффид қаланы нығайтты және Теифидегі көпірдің жанында қамал салынғанын іске қосты. 1176 жылы ол алғашқы эйстеддфодты ұйымдастырды. Британ аралдарының түкпір-түкпірінен келген қатысушылар музыка мен поэзиядағы жүлделер үшін жарысты. Лорд Ристің немересі Мэлгвен қамалдың құрылысын қиратты және қаланы тонады. 1199 жылы қала алғашқы хартасын алды және маңызды сауда орталығына айналды. 1227 жылы апталық базар құрылды, ол бүгінге дейін жалғасуда. Кардиганға Уэльстің билігі кейбір кезеңдерде корольдік басшылық астында болды, бірақ 1283 жылы Англия тәжіне қосылғанға дейін сақталды, сол кезде Кардиганшир округі құрылды. Қала қабырғасы 1240 жылдары салынды және қамал қайта жаңартылды. Әулие Мария шіркеуі орта ғасырларда бенедиктин монастыры және приход шіркеуі ретінде құрылды және монастырлардың таратылуынан аман қалды. 1536 жылғы Одақ заңымен қамал округтың әкімшілік орталығы болып табынуын тоқтатты және 17 ғасырдың басында құлауын бастады. Азамат соғысы кезінде қаланың қамалы уақытша роялистердің қолында болды. 17 ғасырда ескі монастырь төңірегінде салынған резиденция Джереми Тейлордың досы Оринданың (Кэтрин Филлипс) үйі ретінде мәшһүр болды. Сельдь балық аулау дамыды және 18 ғасырдың басында үлкен сауда флоты құрылды. Экспортқа сельдь, лосось, шатыр, илеуге арналған қабық, астық және сыра кірді. Импортқа апельсин, өнеркәсіптік тауарлар, құрылыс материалдары және көмір кірді. Дамыған өнеркәсіптердің ішінде кеме жасау, кірпіш зауыттары, құйма зауыты, арқан және желкен жасаушылар бар.
Қала орталығы
18 және 19 ғасырдың басында Кардиган өзінің округінің сауда орталығы және Оңтүстік Уэльстегі ең маңызды порты болды, шифер, сұлы, арпа және май экспорттады. 1815 жылы оның құрамында барлығы 314 кеме болды. Бұл Кардиффтен жеті есе көп, ал Суонсиден үш есе көп кеме. Кардиган қаласында және Лландуч ауылында (Сент-Догмальс) 200-ден астам кеме салынды. 19 ғасырдың ортасына қарай қалада 60-тан астам таверна ашылды. 1886 жылы теміржол келгенімен портың құлдырауы үдеді. 20 ғасырдың соңғы 40 жылында қаладағы фабрика Marks & Spencer үшін аптасына 35 000 жұп джинс шығарды, бірақ 2002 жылы M&S шетелден тауар импорттағаннан кейін 400 жұмыс орны жойылып, жабылды. 2012 жылы Hiut Denim Company деген жаңа джинс өндіруші ашылды, онда бұрынғы қызметкерлердің бір бөлігі жұмыс істеді және 2017 жылы Меган Марклмен байланысы үшін әлемдік деңгейде танылды. 2006 және 2008 жылдары қала үйлестірілген құрылыс бағдарламасын жүзеге асырып, қала орталығындағы көптеген дүкендердің фасадаларын жаңартты. Кемежай жаңа азаматтық алаң мен қону платформасымен қайта жаңартылды. 2011 жылға дейін Кардиган саудагерлерін Сауда палатасы өкілдік етті. Сол жылы "Кардиган саудагерлер тобы" құрылды, ол Сауда палатасының мүшелерінің жартысын өзіне тартты. Жаңа топ 2011 жылдың ақпан айында қалай әрекет ету керектігін шешу үшін отырыс өткізуге жоспарлаған. Кардиган 2017 жылы Уэльстегі өмір сүруге ең жақсы орындардың бірі деп танылды. Кардиган және аудандық қауымдық аурухана 2019 жылы жабылды, амбулаториялық қызметтер Кардиган біріктірілген денсаулық сақтау орталығына көшірілді. Бұрынғы аурухана ғимаратының болашағы қазір талқыланып жатыр.
