Джеймс Моллисон: Шотландиялық авиатор және рекордтар жасаушысы

Кіріспе

Шотланд ұшқышы (1905–1959)

Джеймс Аллан Моллисон MBE (19 сәуір 1905 – 30 қазан 1959) – шотланд авиацияның алғашқы пионері, ол жеке немесе әйелі Эми Джонсонмен бірге 1930 жылдардағы авиацияның қарқынды даму кезеңінде көптеген рекордтарды орнатқан.

Алғашқы жылдар

Моллисон 1905 жылдың 19 сәуірінде Глазго қаласында, инженер-консультант Гектор Александр Моллисон мен Томассина Макни Аддидің (1965 жылы қайтыс болған) жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Ол Глазго академиясында және Эдинбург академиясында оқыды. Кішкентай кезінен-ақ ұшуға қызығушылық танытты. 18 жасында Корольдік әуе күштеріне (RAF) қысқа мерзімді қызметке қабылданып, әскердегі ең жас офицер атанды. Оқуын аяқтаған соң Үндістанға жіберілді, Вазиристанда әскери міндетін өтеді.

Авиациялық мансап

22 жасында Моллисон Орталық ұшу мектебінде (CFS) ұшу нұсқаушысы болды, осы лауазымда ең жас болып тіркелді. Біраз уақыттан кейін ол RAF резервіне өтті және азаматтық авиацияға өзінің уақытын арнады. 1928–1929 жылдары Аделаидадағы Оңтүстік Австралиялық Аэро Клубында нұсқаушы болып жұмыс істеді, кейін қызметін тастап, Eyre Peninsular Airways және Australian National Airways компанияларында ұшқыш болды. Моллисон Чарльз Кингсфорд Смит басқарған Australian National Airways компаниясы үшін коммерциялық рейстер жасаған. Бір коммерциялық рейсі барысында ол даңқты авиатор Эми Джонсонмен танысты, оған кездескеннен кейін сегіз сағаттың ішінде, әлі әуеде жүргенде үйлену ұсынысын жасады. Джонсон келісті, олар 1932 жылдың шілдесінде үйленді, ал ол күйеуінің Англиядан Оңтүстік Африкаға дейінгі рекордын жаңару үшін аттанды. Баспасөз және жұртшылық оларды «Ұшқан сүйіктілер» деп атады. Моллисон авиациялық рекордтарды жаңаруға талпынуын жалғастырды. 1932 жылдың 18 тамызында ол Портмарноктан (Ирландия) Пеннфилдке (Нью-Брансуик, Канада) де Хавилленд Puss Moth ұшағымен, «Жүрек мазмұны» деп аталған ұшағымен 31 сағатқа созылған Атлант мұхитын батыстан шығысқа жалғыз өзімен кесіп өтті. 1933 жылы ол сол ұшақпен Англиядан Бразилияға 3 күн 13 сағатта, Батыс Африка арқылы ұшты, Оңтүстік Атлантты шығыстан батысқа жалғыз өзімен кесіп өтудің алғашқысы болды. Ол кезде ол әйелімен бірге әлемді айналып ұшудың рекордтық қадамын жоспарлай бастады. 1933 жылдың 22 шілдесінде олар Оңтүстік Уэльстегі Пендин Сэндс-тан Нью-Йоркке тоқтамай ұшып кетті, бірақ отын таусылғандықтан мақсатына жетпей, Коннектикут штатының Бриджпорт қаласына құлап түсті. Олар екеуі де жарақат алды, ал ұшақ сувенир іздеушілер тарапынан қиратылды. 1934 жылдың қазан айында Моллисондар Макробертсон әуе жарысына қатысты. Олардың де Хавиллэнд DH.88 Comet Black Magic ұшағы жарысқа бастап шықты және Бағдадта көшбасшы болды, бірақ Allahabad қаласында авиациялық отынның орнына басқа отынды пайдалануға мәжбүр болғандықтан, қозғалтқыштарына зақым келтіріп, жарыстан шығып қалды. 1936 жылдың қарашасында Моллисон өзінің соңғы маңызды рекордтық әрекетін жасады, ол Кройдоннан Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласына ұшты. Бұл жолы ол француз авиаторы Эдуард Корниглион Молиньенің серігімен бірге ұшты. Әрекет Кейптауннан 160 шақырымдай қашықтықта мәжбүрлі қонумен аяқталды. Моллисондардың некесі шиеленісті болды; олар бірдей авиациялық рекордтар үшін бәсекелесті, ал Моллисон кейде көп ішетін. Олар 1938 жылы ажырасып, ол әйелі өз бойының есімін қайта алды.

