Кіріспе

Лох Маруи (Loch Ma ruibhe) – Шотландияның Солтүстік-Батыс таулы аймағындағы Вестер Ростағы көл. Ұзындығы 22 километр, оның көптеген бөліктерінде кішкентай лохтар (lochans) бар. Ең ірі арал – Эйлан Сүбайн (Eilean Sùbhainn), оның ішінде өзінің аралдары бар көл орналасқан. Бұл жағдай Ұлыбританияда басқа еш жерде кездеспейді. Айл Марее (Isle Maree) аралда 8 ғасырға жататын шіркеудің қиратындары сақталған, ол 672 жылы Эпплкросс (Applecross) монастырын құрған Әулие Мэйл Рубаның (Saint Máel Ruba, 722 жылы қайтыс болған) усатылысы болған деп есептеледі. Осы әулиенің құрметіне көл Лох Маруи деп аталған; әулие бұл аймаққа келгенге дейін көлге Лох Эу (Loch Ewe) деп аталған деген болжам бар, бұл туралы Лох Эудің шығыс жағасында орналасқан Кинлочеве (Kinlochewe) ауылының аты (Ceann Loch Iù, «Лох Эудің басы») куәлік етеді. Бассейндердің ең тереңі – 112 метрлік Груди бассейні (Grudie Basin), ол Айл Марее мен көлдің бастамасы арасында жатыр. Бұл бассейннің солтүстік-батысында аралдардың көп бөлігін қамтитын Слаттадейл бассейні (Slattadale Basin) орналасқан. Аралдардың солтүстігіндегі аймақ көбінесе жайлы, ол Слаттадейл бассейні мен Ардлэйр бассейнін (Ardlair Basin) бөліп тұрады, соңғысы үш бассейннің ең бейінді пішінге иесі. Солтүстік жағындағы басқа шыңдарға Бейн Аирх Чарр (Beinn Àirigh Charr) және Бейн Лэир (Beinn Làir) жатады, екеуі де Корбеттер (Corbetts) классына жатады. Лох Маруидің солтүстік-шығыс жағалауының барлық ұзындығы Letterewe, Heights of Kinlochewe & Tournaig Estate-тің бөлігі болып табылады, ол Fisherfield Forest деп аталатын аймаққа қарай солтүстікке қарай созылады. Лох Маруидің оңтүстік-батыс жағы да таулы, оны Торидон орманы (Torridon Forest) құрайды. Ең биік шыңы – ақ кварцитпен қапталған Бейн Эйге (Beinn Eighe). Оңтүстік-батыс жағалауда үш негізгі жер иесі орналасқан: оңтүстіктен солтүстікке қарай – NatureScot (Beinn Eighe Ұлттық табиғи қорығы), Grudie & Talladale Estate және Gairloch (Flowerdale & Shieldaig) & Conon Estate.

Тарих

671 және 722 жылдар аралығында Маэль Руба Лох-Мариге келіп, Маре аралында ғибадатхана салды. Бұл ғибадатхананың қалдықтары 1861 жылы көрініп тұрған, бірақ қазір оның ізі жоқ, алайда ғибадатханамен байланысты зират әлі де сақталған. Аралдағы кішкентай жабық құдыққа қасиетті адам бата берген деседі. Лох-Маридің шалғай орналасқандығына байланысты қазір айналасында өнеркәсіп өте аз, бірақ бұл аймақ бұрын темір өңдеу орталығы болған. XVII ғасырда күн сайын 8 гектар еменді ормандар көмірге айналдырылып, солтүстік-шығыс жағалаудағы Леттеревтегі батпақты темірді балқытуға пайдаланылған. Осы темір пештерінде жұмыс істегендер Маре аралында жерленген дейді. Лох 1877 жылы Талладейлдегі Лох-Мари қонақ үйіне Виктория патшайымының келуінен кейін форель балық аулауға танымал орынға айналды. Осы сапар нәтижесінде қонақ үй маңындағы әдемі сарқырамаға Виктория сарқырамасы деп ат қойылды. 1893 жылы Ашнашиннен Олтбеға дейін Лох-Маридің оңтүстік жағалауымен темір жол салу ұсынылды. Бұл темір жол Виктория дәуіріндегі туристік ағынды арттырып, балық шаруашылығына, поштаға және Сторнуэйге қосылыс жасауға мүмкіндік бергенімен, жоспар кейіннен тоқтатылды.

Экология

Лок-Мэри ерекше жануарлар дүниесі мен биологиялық әртүрлілігімен халықаралық маңызы бар және Ұлыбританиядағы қара мойынды суға батып жүзуші құстардың (чернозобый нырок) ең ірі көбейетін орындарының бірі. Теңіз алабұғасы мен лосось көлдің экожүйесінің маңызды бөлігін құрайды, олар қара мойынды суға батып жүзуші құстар мен сусарларға (Lutra lutra) тамақ береді: жас алабұғалар қара мойынды суға батып жүзуші құстардың рационының маңызды бөлігі болуы мүмкін. Көп ұзамай, әр жазда мыңдаған ересек теңіз алабұғасы (Salmo trutta) және лосось (Salmo salar) теңізден көлге оралып келген. Теңіз алабұғасы белгілі бір шығанақтарда көптеп жиналатын, Шотландиядағы ең тартымды балық аулау мүмкіндігін ұсынатын, көлге халықаралық даңқ әкелген. 1952 жылы көлде "даппинг мухасымен" (dapping fly) ұсталған теңіз алабұғасының Ұлыбританиядағы рекордтық салмағы тіркелді. 1980-1990 жылдары теңіз алабұғасының балық аулауы құлдырап кетті. Көлде Арктикалық шайырдың (Salvelinus alpinus) екі жеке популяциясы да бар, олар туралы көп мәлімет жоқ. Бір түрінің көзі ірі болып, терең судың түбінде қоректенеді және 15 см-ден кіші өлшемде жетіледі. Екінші түрі 32 см-ден асады және көл тыныш болғанда, бетінде толқындар тудырып, үйір-үйір жүзгенін көруге болады. Лок-Мэри аралдарында орман өсіп, Шотландиядағы ең жақсы сақталған жергілікті Каледониялық қарағай ормандары орналасқан. Бұл ормандар, Вестер Ростағы басқа ормандармен бірге, Шотландиядағы басқа қарағай ормандарынан генетикалық тұрғыдан ерекшеленеді және Оңтүстік Еуропадағы қарағайларға көбірек ұқсас. Шотландия қарағайы бұл ормандарда басым түр болып табылады, бірақ тас аққұбыр және жужуп (можжевельник) сияқты басқа да ағаш түрлері де кездеседі. Лок-Мэри аралдары құбылмалыларға (стрекозы) өте бай, 12 түрі тіркелген, олардың ішінде солтүстік жасыл құбылмалы, көк шұбар және ақ бетті құбылмалы бар. Бұл аралдар қызылқұйрықтардың (рябинник) көбею ортасы болып табылады; бұрын көк қаздар (серые гуси) мұнда көбейетін, бірақ 1970 жылдан бері көбеймейді.