Леонардо Шчаша: Итальян жазушысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Италия жазушысы (1921–1989)

Леонардо Скиашиа (leoˈnardo ʃˈʃaʃʃa; 8 қаңтар 1921 – 20 қараша 1989) – итальян жазушысы, романист, эссеші, драматург және саясаткер. Оның кейбір туындылары фильмге түсірілді, оның ішінде «Ашық есік» (Porte Aperte, 1990), «Көрнекті мәйіттер» (Cadaveri Eccellenti, 1976), «Толыққанды түр» (Todo Modo, 1976) және «Құс күні» (Il giorno della civetta, 1968).

Өмірбаян

Скиашиа 1921 жылдың 8 қаңтарында Сицилияның Ракалмуто қаласында дүниеге келді. 1935 жылы оның отбасы Кальтаниссеттаға көшіп барды, онда Скиашиа Виталиано Бранкатидан сабақ алды, ол оның жазу үлгісіне айналды және оны француз романшыларымен таныстырды. Скиашиа француз саяхаты мен американ әдебиеті туралы Италия Сенатының коммунистік мүшесі болған Джузеппе Гранатадан білді. 1944 жылы Ракалмутодағы бастауыш сынып мұғалімі Мария Андроникоға үйленді. 1948 жылы оның інісі өзін-өзі өлтірді, бұл оқиға Скиашиаға терең әсер етті. Скиашианың алғашқы туындысы Favole della dittatura (Диктатура туралы жырлар), 1950 жылы Италиядағы фашизмді сатиралық тұрғыдан бейнеледі. 1952 жылы оның артынан Емилио Греко салған алғашқы және жалғыз поэзия жинағы – La Sicilia, il suo cuore (Сицилия, оның жүрегі) жарық көрді. Келесі жылы Скиашиа «Пиранделло және пиранделлизм» атты эссесі үшін Сицилия аймағының Пиранделло сыйлығын жеңіп алды. 1954 жылы Кальтаниссеттада Сальваторе Скиашиа баспасынан шыққан әдебиет және этнология журналдарымен ынтымақтастық бастады. 1956 жылы ол өзінің туған қаласындағы бастауыш сынып мұғалімі ретінде алған тәжірибесінен шабыттанған Le parrocchie di Regalpetra (Регалпетра приходтары) автобиографиялық романын жариялады. Сол жылы ол Кальтаниссеттада сабақ беру үшін көшіп барды, бірақ 1957 жылы Римге оралды, онда сицилиялық суретші Бруно Карузомен өмір бойына достық қарым-қатынас орнатты. 1957 жылдың күзінде ол Gli zii di Sicilia (Сицилияның туыстары) кітабын шығарды, онда АҚШ-тың және коммунизмнің әлемдегі ықпалы, сондай-ақ Италияның 19 ғасырдағы бірігуі туралы өткір пікірлер айтылды. Бір жыл Римде тұрғаннан кейін Скиашиа Сицилиядағы Кальтаниссеттаға қайта оралды. 1961 жылы ол Мафия туралы өзінің ең танымал романдарының бірі – Il giorno della civetta (Көгіртке күні) және 1963 жылы 18 ғасырдағы Палермода оқиғасы өтетін тарихи роман Il consiglio d'Egitto (Мысыр кеңесі) жариялады. Бірқатар эсселерден кейін 1965 жылы ол L'onorevole (Құрметті) пьесасын жазды, ол үкімет пен мафия арасындағы сыбайлас жемқорлықты айыптады. 1966 жылы шыққан тағы бір саяси детектив – A ciascuno il suo (Әркімге өздеріне тиісінше). Келесі жылы Скиашиа Палермоға көшіп барды. 1969 жылы ол Il Corriere della Sera газетімен ынтымақтастық бастады. Сол жылы ол Александр Дубчекке арналған Recitazione della controversia liparitana dedicata ad A. D. (А. Д. арналған Липари дауын оқу) пьесасын жариялады. 1971 жылы Скиашиа тағы да детектив жанрына оралды, Il contesto (Контекст) романы Франческо Розидің 1976 жылғы Cadaveri eccellenti (Көрнекті мәйіттер) фильмінің негізі болды. Роман итальян саясатының аяусыз бейнесіне байланысты, сондай-ақ Италияның католик дін қызметкерлерін сипаттауына байланысты Todo modo (1974; Бір жолмен немесе екіншісімен) романы сияқты, қызу пікірталас тудырды. 1975 жылы Палермодағы коммуналық сайлауда Скиашиа Италия Коммунистік партиясының (PCI) тізіміндегі тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, қалалық кеңеске сайланды. Сол жылы ол ғалым Этторе Майорананың құпия жоғалуы туралы La scomparsa di Majorana (Майорананың жоғалуы) еңбегін жариялады. 1977 жылы ол Христиан демократиялық партиясымен кез келген келісімге қарсы болғандықтан PCI-ден шықты. Кейіннен ол Радикалдық партиямен Италия және Еуропа парламентіне сайланды. Скиашианың соңғы туындылары: эсселер жинағы Cronachette (1985), романдар Porte aperte (1987; Ашық есіктер) және Il cavaliere e la morte (1988; Жоғары ат пен өлім). 1989 жылдың маусымында Палермода қайтыс болды.

