Кіріспе

Британдық автокөлік және авиацияның алғашқы дамушысы (1877–1910)

Чарльз Стюарт Роллс (27 тамыз 1877 – 12 шілде 1910) – британдық автокөлік және авиацияның алғашқы дамушысы. Генри Ройспен бірге ол Rolls-Royce автомобильдерін шығаратын фирманың негізін қалады. Ол қуатты ұшақ апатында қаза тапқан алғашқы британдық азамат болды, Боурнмут қаласындағы әуе көрсетілімінде оның Wright Flyer ұшағының құйрығы сынған кезде. Ол 32 жаста болған.

Ерте өмір

Роллс Лондонның Беркли скверінде, Роллс әулетінің 1-ші Ллангаток бароны мен леди Ллангатоктың үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Лондонда туылғанына қарамастан, ол Уэльстің Монмут қаласының жанындағы The Hendre ата-бабалық үйімен берік отбасылық байланысын сақтап қалды. Беркширдегі Мортимер Викарадж дайындық мектебінде оқығаннан кейін, ол Итон колледжінде білім алды, онда қозғалтқыштарға деген қызығушылығы артып, "ластанған Роллс" деген лақап атын алды. 1894 жылы ол Кембридждегі жеке репетиторлық курстарға қатысты, бұл оған 1895 жылы Кембридждегі Тринити колледжіне түсуге көмектесті, онда механика және қолданбалы ғылымдарды оқыды. 1896 жылы, 18 жасында, ол өзінің алғашқы көлігін, Peugeot Phaeton сатып алу үшін Парижге сапар шекті және Франция Автомобиль клубына қосылды. Оның Peugeot Кембридждегі алғашқы автомобиль және Уэльстегі алғашқы үш автомобильдің бірі деп есептеледі. Автокөлік спортына ерте бой алған ол, локомотивтер заңдарымен автокөліктерге қойылған шектеулерге қарсы күрескен "Өзі жүретін көліктер қауымдастығына" қосылды және 1897 жылы қауымдастықпен біріккен Ұлыбритания Автомобиль клубының негізін қалаушы мүшесі болды. Роллс велосипед спортын ұнатты және Кембриджте велосипед жарыстарында көп уақыт өткізді. 1896 жылы ол Half Blue жүлдесін жеңіп алды, ал келесі жылы Кембридж университетінің Велосипед клубының капитаны болды. Роллс 1898 жылы Кембриджді бітіріп, Santa Maria бу пароходында жұмыс істей бастады, содан кейін Лондон және Солтүстік-Батыс теміржолында Креуда жұмыс істеді.

Ройспен серіктестік

Рольс Корольдік автомобиль клубының мүшесі және Ройс Лтд-нің директоры болған Генри Эдмундс арқылы Генри Ройспен танысты. Эдмундс оған Ройс жасаған көлікті көрсетті және 1904 жылғы 4 мамырда Манчестердегі «Мидленд» қонақүйінде Рольс пен Ройс арасындағы тарихи кездесуді ұйымдастырды. Үш немесе төрт цилиндрлі автомобильдерді артық қалауына қарамастан, Рольс екі цилиндрлі Royce 10 көлігіне әсерленді және 1904 жылғы 23 желтоқсандағы келісім бойынша Ройс өндіре алатын барлық көліктерді алуға келісті. Бұл көліктер екі, үш, төрт және алты цилиндрлі болып, Rolls Royce деп белгіленетін болды. Бірінші Rolls Royce көлігі, Rolls Royce 10 hp, 1904 жылғы желтоқсанда Париж салонында таныстырылды, бірақ алғашқы жарнамаларда Ройс есіміне қарағанда Рольс есімі басым болды. 1906 жылы Рольс пен Ройс серіктестіктерін Rolls Royce Limited компаниясын құру арқылы ресмиледірді, Рольс жылына 750 фунт стерлинг жалақы және 10 000 фунт стерлингтен асып кеткен пайданың 4% мөлшерін алатын Техникалық басқарушы директор болып тағайындалды. Рольс Ройстің техникалық білігін толықтыратын қаржылық қолдау мен кәсіби көрегендікпен қамтамасыз етті. 1907 жылы Rolls Royce Limited компаниясы C. S. Rolls & Co. компаниясын сатып алды.

