Кіріспе

Уэльс, Пемброкширдегі арал. Калди аралы (Уэльс: Ynys Bŷr) – Уэльстің Пемброкшир, Тенби қаласының жанында, жағалаудан 1 мильден (2 км) кем жерде орналасқан шағын арал. 1500 жылдан астам тарихы бар, ол Ұлыбританияның қасиетті аралдарының бірі. Кельт дәуірінен жеткен бірнеше дәстүрлерді аралдың иелері – Калдей аббаттығының цистерциандық монахтары сақтайды. Аралда шамамен 40 тұрақты тұрғын және сан алуан цистерциандық монахтар, сонымен қатар траппистер де бар. Монахтардың алдыңғы буындары 20 ғасырдың басында Бельгиядан көшіп келіп, 1906 жылы аралды сатып алып, қазіргі монастырь мен аббаттығын салған, бірақ кейін қаржылық қиындықтарға тап болған англикандық бенедиктиндерден аралды иелігіне алды. Бүгінде Калдей аббаттығының монахтары туризмге, парфюмерия жасауға және шоколад өндіруге тіреледі. Аралға әдетте Тенбиден қайықпен баруға болады, ол солтүстікке қарай 2,5 миль (4 км) қашықтықта орналасқан. Көктем және жаз айларында келушілер Калдейге қасиетті орынды көру үшін ғана емес, сонымен қатар аралдың бай жануарлар мен өсімдіктер әлемін тамашалау үшін келеді. Сыңарларды жою бағдарламасы аясында 2016 жылы қызыл еліктер енгізілді. Аралда сирек кездесетін тұқымдас қойлар мен малдармен қатар, әртүрлі құстар мен өсімдіктер де өседі.

Атаулар шығу тегі

Арал алтыншы ғасырдағы қасиетті Пирдің есімімен Йнис Бюр деп аталған. Пир шамамен 500 жылы қасиетті Самсонның өмірінде монастырдың абысы ретінде есімдерін тапқан. Бұл уэльс аты ортағасырлық дәуірден бері қолданыста болып келеді, бірақ Сент-Пирден бұрынғы аралдың ежелгі уэльс аты белгісіз. Уэльстің көптеген аралдары сияқты, Калдейдің ағылшынша аты (кейде Калди деп жазылады) викингтерден шыққан. Kald ey сөзі "суық арал" деп аударылады, ал 12 ғасырдың басында "Caldea" деп, 1291 жылға қарай Kaldey немесе Caldey деп аталады.

Тарихқа дейінгі кезең

Аралда үш үңгір табылды және археологиялық жатақтарды қазып табу үшін қазылды: Нанна үңгірі, Поттер үңгірі (1950) және Огоф–ыр Ичен ("Төрт мүйізді мал үңгірі", 1970). Нанна үңгірінде адам сүйектері мен қабыршақтар алғаш рет 1911 жылы табылған, ал қазба жұмыстары 1970 жылға дейін тағы үш кезеңде жалғасты. Поттер үңгірін 1950 жылы Джеймс Ван Недервельде есімді монах тапты. 1970 жылға дейін жалғасқан қазба жұмыстары бастапқыда құралдар мен жануарлардың қалдықтары бар сталагмиттерді ашты. Бұл жатақтарды алып тастағаннан кейін үш адам қаңқасы табылып, радиокөміртекпен мерзімделді: екеуі Орта Тас Дәуіріне, ал біреуі Рим-Британ кезеңіне жатты. Сонымен қатар, Жоғарғы Палеолиттің соңғы кезеңінен бірнеше артефакттар да табылды. Огоф–ыр Иченде б.з.д. 7590 және б.з.д. 5710 жылдар аралығында жерленген адамдардың сүйектері табылды. Тұрақты изотоптар қатынасының сынақтары олардың теңіз тағамдарымен қоректенгенін көрсетті. Үңгірлерде неолиттің ертедегі бірнеше тостағандары мен қабықшалары да табылды. Барлық жатақтар радиокөміртекпен мерзімделіп, Калди аралындағы аббаттықта немесе Тенби мұражайы мен өнер галереясында сақтаулы.

Жазбаланған тарихы

Алғашқы кельт монастырі бұл аралда VI ғасырда құрылған. Нормандтар басып алғаннан кейін, Кемай лорды Роберт Фитц Мартин аралды анасы Геваға сыйлады. 12 ғасырда Калдей монастыры (қазіргі I санаттағы ғимарат) Тиронен монахтарымен Санкт-Догмаэльс аббаттығының еншілес мекемесі ретінде салынды және 1536 жылғы монастырлардың таратылуына дейін сақталды. Калдей аралының солтүстік бөлігі сұр әктастан тұрады, ол құрылыс үшін бағалы материал. 19 ғасыр аралдағы әктас кеніштерінің өркендеген кезеңі болды; әктастың бір бөлігі Солтүстік Девондағы Торридж ауданындағы Эннери пештеріне өңдеу үшін тасымалданды. Қазіргі аббат 1910 жылы англикандық бенедиктин монахтарымен салынды, бірақ 1925 жылдан бастап туындаған қаржылық қиындықтар 1929 жылы Бельгиялық цистерциандардың мүлікті сатып алуына әкелді. Бұл елдегі «Өнер және қолөнер» стилінің ең толыққанды мысалы болып саналады және Джон Коутс Картердің ең ірі жобасы еді. Салынған кезде аббат «қазіргі Англикандық қауымдастықтың ең көрнекті құбылысы» деп аталды. Шатырлары ақ сылақтан жасалған, қызыл черепицамен жабылған, ал аббат шіркеуінде бесеу жақтан терезелер және оңтүстік жағында примитивті тістіктермен «жіңішкеленген» мұнара бар. Калдей аралы мен Сент-Маргарет аралы жергілікті тұрғындар есінде қалғаннан бері бірлесіп шіркеулік округ құрады, 2007 жылғы мәліметтер бойынша монастырда 20 цистерциан монахы тұрады. Пемброк округінің халық санағы оны әкімшілік мақсаттар үшін шіркеулік округ ретінде тіркейді. 1990 жылғы Калдей аралы заңы аралды Дифед және Оңтүстік Пемброкширге, сондай-ақ Пемброкшир парламенттік сайлау округіне қосты.

