Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық математик-әуесқой Марджори Рут Райс (туған күні Жек; 1923–2017) – геометриядағы бесбұрышты мозаикаларды ашқандығымен әйгілі американдық математик-әуесқой.
American amateur mathematician
Marjorie Ruth Rice (née Jeuck; 1923–2017) was an American amateur mathematician most famous for her discoveries of pentagonal tilings in geometry.
Өмірбаян
Райс 1923 жылғы 16 ақпанда Флорида штатының Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. Бес баланың анасы, ол Мартин Гарднердің 1957–1986 жылдары Scientific American журналында ай сайын жарық көрген, ұзақ жылдар бойы жазылған "Математикалық ойындар" атты бағанының жанкешті жанкүйері болды. 1970 жылдары Гарднер танымал ғылым жазушысы және әуесқой математик еді. Кейінірек Райс әр нөмірді басқалар, әсіресе журналға жазылған ұлы, ала бастағанша поштадан алып кететінін айтты. 1975 жылы Райс Гарднердің шілде айындағы "Дөңес көпбұрышты плиткалармен жазықтықты мозаикалау туралы" бағанын оқыды. Гарднер Кершнердің дөңес пентагон плиткаларының тізімі толық деп мәлімдегенін қайталады. Бірақ бір ай ішінде Гарднер өзінің оқырмандарының бірінен, Ричард Джеймс III-тен жаңа дөңес пентагон плиткасының мысалын алды және бұл жаңалықты 1975 жылғы желтоқсан бағанында жариялады.
Rice was born February 16, 1923, in St. Petersburg, Florida. mother of five, who had become an ardent follower of Martin Gardner's long running column, "Mathematical Games", which appeared monthly, 1957–1986, in the pages of Scientific American magazine. By the 1970s, Gardner was a popular science writer and amateur mathematician. Rice said later that she would rush to grab each issue from the mail before anyone else could get it, especially her son who subscribed to the magazine. In 1975, Rice read Gardner's July column, "On Tessellating the Plane with Convex Polygon Tiles", Gardner was repeating Kershner's claim that the list of convex pentagon tilers was complete. But within a month, Gardner received an example, by one of his readers, Richard James III, of a new convex pentagon tiler, and published this news in his December 1975 column.
Бесбұрышты плиткалардың ашылуы
Осы жаңа табылғаннан шабыттанған Райс басқа жаңа пентагон плиткаларын табуға тырысуды шешті. Орта білім алғанына қарамастан, бірақ өнерге деген қызығушылығы зор болғандықтан, ол бос уақытын жаңа бесбұрышты плиткаларды – яғни, ұшақты бесбұрыштармен қаптаудың жолдарын ашуға арнады. Ол бос уақытында және 1975 жылғы мерекелік маусымда "ас үй үстелінде ешкім жоқ кезде сызбалар салып, күйеуі мен балалары келгенде немесе достары тоқтағанда оларды жасырып" жұмыс істеді. 1976 жылдың желтоқсанына қарай ол бесбұрышты кесудің тағы екі жаңа түрін және бесбұрыштардың 75-тен астам әртүрлі кесулерін тапты, олар "қос алтыбұрыштар" деп аталатын блоктарда кездеседі. 1977 жылдың желтоқсанында ол жаңа типтегі пентагон плиткасын төртінші рет ашты және ол кезде 103 "2 блоктан тұратын транзитивті" пентагон плиткаларын санап шығарды. Келесі он жылдық ішінде ол бесбұрыштармен плиткалаудың тағы бірнеше үлгілерін тапты және апериодтық плиткаларды зерттеді. Райс өнерге қатты қызығушылық танытты және үйленбес бұрын коммерциялық өнер бойынша хат алмасу курсының жартысын аяқтаған. Зерттеулері барысында ол бесбұрышты плиткаларды гүлдердің, қабықшалардың, көбелектердің және аралардың суреттерін салу үшін негіз ретінде қалай пайдалануға болатынын зерттеді. "Райс жүргізген зерттеулердің көп бөлігі жарияланбаған, оның зерттеулерінің нәтижелері ғана көрсетілген. Ол осы плиткаларды қалай ойлап тапқаны көбінесе белгісіз. Алайда, оның зерттеулерінің бір бөлігі марқұм Мартин Гарднердің құрметіне арналған мақалалар жинағы – The Mathematical Gardner-де, Дорис Шаттшнайдердің «Әуесқойларды мақтау» (негізінен Райстің пентагон плиткалауы туралы мәліметтерге қатысты) мақаласында 140-166 беттерде жарияланған. 154-155 беттерде көптеген дөңес бесбұрышты плиткалар бар." Райс мұрағаттық қоры Канаданың Альберта провинциясындағы Калгари университеті кітапханасында, Евгений Стренс ойын-сауық математикасы жинағында сақталады.
Inspired by this new discovery, Rice decided to try to find other new pentagon tilers. Despite having only a high school education, but a keen interest in art, she began devoting her free time to discovering new pentagonal tilings, ways to tile a plane using pentagons. She worked on the problem in her free time and through the 1975 holiday season "by drawing diagrams on the kitchen table when no one was around and hiding them when her husband and children came home, or when friends stopped by". By December 1976, she had discovered two additional new types of tessellating pentagons and over 75 distinct tessellations by pentagons that were in blocks that could be seen as "double hexagons". In December 1977, she made her fourth discovery of a new type of pentagon tiler and by then had enumerated 103 "2 block transitive" pentagon tilings. In the following decade, she discovered several more tiling patterns by pentagons and explored aperiodic tilings. Rice had a keen interest in art, and had completed half of a correspondence course in commercial art before she married. Throughout her investigations, she explored how to use pentagonal tilings as grids on which to overlay tessellations of flowers, shells, butterflies and bees. "Much of Rice’s investigations remain unpublished, in that only the product of her investigations are shown. How she devised these is not generally shown. However, some of her investigations are indeed shown in The Mathematical Gardner, a compilation of articles in honour of the late Martin Gardner, with Doris Schattschneider’s article In Praise of Amateurs (mostly concerning background detail on Rice’s pentagon tiling findings), pages 140 166. Pages 154 155 contain numerous convex pentagon tilings"
Rice's archival fonds are at the University of Calgary Library, Alberta, Canada, in the Eugène Strens Recreational Mathematics Collection.
Тану
Дорис Шаттшнайдер, Райстың пентагон плиткалау жанетін танымал етуге Мартин Гарднерге көмектесіп, оның жұмысын әуесқой математиктің маңызды жаңалығы деп бағалады.
Doris Schattschneider, who helped Martin Gardner popularize the pentagon tiling discoveries of Rice, lauded her work as an exciting discovery by an amateur mathematician.
Жеке өмір
Марджори Рут Жек 1945 жылы Гилберт Райсқа үйленді. Оның алты баласы болды, бірақ олардың біреуі балалық шағынан асып кетпеді. Райс 2017 жылдың 2 шілдесінде Калифорния штатының Сан-Диего қаласында қайтыс болды, ол уақытта ол ұлы мен келінімен бірге тұрып жатқан еді.
Marjorie Ruth Jeuck married Gilbert Rice in 1945. She had six children, of whom one did not live past infancy. Rice died July 2, 2017, in San Diego, California, where she was living with her son and his wife.