Римдік Эмона қаласы: Любляна тарихы, археологиялық жаңалықтар, Визиготтар, гундар шабуылдары, славян мәдениеті. Қазіргі Словения аумағындағы ежелгі орталық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Любляна аумағындағы тарихи римдік қоныс, Болгариядағы осы аттас ауыл.
Historical Roman settlement on site of Ljubljana
the village of the same name in Bulgaria
Эмона (алғашқы) немесе Аэмона (Колония Юлия Аэмонаның қысқартылған атауы) – кеме жүретін Наупортус өзенінің Касл төбесіне ең жақын келген аймақта орналасқан римдік каструм. Ол Рим Италиясының солтүстік бөлігінен келген отарлаушылар мен империяның қалған бөлігі арасындағы саудаға қызмет етті. Эмона аймақтың ең шығыс қаласы болды, бірақ бұрын ол Паннонияның немесе Иллирикумның бөлігі деп есептелген, бірақ 2008 жылғы археологиялық жағдайлар олай емес екенін көрсетті. IV ғасырдың соңынан VI ғасырдың соңына дейін Эмона Милан шіркеу ортасымен тығыз байланыста болған епископтық орын болды, бұл қазіргі Люблянадағы Эржавец көшесіндегі ерте христиандық кешенінің архитектурасында көрініс тапқан. 408/9 жылдары вестготтар Эмона маңында қыстады, 452 жылы гундар шабуыл жасады, 568 жылы лангобардтар Италияға жол тартқанда өтіп өтті, содан кейін аварлар мен славяндар шабуылдады. Дравледегі ежелгі зираттар сол кездегі жергілікті тұрғындар мен жаулап алушылар бірнеше онжылдық бойы бейбіт түрде бірге өмір сүргенін көрсетеді. VI ғасырдың бірінші жартысынан кейін Эмонада өмір тоқтады. Б.з.б. I ғасырда қазіргі Любляна орнында, Касл төбесінің астында римдік әскери бекініс салынды. 14 жылы Эмона римдік қонысының құрылысы басталды. Онда 5000-6000 адам, көбінесе саудагерлер мен қолөнершілер тұрды. Қаланың өзінің құдайы Экурна болды және ол ерте христиандықтың маңызды орталығы еді. Эмонаның әкімшілік аумағы немесе агері Атранстан (Троян) Каруанкс таулары бойымен солтүстікке қарай, шығыста Вишня Гораға жақын, оңтүстікте Колпа өзені бойымен созылып, батысында Бевке ауылындағы Аквилея аумағымен шектесетін. Аммиан Марцеллин айтуынша, Лициний мен Константин I арасындағы соғыстың себептерінің бірі Лицинийдің Эмонадағы Константиннің бюстері мен мүсіндерін қиратқаны болды. 388 жылы бірнеше айлық оккупациядан кейін Эмона тұрғындары император Феодосий I-ді құттықтады, ол Рим узурпаторы Магнус Максимустың әскерін жеңген Сава шайқасынан кейін азат етілген қалаға кірді.
Emona (early ) or Aemona (short for Colonia Iulia Aemona) was a Roman castrum, located in the area where the navigable Nauportus River came closest to Castle Hill, serving the trade between the city's settlers – colonists from the northern part of Roman Italy – and the rest of the empire. Emona was the region's easternmost city, although it was assumed formerly that it was part of the Pannonia or Illyricum, but archaeological findings from 2008 proved otherwise. From the late 4th to the late 6th century, Emona was the seat of a bishopric that had intensive contacts with the ecclesiastical circle of Milan, reflected in the architecture of the early Christian complex along Erjavec Street in present day Ljubljana. The Visigoths camped by Emona in the winter of 408/9, the Huns attacked it during their campaign of 452, the Langobards passed through on their way to Italy in 568, and then came incursions by the Avars and Slavs. The ancient cemetery in Dravlje indicates that the original inhabitants and invaders were able to live peacefully side by side for several decades. After the first half of the 6th century, there was no life left in Emona.]] During the 1st century BC a Roman military stronghold was built on the site of the present Ljubljana, below Castle hill. Construction of the Roman settlement of Emona, fortified with strong walls, followed in AD 14. It had a population of 5,000 to 6,000 people, mostly merchants and craftsmen. The town had its own goddess, Equrna, and was also an important Early Christian centre. Emona's administrative territory or ager stretched from Atrans (Trojane) along the Karawanks mountains towards the north, near Višnja Gora to the east, along the Kolpa River in the south, and bordered to the west with the territory of Aquileia at the village of Bevke. According to Ammianus Marcellinus, one of the reasons for the war between the Licinius and the Constantine the Great was that the Licinius destroyed the busts and statues of Constantine at Emona. After few months of occupation in 388, the citizens of Emona saluted Emperor Theodosius I entering the liberated city after the victorious Battle of the Save, where Theodosius I defeated the army of the Roman usurper Magnus Maximus.