Рольс Rolls Royce көліктерінің тыныштығы мен тегістігін насихаттауға көп күш жұмсады және 1906 жылдың соңында АҚШ-қа жаңа көліктерді жарнамалау үшін сапар шекті. 1907 жылға қарай компания көліктерінің сапасы мен сенімділігі үшін жүлделер жеңіп алды. Бірақ 1909 жылға қарай Рольстің бизнеске деген қызығушылығы төмендеді және жыл соңында ол Техникалық басқарушы директор лауазымынан кетіп, атқарушы емес директор болды, 170-тен астам ауа шарларымен көтерілді. 1903 жылы ол ең ұзақ уақытқа ұшқаны үшін Гордон Беннет алтын медалін жеңіп алды. 1907 жылға қарай Рольс авиацияға қызығушылық танытып, Ройсті авиациялық қозғалтқыш жасауға көндіруге тырысты. Ол ұшақпен ұшқан екінші британдық азамат болды. Уилбур Райт басқарған ұшақ 1908 жылғы 8 қазанда Ле-Маннан шығысқа қарай он бір шақырым жердегі Камп-д'Овурдан ұшып, төрт минут жиырма секунд бойы саяхаттады. Ол Short Brothers компаниясы Wright Brothers лицензиясы бойынша жасаған алты Wright Flyer ұшағының бірін сатып алды және 1909 жылғы қазан айының басынан 1910 жылғы наурыз айына дейін ұшақпен ұшуға лицензия алған екінші адам болды. Рольс 1910 жылғы 2 маусымда 95 минут ішінде ұшақпен Англия жоғалауын екі рет тоқтамай кесіп өткен алғашқы адам болды. Оның ұшуын еске алу үшін Монмут қаласында мүсін, ал Доверде Кэтлин Скотт салған тағы бір мүсін орнатылған.

Өлім

1910 жылғы 12 шілдеде 32 жасында Роллс Боурнмут қаласындағы Саутборн қаласындағы Хенгистбери әуежайында ұшақ апатынан қаза тапты. Ол қозғалмалы ұшақтағы авиациялық апаттан қаза тапқан алғашқы британдық және әлем бойынша он бірінші адам болды. Сонымен қатар, бұл Ұлыбританиядағы алғашқы қозғалмалы авиациялық апат еді. Оның қабірі Ллангаток Вибон Авельдегі Сент Кадок шіркеуінің зиратында орналасқан, онда Роллс отбасының көптеген мүшелері әртүрлі отбасылық мазарларда жерленген. Оның қабірі Ллангаток қонысының төменгі жағында және онда мына жазу бар: "Жүрегі тазалар бақытты, себебі олар Құдайды көреді". Оның есіне екі қанатты ұшақ моделін ұстаған мүсіні Монмут қаласындағы Агинкорт алаңында орнатылды. 1981 жылы оған тағы бір ескерткіш Боурнмут қаласындағы Санкт-Петер католик мектебінің төменгі алаңында ашылды, ол Хенгистбери әуежайының орнында салынған. Шеппи аралындағы Истчерчтегі Барлық Әулиелер шіркеуінде Роллс және оның әріптесі, авиацияның алғашқы қадамдамашысы Сесил Грейске арналған әйнек суреттері бар. Чарльз Роллсқа арналған ескерткіш 2022 жылғы 12 шілдеде Саутборн, Дорсет, Хенгистбери-Хедте, автотұрақ пен Хикер кафесі арасында ашылды. Бұл күн, дата және уақыт 1910 жылы Саутборнда болған апат кезіндегідей болды (сол кезде Хэмпширде болғандай), қазіргі Санкт Петерс мектебінің әуежайындағы ұшу көрсетілімі кезінде оның Райт Флайерінің құйрығы түскен кезде.

Мәдени суреттер

Актер Роберт Пауэлл 1972–1973 жылдардағы "Эдвардтар" мини-сериалында Роллсты бейнеледі.