Кіріспе

Fairey Fox – 1920-1930 жылдар аралығында жасалған британдық жеңіл бомбалаушы және күрес ұшағы. Алғашқыда Ұлыбританияда Корольдік Әуе Күштері (RAF) үшін өндірілген, бірақ Ұлыбританияда қызметтен шығарылғаннан кейін де Бельгияда өндіріліп, пайдаланыла берді.

Түлкі I

1923 жылы Чарльз Ричард Фейри, Fairey Aviation компаниясының негізін қалаушы және бас дизайнері, өзінің Fawn бомбалаушысынан көңілі қалды. Ол Әуе министрлігінің талаптарының шектеулеріне байланысты, алмастыруға тиіс болған Airco DH.9A-дан баяу болды, ал бомба тасымалдау мүмкіндігі жағынан артықшылығы болмады. Сондықтан Фейри ресми шектеулерге бағынбаған, жоғары өнімділік пен басқаруға ие жеке кәсіпкерлік бомбалаушы идеясын ойлап тапты. 1923 жылғы Шнайдер Трофи жарысында Curtiss D 12 V 12 сұйық салқындатылатын, кішкентай майданшасы бар және төмен серпімді қондырғысы бар Curtiss CR ұшағының жеңіске жеткенін көрген Фейри, осы қозғалтқыштың жаңа бомбалаушыға өте қолайлы екенін түсінді және оның үлгісін, сондай-ақ өндіріске лицензия алды. Фейри осы қозғалтқыш негізінде бомбалаушының дизайнын бастады, ал егжей-тегжейлі жобаны алдымен Фрэнк Дункансон, кейін бельгиялық Марсель Лобель басқарған команда жүзеге асырды. Нәтижесінде пайда болған Fairey Fox – қанаттары айқын араласқан бір қабатты биплан болды. Curtiss D 12 қозғалтқышы тығыз жабынмен жабдықталған тракторлық қондырғыға орнатылды, бір радиаторы жоғарғы қанаттың астында, ал екіншісі – қажет болған жағдайда фюзеляжға кіріп-шығуға болатын қайта оралатын радиатор болды. Қанаттардың астына 200-ге дейін бомба орналастырылып, нысананы нысаналау үшін қанаттардың орнына ауысатын бомба нысанасын қолданған. Дегенмен, Әуе министрлігінде жаңа бомбалаушыға қарсылық болды, себебі Fox ресми талаптарға сәйкес жасалмаған, сондай-ақ фюзеляж ішіндегі отын бактерілері сияқты ресми нормадан тыс ерекшеліктері болды, ең бастысы – ол американдық қозғалтқышпен жабдықталған еді. Фейри D 12 қозғалтқышына лицензия алғанмен, ақырында өндіріс жүргізбеді, 50 қозғалтқышты импорттады.

Екінші буын түлкілер

1926 жылы Әуе министрлігі Корольдік әуе күштері үшін жаңа жеңіл бомбалаушыға арналған 12/26 нөмірлі техникалық талаптарды жасады. Алдыңғы техникалық талаптардан өзгешелігі, жоғары өнімділікке басымдық берілді және бұрын өнімділікті шектеген, тым қатаң талаптар алынып тасталды. Бастапқыда Фейри компаниясына жаңа талаптар туралы хабарланбады, және ол Әуе министрлігіне наразылық білдіргеннен кейін ғана көшірмесін алды. Осы талапты орындау үшін Лобельдің командасы металл конструкциясы бар, жаңа ұшақ – Fox IIM-ді жобалады, оған техникалық талаптар сәйкес келеді, және ол Rolls Royce F. XIB (кейін Rolls Royce Kestrel деп аталды) қозғалтқышымен жабдықталды. Ұшақ алғаш рет 1929 жылдың 25 қазанында ұшты. Осы кезде Hawker Hart және Avro Antelope прототиптері бір жылдан астам уақыт бойы сынақтан өтіп жатты, ал Hart 1929 жылдың маусым айында алғашқы өндіріс тапсырысын алды. RAF Fox IIM-ді қалаған жоқ болса да, Фейри оны Бельгия әуе күштеріне көрсетті, олар Breguet 19 ұшақтарын алмастыру үшін жеңіл бомбалаушы іздеп, сондай-ақ Фейриден Fairey Firefly II истребительдерін сатып алған еді. Фейри сонымен қатар Бельгияда Avions Fairey еншілес компаниясын құрып, Firefly ұшақтарын өндірген болатын. Fox IIM сәтті болды, нәтижесінде Англияда жасалатын 12 Fox II барлау ұшағына алғашқы тапсырыс берілді, ал әрі қарайғы өндіріс Avions Fairey компаниясымен жүзеге асырылды.