География
Кардиган Афон Теифи өзенінің ар жағында орналасқан және теңізге дейін өзеннің соңғы көпірлік нүктесі болып табылады, ол 5 шақырым (3 миль) солтүстік-батысқа қарай жатыр. Ол Кардиффтен 124 шақырым (77 миль) солтүстік-батысқа және Лондондан 319 шақырым (198 миль) қашықтықта орналасқан. 20 ғасырға дейін қаланың көп бөлігі өзеннің солтүстігінде болған. Қала орталығының батысынан оңтүстікке қарай ағатын Афон Мулдан өзені ластанудан зардап шегуде. Қала мен өзендер су тасқынына бейім. 2018 жылдың 17 ақпанында қауымдаста 4.4 магнитудалы жер сілкінісі сезілді; бұл соңғы он жылдағы Ұлыбританиядағы ең ірі жер сілкінісі болды. Бат-хаус жолындағы және Король Джордж алаңындағы жергілікті кірпіш қазбаларынан алынған мұздық-көлдік саз 20 ғасырдың басына дейін кірпіш жасауға қолданылды.
Климат
Кардиган теңіздік климатқа ие, жазда ыңғайлы, қыста суық болады. Онлайн деректері бар ең жақын метеорологиялық станция Аберпортта, шамамен 6 миль (10 км) солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Әдетте, жылына 3 күннен кем температура 25,0 °C (77 °F) жоғары көтеріледі. Аберпортта тіркелген ең жоғары температура 2006 жылдың 19 шілдесінде 32,7 °C (91 °F) құрады. Орташа есеп бойынша, 18,3 түні ауа температурасы төмендеп мұздайды, ал жылдың ең суық түні 4,45 °C (24 °F) дейін төмендейді. Ең суық ай 1963 жылдың қаңтары болды, орташа ең төменгі температурасы 9,9 °C (14 °F) болды. Жауын-шашынның орташа мөлшері жылына шамамен 146,4 күнге дейін созылады.
Кардиган қамалы
1176 жылы Кардиган қамалы тұңғыш рет өткізілген Эстеддфодтың орны болды. Кардиган 1942 және 1976 жылдары Уэльстің Ұлттық Эстеддфодын қабылдады. Қамал көп жыл бойы жеке меншікте болды, уақыт өте келе тозығы жетіп, қирап қалды. Қалалық кеңес оны сақтап қалуға көп қызығушылық танытпады. Бірақ, еріктілер тобы және жергілікті католик священнигі Сеймус Кунайн жеке-жеке жұмыс істеп, оның мәртебесін арттырды. 2003 жылы Ceredigion округтік кеңесі оны сатып алды. Қамал мен үй 2014 жылы қайта жаңартылды. Қамал қазір жұртшылыққа ашық. Мұнда жалдауға берілетін сәнді қонақжайлар, білім беру мүмкіндіктері бар мұражай орталығы, мейрамхана, іс-шаралар мен ашық аспан астындағы концерттерге арналған алаң, сондай-ақ сабақтар өткізуге арналған бөлмелер бар.
Тізімге енгізілген ғимараттар
Кардиган қауымдастығында, қамал (I санаттағы ескерткіш) және ескі көпір (II* санаттағы ескерткіш) бар, жалпы 100-ден астам санатқа енгізілген ғимарат бар, олардың көп бөлігі қаланың өзінде орналасқан.
Демография
Кардиган – Сердигиондағы екінші ірі қала, 2001 жылы 4203 тұрғыны болса, 2011 жылғы санақ бойынша саны азайып 4184 адамды құрады. 2001 жылғы санақ бойынша тұрғындардың 69% астамы валли тілін білді немесе түсінді, ал 45% валли тілінде сөйлей, оқи және жаза білді. 2011 жылы 54,6% валли тілінде сөйледі. 1176 жылы және одан 800 жыл өткен соң, сондай-ақ 1942 жылы қалада Ұлттық Эстеддфод фестивалі өтті. 2003 жылы қауымдастық, Валли тілі кеңесімен бірлесіп, барлық жастағы адамдарға валли тілінде сөйлесуге мүмкіндік беретін тілдік іс-қимыл жоспарын құрды.