At the age of 22, Mollison became a flying instructor at the Central Flying School (CFS), again setting the record for being the youngest in this role. Shortly after, he transferred to the RAF Reserve and devoted his time to civil aviation. In 1928–29, he worked as an instructor with the South Australian Aero Club in Adelaide, leaving that position to become a pilot with Eyre Peninsular Airways and Australian National Airways. Mollison had flown commercially for Charles Kingsford Smith's ill fated Australian National Airways. During one of his commercial flights, he met the equally famous aviator Amy Johnson, to whom he proposed only eight hours after meeting, and while still in the air. Johnson accepted; they married in July 1932, and she went off to break her husband's England to South Africa record. They were dubbed The Flying Sweethearts by the press and public. Mollison continued to attempt aviation records. On 18 August 1932 he made an east to west solo trans Atlantic flight of 31 hours, from Portmarnock, Ireland to Pennfield, New Brunswick, Canada, using a de Havilland Puss Moth called "The Heart's Content". In 1933, using the same aircraft, Mollison flew from England to Brazil in 3 days, 13 hours, staging through West Africa, the first solo east west South Atlantic crossing. By then, he and his wife began to plan a record breaking flight across the world. On 22 July 1933, they took off from Pendine Sands in South Wales on a non stop flight to New York, but were forced to crash land in Bridgeport, Connecticut, just short of their target, after running out of fuel. He and his wife were both injured, and the plane broken apart by souvenir seekers. In October 1934 the Mollisons took part in MacRobertson Air Race. Their de Havilland DH.88 Comet Black Magic led the competitors off the line and was leading at Baghdad, but they were forced to retire at Allahabad after having to use non aviation fuel, which damaged their engines. In November 1936 Mollison made his last major record attempt, a flight from Croydon to Cape Town, South Africa. This time he flew with a co pilot, French aviator Édouard Corniglion Molinier. The attempt ended with a forced landing some 160 km short of Cape Town. The Mollisons' marriage had become strained; they were rivals for the same aviation records and Mollison was at times a heavy drinker. They divorced in 1938 and she resumed her maiden name.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Джонсон мен Моллисон екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыста Әуе көлігінің қосымша құрамында (ATA) қызмет етті. Джонсон 1941 жылы ұшақ жеткізіп бара жатып қаза тапты. Бір қызықты оқиғада Моллисон Диана Барнато Уокермен бірге екінші ұшқыш ретінде ұшқанда, олардың «Ансон» ұшағын неміс Люфтваффесінің истребительдері тоқтатты және оққа түсірді. Ұшақ зақымданса да, 12 жолаушы мен экипаж мүшесі ешқандай жарақат алмады. Қонақтан кейін Моллисонды бірінші кезекте "бір кесе шай ішу қалай?" деген ой мазалады. 1941 жылдың маусым айында Моллисон мен ATA экипажы Чадтағы Форт-Ламиге Cunliffe Owen OA 1 G AFMB ұшағын жеткізді. Ұшақ генерал де Голльдің жеке тасымалы ретінде жабдықталған еді. Джим Моллисон ATA-дағы қызметтері үшін Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атанды.

Соғыстан кейінгі

Кейіннен Моллисон Лондонға қоныс аударды және паб басқарды. Ол 1949 жылдың 26 қыркүйегінде Мейденхедтің тіркеу кеңсесінде Мария Класина Е. Кампхуисқа үйленді. Моллисон алкогольге тәуелді болды және 1953 жылы Азаматтық авиация басқармасының медициналық комиссиясы оның ұшқыш куәлігін қайтарып алды. Олар ажырасып кетті, бірақ Мария оған Сурбитон қаласындағы Карисбрук қонақ үйін сатып алды – ішкілікке тыйым салынған қонақ үй. Ауыр алкоголизмнен зардап шеккен ол Лондонның оңтүстік-батысындағы Рохэмптондағы The Priory емханасына жатқызылды, онда 1959 жылдың 30 қазанында қайтыс болды.