Пайдалану тарихы

"Фокс" 1926 жылдың маусым айында 12-ші RAF эскадрильясының құрамында қызметке түсті. "Фокс" керемет өнімділік көрсетті, ол 12-ші эскадрильяда ауыстырған "Fairey Fawns" ұшақтарынан 80 км/сағ (50 миль/сағ) жылдам, ал сол заманғы истребительдермен шайқасқандай жылдам болды. "Фокс" ұшақтарының өнімділігі соншалық, 12-ші эскадрильяға жыл сайынғы әуе қорғанысы жаттығуларында 225 км/сағ (140 миль/сағ) аспайтын жылдамдықпен ұшуға нұсқау берілді, осылайша қарсы тұратын истребительдерге мүмкіндік жасалды. Бұл қарамастан, тағы бір RAF эскадрильясы "Фокс" ұшақтарымен жабдықталмады, барлығы 28 ұшақ сатып алынды, кейінірек жасалғандары "Kestrel" қозғалтқышымен жабдықталды, ал бұрын "Curtiss" қозғалтқышымен жабдықталғандары "Kestrel" қозғалтқышымен қайта жабдықталды. 12-ші эскадрилья, кейіннен ұшақтың жалғыз қолданылуын еске алу үшін эскадрилья таңбасы ретінде түлкі маскасын қабылдады, 1931 жылға дейін "Фокс" ұшақтарымен жабдықталды, содан кейін "Hawker Hart" ұшағымен ауыстырылды. "Фокс" ұшақтары 1933 жылға дейін Корольдік әуе күштерінің колледжінде екі басқару пульті бар оқу ұшақтары ретінде қолданылды. Екі "Fox Mk. I" 1934 жылы Лондоннан Мельбурнға өткен Макробертсон әуе жарысына қатысты. Олардың бірі Италияда апатқа ұшырап, жарыстағы жалғыз қаза болды. Екіншісі, австралиялық Рей Парер (1919 жылы Англиядан Австралияға өткен әуе жарысының қатысушысы) басқарған ұшақ, жарыстың жеңімпазы жарысты аяқтады деген хабар келгенде, Парижден әрі ұшуға тырыспады. Парер мен оның серігі Джефф Хемсворт Мельбурнға жетуге шамамен төрт ай уақыт жұмсаған эпикалық және оқиғаға толы саяхатын жалғастырды. Бірінші "Fox II" ұшақтары 1932 жылдың басында Бельгия әуе күштерінің құрамында барлау ұшағы ретінде қызметке түсті, ал 1932 жылы Цюрих авиациялық жиынында екі орындық әскери ұшақтар арасында өткен "Альп айналымы" жарысын жеңіп алды. "Фокс" ұшақтары 1930 жылдардың көп бөлігінде Госселидегі "Avions Fairey" зауытында өндірілді, Бельгия әуе күштерінің негізгі құрамы болды және барлау, барлау-бомбалау және екі орындық истребитель ретінде қолданылды. Кейінірек жасалғандары жабық кабиналармен және қуатты "Hispano Suiza 12Y" қозғалтқыштарымен жабдықталды. 1940 жылдың 10 мамырында Германияның басып кіруі кезінде Бельгия әуе күштерінің 100-ден астам "Фокс" ұшағы майдандық қызметте болды. Олар "Люфтваффе" ұшақтарынан әлдеқайда нашар болғанына қарамастан, шамамен 75 рет ұшып, тіпті бір "Messerschmitt Bf 109" ұшағын жоқ қылды.