Жергілікті билік
Кардиган – ежелгі қалашық, онда XIX ғасырдың басынан бері өз қалалық кеңесі болған. 1889 жылы Кардиганшир округтік кеңесі құрылды, алайда бұрынғы округ орталығы кеңес отырыстары үшін сирек пайдаланылды. Леви Джеймс, қаланың екі алғашқы округтік кеңесшісінің бірі, бірден қадірлі кеңесші болып тағайындалды және кеңестің екінші төрағасы болды. Кардиган Батыс Уэльстің маңызды аймақтық әкімшілік орталығы болып табылады. Кардиган қалалық кеңесі жергілікті қауымдастықтың өкілі болып табылатын он үш кеңесшіден тұрады. 2017 жылғы сайлау нәтижесінде кеңес Уэльсте әйелдер көпшілігімен (жеті әйел, алты ер адам) құрылғандықтан ерекшеленді.
Ыңғайлылықтар
Қалада бірнеше денсаулық сақтау орталығы, колледж, заманауи өнер орталығы (үш экранды кинотеатры бар), театр және жақында қайта жөнделген 19 ғасырлық гильдия үйі, онда базарлар орналасқан. Сауда жасау үшін супермаркеттер, қала орталығындағы дүкендер мен бірнеше сауда аймақтары бар.
Білім
Кардиган колледжі, Ceredigion колледжі, қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан және 700 күндізгі және 2000 сырттай студентке валлий және ағылшын тілдерінде білім береді, сонымен қатар бұл Ceredigion аймағындағы жалғыз жоғары білім беру колледжі. Колледж Уэльс Тринити Сент-Дэвид университетінің құрамына енді. Гильдия залында өткен арнайы салтанатта университет вице-канцлері, профессор Медвин Хьюз, университет кеңесінің төрағасы Вен Рэндольф Томас және UWTSD президенті доктор Бринли Джонс Ceredigion колледжін UWTSD тобына ресми түрде қосып алды. Колледж және Кардиган орта мектебі, Ysgol Uwchradd Aberteifi бір ғимаратта орналасқан. Ysgol Gynradd Gymunedol Aberteifi мектебі 2008 жылы бұрынғы Кардиган Infant және Cardigan Junior мектептері біріктірілген кезде ашылды. Мектепте 300-ден астам оқушы оқып жатыр.
Демалыс уақыты
Колледж аумағында спорт және фитнес жабдықтарымен жабдықталған демалыс орталығы бар, сондай-ақ Нейпер көшесінде бассейн мен демалыс кешені (1977 жылы ашылған, тіркелген қайырымдылық қоры). Қоғамдық кітапхана бұрын гильдия ғимаратының жанындағы 'Канфолл Тейфи' орталығында орналасқан, бірақ 2017 жылдың шілдесінде Морган көшесіндегі жергілікті кеңес кеңсесіне көшірілді.
Спорт
Кардиган регби футбол клубы 1876 жылы құрылған және WRU Division Two West лигасында ойнайды. Бұл Лланнелли Скарлетс клубының резервтік клубы. Кардиган гольф клубы – қаланың солтүстігіндегі Гвберт аймағында орналасқан, 6500 ярдтық 18 тесік жартас үстіндегі гольф алаңы. Қазіргі клуб ғимараты 1977 жылы ашылды, ал гольф алаңының тарихы 1895 жылы 9 тесіктен бастау алды. 2018 жылы Кардиган-Кейдегі жағалауда көп рет жеңімпаз болған моторлы қайықтардың чемпионы, қайық жасаушы және комментатор Джонатан Джонстың құрметіне көк тақта орнатылды.
