Кіріспе
Бұл ирланд тілінен шыққан, басқа тілдерден енген ағылшын тіліндегі сөздердің тізімі. Foras na Gaeilge ұсынған, ирланд тілінде ана тілі ретінде сөйлейтін үш негізгі диалекттегі айтылу нұсқауларына сілтемелер қосылған.
English words that originated in Ireland from other sources
This is a list of English language words from the Irish language with links provided to pronunciation in all three primarily Irish dialects, spoken by native Irish speakers, provided by Foras na Gaeilge.
Б
banshee (ирл. bainsídhe/beansídhe, "әйел" немесе "әйел үйіндісі" деген мағынаны білдіреді) Síd (қазіргі sí) – ирланд тілінде "топырақ" дегенді білдіреді (Sidhe қараңыз). Ирландияның дәстүрлі мифологиясында, әдетте әйел түріндегі рух, ол ежелгі ирландтық отбасында өлімнің жақындап келе жатқанын ескертіп, caoineadh (жоқтау) айтады. bog (boc, "жұмсақ" немесе "батпақты" дегенді білдіреді және bogach сөзін жасау үшін aigh қосылады, "негізінен торфтан тұратын жұмсақ топырақ" деген мағынаны білдіреді) "Бұға" деп ағылшын тілінде "богач" деп аталады, сондай-ақ батпаққа батып кетуді немесе қиындыққа тап болуды білдіреді; "bog" сөзі ағылшын тіліне де қазіргі мағынасында алынған. bogeyman (богай + ағылшын тіліндегі man сөзінен пайда болуы мүмкін) Богаи сөзі шамамен "богай" деп айтылады, ал богайманың аңызы адам тәрізді келіп көрінетін ағаштар мен торфтан жақсы сақталған адам "богай денелерінен" бастау алады. Кейбір зерттеулер бойынша, осы кездейсоқ жағдайлар балалардың жақсы мінез-құлқына ықпал ету үшін пайдаланылған. boreen (bóithrín сөзінен шыққан, "ауылдық жол" дегенді білдіреді) Ирландияның тар, ауылдық жолы. bother (бодхардан, "саңырау; алаңдаулы; шатастырылған"; немесе бодрайдан, "саңырату; ренжіту") Ең ерте қолданылуы ирланд авторлары Шеридан, Свифт және Стерннің еңбектерінде кездеседі. brock (ескі ирланд тілінде brocc) – дала тышқаны. brat (көне ирланд тілінен bratt, "жамылғы, плащ" деген мағынада) – жамылғы немесе мата. Сондай-ақ, құстың қауырсыны мен орағыш киім ретінде де қолданылады. brogan (bróg сөзінен, "аяқ киім" немесе "бут" дегенді білдіреді) – былғарысы өңделмеген, көбінесе бүйірлерінде немесе басында тесіктері бар бут немесе аяқ киім, олар ылғалды жағдайда киген кезде кептіруге арналған.
С
clabber, clauber (clabar) ылғал саз немесе лай; қымыз. сағат О.Ир. clocc сөзі "қоңырау" деген мағынаны білдіреді; көне жоғарғы неміс тілінде glocka, klocka (осыдан қазіргі неміс тіліндегі Glocke) және фламанд тілі арқылы ағылшын тіліне қайта келді; сондай-ақ валлий тіліндегі cloch сөзін қараңыз, бірақ сөздің бастауы ерте ирланд миссионерлері қолданған қоңыраулар арқылы көне ирланд тілі. colleen (cailín сөзінен шыққан, "жас әйел" деген мағынаны білдіреді) қыз (әдетте ирланд қызын білдіреді) (OED). corrie мұздықтан пайда болған шағын ойыс немесе тау көлі. (OED) Ирланд немесе шотланд гаэль тіліндегі coire сөзі "қазан, ойыс" деген мағынаны білдіреді. craic көңіл көтеру, Ирландияда қызығу/ләззат алу үшін қолданылады. Бұл сөздің түпнұсқасы ағылшын тіліндегі "crack" сөзі, ол Ирландияға Ульстер шотланд тілі арқылы келген. Гаэль тіліне бейімделген craic жазуы кейіннен ағылшын тіліне қайта қабылданды. Көптеген ирландтар craic жазуын ұнатса да, ол жалған ирланд сөзі ретінде сынға ұшырады. крест Бұл сөздің түпнұсқасы латын тіліндегі crux, римдік дарғасы, христиандықтың символы болып табылады. Кейбір дереккөздер ағылшын тіліндегі сөз формасы көне ирланд тіліндегі cros сөзінен келгенін айтады, ал басқалары оның ескі скандинав тіліндегі kross сөзінен шыққандығын айтады.
craic fun, used in Ireland for fun/enjoyment. The word is actually English in origin; it entered into Irish from the English "crack" via Ulster Scots. The Gaelicised spelling craic was then reborrowed into English. The craic spelling, although preferred by many Irish people, has garnered some criticism as a faux Irish word. cross The ultimate source of this word is Latin crux, the Roman gibbet which became a symbol of Christianity. Some sources say the English wordform comes from Old Irish cros. and others say it comes from Old Norse kross.