Sciascia was born in Racalmuto, Sicily, on 8 January 1921. In 1935, his family moved to Caltanissetta, where Sciascia studied under Vitaliano Brancati, who would become his model in writing and introduce him to French novelists. From Giuseppe Granata, future Communist member of the Italian Senate, Sciascia learned about the French Enlightenment and American literature. In 1944, he married Maria Andronico, an elementary school teacher in Racalmuto. In 1948, his brother committed suicide, an event which profoundly impacted Sciascia. Sciascia's first work, Favole della dittatura (Fables of the Dictatorship), a satire on fascism in Italy, was published in 1950. This was followed in 1952 by La Sicilia, il suo cuore (Sicily, its Heart), his first and only poetry collection, illustrated by Emilio Greco. The following year Sciascia won the Premio Pirandello, awarded by the Sicilian Region, for his essay "Pirandello e il pirandellismo" ("Pirandello and Pirandellism"). In 1954, he began collaborating with literature and ethnology magazines published by Salvatore Sciascia in Caltanissetta. In 1956, he published Le parrocchie di Regalpetra (The Parishes of Regalpetra), an autobiographic novel inspired by his experience as an elementary school teacher in his home town. In the same year, he moved to teach in Caltanissetta, only to move again to Rome in 1957 where he struck up a lifelong friendship with Sicilian artist, Bruno Caruso. In the autumn of 1957, he published Gli zii di Sicilia (Uncles of Sicily), which includes sharp views about themes such as the influence of the U. S. and of communism in the world, and the 19th century unification of Italy. After one year in Rome, Sciascia moved back to Caltanissetta, in Sicily. In 1961, he published Il giorno della civetta (The Day of the Owl), one of his most famous novels, about the Mafia, and in 1963, the historical novel Il consiglio d'Egitto (The Council of Egypt), set in 18th century Palermo. After a series of essays, in 1965 he wrote the play L'onorevole (The Honorable), a denunciation of the complicities between government and the mafia. Another political mystery novel is 1966's A ciascuno il suo (To Each His Own). The following year Sciascia moved to Palermo. In 1969, he began a collaboration with Il Corriere della Sera. That same year he published the play Recitazione della controversia liparitana dedicata ad A. D. (Recitation of liparitana dispute dedicated to A. D.), dedicated to Alexander Dubček. In 1971, Sciascia returned again to mystery with Il contesto (The Challenge), which inspired Francesco Rosi's movie Cadaveri eccellenti (1976; Illustrious Corpses). The novel created Polemics, due to its merciless portrait of Italian politics, as did his novel Todo modo (1974; One Way or Another), due to its description of Italy's Catholic clergy. At the 1975 communal elections in Palermo, Sciascia ran as an independent within the Italian Communist Party (PCI) slate and was elected to the city council. In the same year, he published La scomparsa di Majorana (The Disappearance of Majorana), dealing with the mysterious disappearance of scientist Ettore Majorana. In 1977, he resigned from PCI, due to his opposition to any dealing with the Democrazia Cristiana (Christian Democratic party). Later, he would be elected to the Italian and European Parliament with the Radical Party. Sciascia's last works include the essay collection Cronachette (1985), the novels Porte aperte (1987; Open Doors) and Il cavaliere e la morte (1988; The Horseman and Death). He died in June 1989 in Palermo.