Өзен
Теифи өзеніндегі тұғындар Афон Теифи Фаервейлерінің бақылауында, ал ескі көпірдің оңтүстік жағалауында терең сулы тұғындар бар. Кардиганнан бастап өзен сағасына дейін орта ағыстағы тағы да тұғындар бар, өзеннің екі жағында да сирек кездесетін қайық түсіру жолдары бар. Су деңгейі мен өзен жағдайына қарай, ескі көпірдің жанында өзенде каякпен жүзуге арналған орталық жұмыс істейді. Кардиган құтқару қайықтары станциясы Теифи сағасындағы Поппит Сэндс жағажайында орналасқан. Ол 1872–1931 жылдар аралығын қоспағанда, 1849 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Оның қайықханасы мен дүкені жаз айларында жұртшылыққа ашық.
Жыл сайынғы іс-шаралар
Арпа сенбісі – ауыл шаруашылығына арналған шара, 19 ғасырдан бері сәуір айының соңғы жұмасынан кейінгі сенбіде қалада өткізіліп келеді. Дәстүр бойынша, айналағы аймақтардан келген шаруалар жұмысшыларды жалдау және тұқымдық арықтарды қарап тексеру үшін қалаға жиналатын. Қазіргі кезде бұл шарада жылқылар басты назарда. Байқаудан кейін жылқылар ескі тракторлар, көліктер және мотоциклдермен бірге қала көшелерімен шеру тартады. Тамыз айында шарап және тағам фестивалі ұйымдастырылады. Әр тамыз айында (2014 жылдан бері) британдық Fruits de Mer Records жазбалар компаниясы үш күндік психоделикалық музыка фестивалін – «Доктор Сардоникустың арманы: Психоделия фестивалі» – Кардиган қаласындағы The Cellar Bar клубында өткізеді.
Көлік
A487 жағалау магистралі солтүстік-шығысқа және оңтүстік-батысқа, A478 оңтүстікке Нарберт пен Тенбиге және A484 оңтүстік-шығысқа Суонсиге жол ашады. 1989–90 жылдары қаланың оңтүстік-шығысында айналма жол салынды, соның ішінде Теифи өзенінің үстінен жаңа бетон көпір (Прайор көпірі) бой көтерді. Автобус қатынасы Кардиганды Кередигион, Пембрукшир және Кармартинширдегі көптеген қалалар мен ауылдармен байланыстырады. Кардиган теміржол станциясы Уитленд және Кардиган теміржолының соңғы бекеті болды. 1877 жылдың 2 тамызында Уитленд және Тафф Вейл теміржол компаниясы желіні Кардиганға дейін ұзартуға рұқсат алды. Кардиганға дейін құрылыс жұмысы баяу жүрді; ашылу 1886 жылдың 1 қыркүйегінде болды, ал сол күні Ұлы Батыс теміржолы желіні пайдалануға алды. Теміржол станциясы 1962 жылдың 10 қыркүйегінде, Бичинг балтасынан бұрын жолаушылар тасымалы үшін жабылды, бірақ 1963 жылдың 27 мамырына дейін жүк тасымалы үшін ашық болды. Содан кейін станция 1965 жылдың сәуіріне дейін көмір сақтау орны ретінде жұмыс істеді, ал 1964 жылдың қарашасына дейін Британ теміржолының қызметкерлерімен қамтамасыз етілді. 1965 жылдың 6 қыркүйегінде станция толығымен жабылды. Ескі жүк қоймасы бұрынғы станцияның орнын көрсетеді. Уэльс тіліндегі жергілікті газет, сондай-ақ Кардиган мен Нью-Кей арасындағы шаттл автобусы желінің «Карди бах» деген лақап атын пайдаланады. Кардиган мен Сильгерран арасындағы ескі теміржол жолының бөлігі қазір Теифи сағасының орманды және батпақты жерлеріне, сондай-ақ Уэльс жабайы табиғат орталығына апаратын жаяу және велосипед жолы болып табылады.