D
drum (қабырға), drumlin (drom/druim сөзінен, "қабырға" мағынасында) – екі ұзын, тар шатқалды бөліп тұратын қабырға; дрейф немесе су тасқынынан пайда болған ұзын, тар қабырға. Drumlin – барабан сөзінің кішіртілген түрі, мұздықтан пайдалған дөңгелек төбешік, көбінесе тізбектей кездеседі (OED). Ирландияның кейбір аймақтарында, оның ішінде Каван және Армаг округтерінде көптеген drumlin кездеседі. Drumlin – геологияда бекітілген техникалық термин, ал барабан сөзі дерлік қолданылмайды. дришин (дрисин немесе друишин). dulse (Ескі ирланд тілінде duilesc).
Е
esker (eiscir – белгілі бір қырқа түрі) – мұздықтан кейінгі кешендік құм-қиыршық тастың созылған дөңі, көбінесе өзен аңғарында кездеседі (OED). Ағылшын тілінде геологияда нақты анықталған термин ретінде қолданылады.
F
Фениан (Fianna сөзінен, "жартылай тәуелсіз жауынгерлер тобы" деген мағынада) – 19 ғасырдағы ирланд ұлтшыл тобының мүшесі (OED). Фиакр – жалдамаға берілетін кішкентай төрт дөңгелекті карета, хакни көлігі. Әулие Фиакр – 7-ғасырда Ирландияда туған, өмірінің көп бөлігін Францияда өткізген қасиетті кісі. Ағылшын тіліндегі "fiacre" сөзі француз тілінен келген. (OED)
G
Gallowglass (GalloGlass) – 13 ғасырдың ортасы мен 16 ғасырдың соңы аралығында Ирландияда болған шотландтық-гейлдік жалдамалы әскер. galore (go leor сөзінен, "жеткілікті дейін" мағынасында) көп (OED). gob (сөзбе-сөз – тұмсық) ауыз, бірақ ирланд тілінде көбінесе "тұмсықты" мұрынды, яғни тыңшылыққа бейім мұрынды білдіру үшін қолданылады. Мүмкін, ирланд тілінен шыққан. (OED) griskin (griscín) – шошқаның қабырғасынан алынған арық ет.
griskin (from griscín) a lean cut of meat from the loin of a pig.
H
Хулиган (ирландтық Ó hUallacháin отбасылық атынан, ағылшын тілінде O'Houlihan деп жазылады) - тәртіпсіздікке, бұзақылыққа және вандализмге қатысатын адам.
К
keening (caoinim "Мен жылаймын" дегенді білдіреді) қайғымен зарлап жылау, аза тұтумен жылау (OED). "Кин" = құштар деген сөзбен еш қатысы жоқ. Кибош, кибош – аяқтау, тоқтату: "Осыған кибош қойды". ОЭД-де түптесі белгісіз және, мүмкін, яһуди тілінен шыққан деп айтылады. Басқа дереккөздер бұл ирланд тілінен келген болуы мүмкін деп санайды – an chaip bháis, "өлім бас киімі" (өлім жазасын кесетін судья киетін "қара бас киіміне" немесе, мүмкін, питчкапинг деп аталатын қатыгез жазалау тәсіліне сілтеме); немесе түрік тілінен "бош" (boş) – "бос" сөзімен байланысты болуы мүмкін. (Caip bháis сөзі kibosh ретінде айтылады және ирланд тілінде шам сөндіргіш деген мағынаны да білдіреді.)
С
shamrock (seamróg) Ирландияның символы ретінде қолданылатын үш жапырақты қонжыр. Shan Van Vocht (Sean bhean bhocht – "кедей қарт әйел") – 18 және 19 ғасырлардағы Ирландияның әдеби атауы. shebeen (sibín сөзінен, "бір тостаған" мағынасында) – алкогольді (OED) лицензиясыз сататын үй. shillelagh (saile éille сөзінен, "қайыспен байланған таяқ" мағынасында) – аяғында үлкен түймесі бар, қалың түймелі таяқтан жасалған ағаш таяқ немесе соққы. Sidhe – (aos) sídhe (OED) сөзінен шыққан Ирландияның әулиелік халық – перилер. Баншиге қараңыз. sleveen, sleiveen (slíghbhín/slíbhín) – сенімсіз немесе ашкөз адам. Ирландия мен Ньюфаундлендте қолданылады (OED). slew (sluagh сөзінен, "көптеген" мағынасында) – көп мөлшерде (OED). Ескерту: мысалы, "жаңа өнімдердің көптігі" сияқты; "slew" есімдік сөзі "slay" етістігімен байланысты емес. slob (slab) – лай (OED). Ескерту: ағылшын тіліндегі "slubber" және "slubbery" сөздері осыдан шыққан жоқ, олар көне ағылшын тілінен шыққан. smithereens – ұсақ сынықтар, атомдар. "Талқан-кешек болып жарылу" сияқты тіркестерде қолданылады. Бұл – ирландша кішітеу жұрнағы қосылған (тегі белгісіз) smithers сөзі. Ол қазіргі ирландша smidrín сөзінен шыққан ба, әлде осы сөздің бастауы ма – әлі белгісіз (OED).
W
виски (uisce beatha – "өмір суы" деген мағынаны білдіреді) (OED).