Кіріспе

1280 – 1364 ж.ж.) – ағылшын шежірешісі және бенедиктин монахы. Ранульф Хигден (шамамен 1280 – шамамен 1363 немесе 1364) – ағылшын шежірешісі және бенедиктин монахы, «Полихроникон» атты кеш ортағасырлық еңбектің авторы. Хигден 1299 жылы Честердегі бенедиктин аббаттығында монахтық ант бергеннен кейін Честердегі Сент-Вербург монастырында тұрды. Өмірінің соңында ол король Эдуард III-ге барып кеңес берді. Хигденнің денесі Честер соборында жерленген. Хигден көптеген еңбектер жазды, оның ішінде «Полихроникон», «Ars componendi sermones» және «Speculum curatorum». Хигден Эдуард III патшалығы кезінде латын тілінде жазылған әлем тарихы туралы жеті кітаптан тұратын «Полихрониконды» құрастыруды бастады. Ол кейде Честер пьесаларымен байланыстырылады, бірақ бұл байланысқа күмән тудырады. «Ars componendi sermones» және «Speculum curatorum» діни тақырыптарға арналған.

Өмірбаян

Ранульф Хигден шамамен 1280 жылы Англияның батысында дүниеге келген деп саналады. 1299 жылы Англияның Честер қаласындағы Сент-Вербург аббаттығына қосылды. Ол онда аббаттық кітапханасында жұмыс істеп, скрипторийді басқарған болуы мүмкін. Сонымен қатар ол уағызшы болды және басқа уағызшыларды оқытты. Хигден бұдан бұрыннан танымал тарихшы болғандықтан, 1352 жылдың тамыз айында Едуард III-ге шақырылды; осы сапар барысында ол «Полихрониконды» алып келіп, патша кеңесімен сөйлесуге міндеттелді. Хигден өмірінің соңына дейін 64 жыл бойы аббаттықтың құрамында болды. Оның қайтыс болғаны 1363 және 1364 жылдар аралығында, 1363 жылдың наурыз айында, 1364 жылдың 12 наурызында, 1364 жыл ішінде немесе Әулие Григорий мерекесінде болды делінеді. Ол Честер соборында жерленген.

Полихроникон

Хигден әдетте «Полихроник» деп аталатын жылнаманы жазды, бұл атау Ranulphi Castrensis, cognomine Higden, Polychronicon (sive Historia Polycratica) ab initio mundi usque ad mortem regis Edwardi III in septem libros dispositum деген толық атаудан шыққан. Бұл еңбек жеті кітапқа бөлінген, жеті күннің Жаратылысынан үлгі алып, бірінші кітаптан басқасы – жалпы тарихтың қысқаша мазмұны. В. Галбрейт оны «орта ғасырлардағы ең толыққанды әмбебап тарих және өз заманының ең көп сатылатын кітабы» деп сипаттады. Хигденнің өмірінде бұл кітап Сент-Вербург аббаттығына тиесілі болды және 1540 жылы аббаттық жабылғанға дейін монастырь кітапханасында сақталды. Бірінші кітап 60 тараудан тұрады және әлемнің географиялық шолуын ұсынады. Ол кіріспемен және авторлар тізімімен басталады. Оның мазмұны Азия, Африка және Еуропаны қамтиды және Ұлыбританияны сипаттайтын бірнеше тараумен аяқталады. Онда жаратылыстан бастап Навуходоносорға дейінгі оқиғалар баяндалады (2-кітап); Мәсіхтің тууы (3-кітап); Англияға саксонның келуі (4-кітап); Англияға даниялықтардың келуі (5-кітап); Норман жаулап алуы (6-кітап); және Эдуард III билігі (7-кітап). Әр тараудың бас әріптері Frater Ranulphus Cestrensis monachis жазған presentem cronicam conpilavit деген акростих құрайды. Честер архидиаконы Э. Барбер бұл мәтінді «жағымды, оңай түсінілетін әмбебап тарих» деп сипаттады, бірақ оны «критикалық немесе ғылыми, немесе шынымен тарихи емес» деп атады. Кейбір адамдар Хигденнің жазбалары Роджер Хигден деген адамнан плагиатталған деп ойлағанда, Э. Маунде Томпсон Роджер Хигден мен Ранульф Хигденнің бір адам болуы мүмкін деп ойлады. Ф. Хаверфилд де бұл мүмкіндікті мойындады, бірақ сонымен қатар «Хигден үлкен плагиатор болған» деп ойлады; ол плагиат Хигденнің заманында жазылған тарихтар үшін ерекше емес екенін жазды. Хигден бұл еңбекті 1340 немесе 1342 жылы жазған болуы мүмкін, кейіннен 1352 немесе 1355 және одан кейін мазмұнын қосып толықтырған. Кейін «Полихроник» 1387 жылға дейін толықтырылды. 1387 жылы Джон Тревиза бұл мәтінді ағылшын тіліне аударды. 15-шы ғасырда анонимді автор да оны аударды. Тревизаның нұсқасы 1482 жылы Какстонмен қайта қаралып, басылды, ол 1467 жылға дейінгі мазмұнды қамтитын сегізінші кітапты қосты. Латын мәтінінен 1-ші кітаптың бір бөлігі 1691 жылы Томас Гейл құрастырған жинақта жарияланды. «Полихроник» қайта басылып, қайта қаралып жатқан жылдары кеңінен танымал болды. «Полихроник» Роллс сериясы үшін өңделді және ағылшын тіліндегі аудармаларды, сондай-ақ тарихтың толықтыруларын қамтыды. Бұл басылым М. Крейтонның сынап-қарауына түсті, ол өңдеу «керексіз» жасалғанын және «Полихроникке» қосылған қосымшалар тарихқа көп үлес қоспағанын жазды. Ұлыбритания, Бельгия, Ирландия, АҚШ, Франция, Испания және Ватикан қалаларындағы кітапханаларда латын немесе ағылшын тіліндегі нұсқаларының 100-ден астам данасы сақтаулы. М. Дженнингс пен С. Уилсонның оның уағыздарының жаңа аудармасы бар.