Жазу

Оның "Көкөрістің күні" (Il giorno della civetta) және "Бірдей қауіп" (Il contesto) сияқты бірнеше кітабы мафияның сицилиялық өмірге тән аномияның көмегімен қалай сақталып қалатынын көрсетеді. Ол өзінің "Моро ісі" атты кітабында танымал христиан-демократ Альдо Мороның қашқындалып, өлтірілуін сот-медициналық сараптамамен талдады. Скиашианың туындылары күрделі, әділдікке деген құштарлықты білдіреді, сонымен бірге итальян қоғамының қаншалықты жемқорлыққа толып кеткенін және осы күйінде қалып отырғанын көрсетуге тырысады. Саясаткерлер, интригалар және мафияны байланыстыру арқасында ол үлкен даңққа ие болды, бұл оның жеке өмірімен қарама-қайшы болды. Осы даңқ оның сол кездегі премьер-министр Джулио Андреоттиді Мороны босату және "Қызыл бригадалардың" (Brigate Rosse) талаптарын орындауға шара алмағаны үшін сынағанынан кейін көптеген адамдардың наразылығын тудырды. 1979 жылы Скиашиа Радикалдық партиядан Депутаттар палатасына сайланды және Мороның қашқындалуын тергеу комитетіне мүше болды. Комитет христиан-демократтар партиясының "мемлекет жеке адамнан үлкен" деген ұстанымында кінәлы екенін, және олар Мороны 13 саяси тұтқынға алмастыруға бармайтынын, тіпті Мороның өзінің бейкүнә адамдарды саяси тұтқындарға ауыстыру террористермен келіссөздерде қолдануға болатын нұсқа екенін айтса да, осы пікірге келіспеді. Алайда, партияның жоғары лауазымды өкілдері бұл пікірмен келіспей, Мороның осы сөздерді айтуына есірткі немесе азаптау себеп болды деп санайтын. Осы оқиғадан кейін Скиашиа маңызды кітап жазды. Скиашиа өзінің ерекше сицилиялық тәжірибесі туралы жазды, отбасыларды саяси партиялармен, одақтар мен адалдықтың сатқындығымен, қоғамға пайда әкелмейтін, бірақ белгілі бір адамдарға тиесілі нәтижелерге әкелетін жақсылықтармен байланыстырды. Оның кітаптарында көбінесе бақытты соң немесе қарапайым адамдар үшін әділдік болмайды. Бұған "Бірдей қауіп" (1973; Il Contesto) кітабы мысал болады, онда полицияның ең тәжірибелі тергеушісі судьялардың қатарынан болатын кісі өлтірулерді тергеу үшін Сицилияға жіберіледі. Жемқорлыққа қарсы тергеу жүргізудегі биліктің әлсіздігіне назар аудара отырып, Скиашианың кейіпкері ақыры жеңіліске ұшырайды. 1984 жылы жарық көрген "Occhio di Capra" (Ешкінің көзі) – оның туған ауылының маңынан жиналған сицилиялық мақал-мәтелдер мен сөздер жинағы, ол өмір бойы осы жерге қатты байланысты болды.

A number of his books, such as The Day of the Owl (Il giorno della civetta) and Equal Danger (Il contesto), demonstrate how the Mafia manages to sustain itself with the help of the anomie inherent in Sicilian life. He presented a forensic analysis of the kidnapping and assassination of Aldo Moro, a prominent Christian Democrat, in his book The Moro Affair. Sciascia's work is intricate and displays a longing for justice while attempting to show how corrupt Italian society had become and remains. His linking of politicians, intrigue, and the Mafia gave him a high profile, which was very much at odds with his private self. This high profile resulted in his becoming widely disliked for his criticism of Giulio Andreotti, then Prime Minister, for his lack of action to free Moro and answer the demands of the Brigate Rosse (Red Brigades). In 1979, Sciascia was elected for the Radical Party in the House of Deputies and became a member of the committee of the House for the investigation into Moro's kidnapping, which stated that there was a certain amount of negligence on the part of the Christian Democrat Party in their stance that the state was bigger than a person, and that they would not swap Moro for 13 political prisoners, even though Moro himself had stated that the swapping of innocent people for political prisoners was a valid option in negotiations with terrorists. However, senior members of the party disagreed with this stance and were of the view that Moro had been drugged and tortured to utter these words. Out of this experience, Sciascia wrote an important book. Sciascia wrote of his unique Sicilian experience, linking families with political parties, the treachery of alliances and allegiances, and the calling of favours that result in outcomes that do not benefit society, but those individuals who are in favor. His books are rarely characterized by a happy ending or by justice for the ordinary man. A prime example of this is Equal Danger (1973; Il Contesto), in which the police's best detective is drafted to Sicily to investigate a spate of murders of judges. Focusing on the inability of authorities to handle such an investigation into the corruption, Sciascia's hero is finally thwarted. His 1984 opus, Occhio di Capra (Goat's Eye), is a collection of Sicilian sayings and proverbs gathered from the area around his native village, to which he was intensely attached throughout his life.

Ағылшын тілінде Скиашианың шығармалары туралы

Л. Скиашиа, М. Падовани, Сицилия метафора ретінде, Марлборо: Марлборо баспасы, 1994 ж.
Ж. Фаррелл, Леонардо Скиашиа, Италия жазушылары. Эдинбург: Эдинбург университетінің баспасы, 1995 ж.
Г. Аня, "Асқырдың бақыты: Скиашианың детективтік өнері", Маркет Харбороу: Университеттік мәтіндер, 1996 ж.
Р. Глинн, "Ескерткішке қарсы күрес: антииллюзионистік итальяндық тарихи роман", Итальяндық перспективалар, 10. Лидс, Англия: Солтүстік университеттер баспасы, 2005 ж.
Дж. Кэннон. Роман тергеу ретінде: Леонардо Скиашиа, Дачиа Марани және Антонио Табукки, Торонто итальяндық зерттеулері. Торонто: Торонто университетінің баспасы, 2006 ж.