Тарихи сипаттамалары
Геродоттың айтуынша, Эмона Ясон Аргонавттармен бірге елді аралап саяхаттап жүрген кезде құрылған және ол отаны Тесалияның құрметіне осылай атаған. Созоменнің жазуынша, Аргонавттар Ээтеттен шыққан соң, басқа жолмен қайтып, Скифия теңізінен өтіп, ондағы бірнеше өзендермен жүзіп өткен. Италия жағажайына жақындағанда, қыстау үшін қала салып, оны Эмона деп атаған. 18 ғасыр тарихшысы Иоганн Грегор Тальнитцердің мәліметінше, Эмонаның алғашқы негізі шамамен б.з.д. 1222 жылы салынған. (Бұл дата, аңызға және поэтикалық болжамдарға негіталғанымен, Геродоттың айтуымен де, сондай-ақ қазікке дейін табылған ең ерте археологиялық қалдықтардың мерзімімен де сәйкес келеді.) 1938 жылғы тарихшы Балдуин Сарияның мақаласына сәйкес, Эмона император Августтың жарлығымен, XV Аполлинарис легионы Карнунтумға аттанғаннан кейін, 14 немесе 15 жылдары құрылған, ал оның ісін император Тиберий аяқтаған. Кейінгі археологиялық зерттеулер бұл гипотезаны нақты жоққа шығармады немесе растамады, және қазіргі уақытта (2014 жылғы мәлімет бойынша) бұл ең көп қабылданған нұсқа болып табылады.
According to Herodotus, Emona was founded by Jason, when he travelled through the country with the Argonauts, and named by him in honour of his Thessalian homeland. Sozomen wrote that when the Argonauts left from the Aeetes, they returned from a different route, crossed the sea of Scythia, sailed through some of the rivers there, and when they were near the shores of Italy, they built a city in order to stay at the winter, which they called Emona. According to the 18th century historian Johann Gregor Thalnitscher, the original predecessor of Emona was founded c. 1222 BC. (The date, although based on legend and poetic speculation, actually fits in both with Herodotus' account and the date of the earliest archaeological remains found so far)
According to 1938 article by the historian Balduin Saria, Emona was founded in late AD 14 or early AD 15, on the site of the Legio XV Apollinaris, after it left for Carnuntum, by a decree of Emperor Augustus and completed by his successor, Emperor Tiberius. Later archaeological findings have not rejected nor clearly confirmed this hypothesis and it is currently (as of 2014) most widely accepted.
Орналасуы мен орналасуы
Эмонаның орналасқан жері қазіргі Любляна қаласының ескі ядросының оңтүстік-батыс бөлігімен беттеседі. Эмона орталық алаңы немесе форумы және тікбұрышты қиылысатын көшелер жүйесі бар тікбұрышты қала ретінде салынған, бұл әдеттегі римдік қаланың белгісі. Римдік дәстүр бойынша, қалаға солтүстік, батыс және шығыс бағыттардан кіретін жолдардың бойында – Селия, Аквилея және Невиодонум қабаттарынан – зираттар орналасқан. Қаланың төңірегіндегі кеңірек аумақта римдік шаруашылығының дамуы байқалды: ауылдар, шағын елді мекендер, поместиялар және кірпіш заводтары. Емхана немесе Цитанова енді тұрақты епископтық резиденция емес, католик шіркеуі оны титулярлық орын ретінде тізімдеген. Осы Эмонаның Истриямен байланысы болғандықтан, кейбіреулер епископтық орынды қазір Любляна орналасқан Эмонамен немесе Аемонамен анықтау қажет деп санайды. Тіпті, Плиний Ескінің айтуынша, Панония провинциясындағы колония, Норик провинциясындағы колония және Истриядағы колония деп аталатын үш қала болған деген пікір де бар.
The location of Emona overlaps with the southwest part of the old nucleus of the modern city of Ljubljana. In a rectangle with a central square or forum and a system of rectangular intersecting streets, Emona was laid out as a typical Roman town. According to Roman custom, there were cemeteries along the northern, western, and eastern thoroughfares into the city – from the directions of Celeia, Aquileia, and Neviodunum. The wider area surrounding the town saw the development of typical Roman countryside: villages, hamlets, estates, and brickworks. No longer a residential bishopric, Aemona or Cittanova is today listed by the Catholic Church as a titular see. Because of the connection of this Aemona with Istria, some have questioned whether the episcopal see is to be identified with the Emona or Aemona, whose site is now occupied by Ljubljana. It has even been argued that there were in fact three cities called by the same or similar names, the one that Pliny the Elder speaks of as a colonia in the province of Pannonia; another in the province of Noricum; and a third in Istria.
Эмона әдеби көркем әдебиетте
Эмона – Мира Михеличтің 1978 жылғы "Туец в Эмони" ("Эмондағы бейтаныс") романының оқиғасы орын алатын жер. Эмона Елизавета Костованың тұңғыш романы "Тарихшыда" есімдерін тілге тиек етеді. Иван Сивецтің 2014 жылғы "Римляни на наших землях" ("Біздің топырақтағы римдіктер") сериясының төрт томы Эмонаны түрлі кезеңдерде бейнелейді. "Романдық" романдар сериясының бірнеше тарауы Эмонада өтеді.
Emona is the setting of a 1978 novel Tujec v Emoni (Stranger in Emona) by Mira Mihelič. Emona is mentioned in Elizabeth Kostova's debut novel The Historian. The four volumes of the 2014 series Rimljani na naših tleh (Romans on our soil) by Ivan Sivec describe Emona in various epochs. Several chapters of the novel series Romanike are set in Emona.