Честер пьесалары

Уақыт өте келе, Хигденнің қайтысынан кейін Честер пьесалары оған жатқызылды, оның атының әртүрлі нұсқаларымен. А. В. Полард пен Томас Уортонның пікірінше, Рэндал Хиггенет деген аттың бір түрі Рэнульф Хигденнен басқа адам болуы мүмкін. Жозеф К. Бриджтің сөзіне қарағанда, Хигденнің замандастары Хигденнің осы пьесаларды жазғаны туралы ешқандай мәлімдеме жасаған жоқ. Автор Джон Тейлор Хигденнің пьесалардың авторы еместігін дәлелдеу үшін, пьесалар ағылшын тілінде жазылғанын алға тартады; сол кездегі әдебиет көбінесе француз немесе латын тілінде болды, ал бенедикт монахтары басқа да түрлі құжаттарды ағылшын тіліне аударған.

Арс компоненди уағыздар

"Арс компоненди сермонес" (Ars componendi sermones) атты еңбегінде Хигден уағызшының қандай қасиеттерге ие болу керектігін баяндайды және бірнеше метафора арқылы Мәсіхті сипаттайды. 14-шы ғасырда кең таралған бұл мәтін, уағызшыларға уағызды қалай таңдап, жазу керектігін үйретеді, сондай-ақ түрлі жағдайларға сәйкес уағыз тақырыптарын ұсынады. Маргарет Дженнингс пен Салли А. Уилсон жасаған "Арс компоненди сермонес" еңбегінің жаңа аудармасы 2003 жылы жарық көрді.

Спекулум куратор

Speculum curatorum-де Хигден әр түрлі тақырыптар туралы, соның ішінде Жаңа Өсиеттегі Мәсіхтің үйретіктері мен болжам жасау туралы жазады. Мәтіннің көп бөлігі Оверньдік Вильгельмнің "De Universo" және "De Legibus" еңбектерінен құрастырылған; бұл мәтінде Хигденнің пайдаланған авторларына сілтеме жасалмайды. Мәтінді жазғаннан кейін Хигден оны кеңейтті. В. Галбрейт "Speculum curatorum", сондай-ақ Хигденнің басқа да дінтанымдық жазбаларының ерекше еместігін айтты.