Балаларды жыныстық қорлау

Осы аралмен байланысты балаларға қатысты жыныстық зәбір-зоққының көптеген жағдайлары елу жылдан астам уақыт бойы тіркелген. Әке Таддеус Котик 1972 және 1987 жылдар аралығында аралда алты қызды жыныстық тұрғыдан зәбірлегені азаматтық сотта анықталды. 2011 жылы балалардың қопақ суреттерін сақтаған күдікті, жеті жылдан бері сонда тұрғаннан кейін аббаттықта ұсталды. Бұған қоса, балаларға қатысты жыныстық қылмыс жасағаны үшін сотталған Джон Шеннон мен Джон Кронин де Калди аралымен байланыстырылған. 2017 жылы Уэльс консервативтерінің балалар мәселелері жөніндегі өкілі Даррен Миллар аралдағы балаларға қатысты тарихи жыныстық зәбір-зоққы жағдайларын тәуелсіз түрде тергеуді ұсынды. Қазір арал Католиктік қауіпсіздік стандарттары агенттігімен (CSSA) бірлесіп жұмыс істейді және мұндай оқиғалардың қайталанбауын қамтамасыз ету үшін қауіпсіздік бойынша жауапты қызметкерді тағайындады.

Экономика және қызмет көрсету

Аралдың экономикалық қызметі туризм мен шоколад сату арқылы қолдау көрсетіледі. Олардың лаванда парфюмі парфюмер Лука Туриннің пікірінше, «жер бетіндегі ең тамаша лаванда монопарфюмі» деп есептеледі. Калдей аралы жылына 750-ге дейін қонақтарды қабылдайтын рухани сергіту орталығы болып табылады. Бұл кешен қазіргі уақытта кең ауқымды жөндеуден өтуде және 2024 жылғы Пасхаға дейін қайта ашылуы күтілуде. Аралда арал тарихының мұражайын қамтитын, жұмыс істейтін почта бөлімшесі бар. Аралдың өз пошта маркалары мен жергілікті балық – дабтың атымен аталатын жеке валютасы бар. Жасыл алаңда колониалды стильдегі шайхана және маяқтың жанындағы сергіту көзімен толықтырылған жер асты су қоймасы орналасқан. Бұл су бақшаларды және тұрғындарды қамтамасыз етеді. Төтенше жағдайларды басқару үшін аралдық Land Rover өрт сөндіру қызметі, теңіз күзеті және полиция арасында бөліседі. Орта және Батыс Уэльс өрт сөндіру және құтқару қызметімен жұмыс істейтін ерікті өрт сөндіру бригадасы бар, олардың құрамында екі өрт сөндіру машинасы бар, оның бірі Корольдік әуе күштерімен аралға жеткізілген 4x4 ауылдық өрт сөндіру машинасы. Аралдағы соңғы ірі өрт 1940 жылы болған, ол монастырьға зақым келтірген. Мұнда VI ғасырға жататын огамды крест, нормандық шапель және 1910 жылы құрылысы аяқталған Калдей аббаттығы орналасқан. Калдей маяғы 1829 жылы салынған. Маяқтың жарығы Уэльстің орталық және солтүстік бөліктеріне әкелінетін әктас пен көмір саудасымен айналысатын жағалау трафикын бағыттауға арналған, сонымен қатар алыс қашықтықтағы және Солтүстік Америка трафикын Бристоль каналын анықтауға және Англия каналымен шатасудан сақтауға көмектескен. Маяк – 17 м (56 фут) биіктігіндегі, негізінде қалыңдығы 0,9 м (3 фут), ал жоғарғы бөлігінде 2 фут (1 метр) болатын дөңгелек, кірпішпен қапталған әктас мұнарасы. Жарық теңіз деңгейінен 64 м (210 фут) биіктікте орналасқан. Маяк 1929 жылы автоматтандырылған. Маякқа бұрынғы май сақтау орны ескерткіш ретінде сақталған. Маякқа екі жағынан орналасқан маякшылардың үйлері екі қабатты, тік төбелі, сегізбұрышты түтін шығаратын құбырлары және бір қабатты жалғастыратын дәліздері бар. Үйлер 1868-1870 жылдары Т.С. Харви салған.