Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстің орталық бөлігіндегі қала
Town in Mid Wales
Ньютаун (Y Drenewydd) – Уэльстің Поуис аймағындағы қала. Ол Ньютаун және Лланллвчайарн қауымдастығында, Монтгомериширдің тарихи шекараларында, Северн өзенінің жағасында орналасқан. 1967 жылы жаңа қала ретінде белгіленді, фирмалардың қоныстануына байланысты халық саны өсті, бұл қаланың базарлық қала сипатын өзгертіп, дамытты. 2001 жылы халық саны 10 780 болса, 2011 жылғы халық санауы бойынша 11 357-ге жетті, ал 2021 жылғы санақта 11 362-ге дейін өсті. Ньютаун 1771 жылы Роберт Оуэннің туған жері болды, оның үйі қазіргі HSBC банкі орналасқан жерде салынған. Қалада Театр Хафрен және қазіргі заманғы өнер мен қолөнерді көрсететін Ориэль Дэвис атты қоғамдық галерея бар. Бұл Поуис және Орта Уэльстегі ең ірі қала.
Newtown (Y Drenewydd ) is a town in Powys, Wales. It lies on the River Severn in the community of Newtown and Llanllwchaiarn, within the historic boundaries of Montgomeryshire. It was designated a new town in 1967 and saw population growth as firms settled, changing its market town character. Its 2001 population of 10,780 rose to 11,357 in the 2011 census, and rose again to 11,362 in the 2021 census. Newtown was the birthplace of Robert Owen in 1771, whose house stood on the present site of the HSBC Bank. The town has a theatre, Theatr Hafren, and a public gallery, Oriel Davies, displaying contemporary arts and crafts. It is the largest town in Powys and Mid Wales.
Этимология
Қаланың ағылшын және уэльс тіліндегі атауларының екеуі де "жаңа қала" деген мағынаны білдіреді, уэльс тіліндегі нұсқасында анық артикль қосылған.
Both the English and Welsh names for the town mean "new town", the Welsh version with addition of the definite article.
Қор
Ерте орта ғасырлар кезеңінде Ланфайр нг Нгедевейн деп аталатын шағын елді мекен қазіргі Ньютаун аумағында орналасқан еді. Оның түпнұсқа уэльс тіліндегі атауы Ұзын көпірдің (Long Bridge) төменгі жағындағы Северн өзеніндегі бродының жанында және Беттс-Седвейндегі Әулие Мария шіркеуіне жақын орналасқандықтан туындаған. Бұл аймақ 13-шы ғасырда Англия коронасының назарына ілікті, ол кезде Уэльс князі Льюэллин ап Груффуд өзі мен Генрих III арасындағы Монтгомери шартынан кейін Абермул маңындағы Долфорвин қамалында жаңа әкімшілік орталық (уэльс тілінде: cantref) құрды. Льюэллин шарты бойынша берілген жерін бекіту үшін қамалды салдырды. Бірақ, Генрих III 1272 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, Уэльс шебіндегі Монтгомери қамалындағы ағылшындармен шиеленіс туды. Бұл Эдуард I-ге 1277 жылы Долфорвин қамалын басып алып, иеленуге мүмкіндік берді. Ол Льюэллиннің жерлерін қуатты шекара лорды Роджер Мортимерге сыйлады, ол Седевейн кенті мен Сери комотын Долфорвин қамалынан Ньютаун аңғарының төменгі жағына салмаққа жоспарлаған жаңа елді мекенге көшірді. 1279 жылы қалаға базар құқығы берілді.
During the early medieval period a hamlet named Llanfair yng Nghedewain lay within the area that is now Newtown. Its original Welsh name is derived from being situated near a River Severn ford below the Long Bridge and close to the church of St Mary in Bettws Cedewain. The area came to the attention of the English Crown in the 13th century when Llywelyn ap Gruffudd, Prince of Wales, created a new administrative centre (Welsh: cantref) at Dolforwyn Castle near Abermule following the Treaty of Montgomery between himself and Henry III. Llywelyn had the castle built to consolidate the land he had been given according to the treaty. However, it was not long after the death of Henry III in 1272 that tension arose with the English at their outpost of Montgomery Castle in the Welsh Marches. This led Edward I to seize and capture Dolforwyn Castle in 1277. He then granted Llywelyn's lands to the powerful Marcher Lord, Roger Mortimer, who transferred the administration of the cantref of Cedewain and the commote of Ceri from Dolforwyn Castle to a new settlement he planned to build further down the valley at Newtown. The town's market charter was granted in 1279.
Индустрияландыру
Қала 18-19 ғасырларда тоқыма және фланель өнеркәсібінің дамуымен өсті, бұл Монтгомеришир каналының аяқталуымен күш алды. 1838 жылы қалада Уэльстегі алғашқы чартистерлік демонстрациясы өтті. 1856 жылы ашылған Кембрий диірмендері Ньютаундағы алғашқы бумен жұмыс істейтін диірмендер болды. Олар Северн өзенінің шығыс жағалауындағы каналдың соңғы нүктесінің жанында орналасқан. Олар Уэльстің ең ірі жүнді фабрикаларына айналды. Ньютаун 1965 жылы Ұлттық Эстеддфодты қабылдады. 1967 жылы қала жаңа қала мәртебесін алды. Фирмалар мен адамдар қоныстануымен халық саны артып, қаланың ауылдық сауда орталығы сипаты өзгерді.
The town grew in the 18th and 19th centuries around the textile and flannel industry, stimulated by completion of the Montgomeryshire Canal. In 1838, the town saw Wales's first Chartist demonstration. The Cambrian Mills, opened in 1856, were the first steam driven mills in Newtown. The mills stood beside the canal terminus on the east bank of the Severn. They expanded to become the largest of the Welsh woollen mills. Newtown hosted the National Eisteddfod in 1965. In 1967, the town was designated a new town. It saw a large population growth as firms and people settled, changing its rural market town character.
Халық саны
Ньютаунның халқы 2001 жылы 10 780 адамды құрады, ал 2011 жылы 11 347-ге дейін өсті. 2021 жылғы халық санауы бойынша 11 362 адам тіркелді. Ньютаун және Лланллвчайарнның екі приходы 1866 жылдан бастап бір жергілікті кеңеспен басқарылды. Мұндай жергілікті кеңестер 1894 жылғы Жергілікті басқару заңына сәйкес қалалық округтік кеңестерге айналды, ал Ньютаун және Лланллвчайарн қалалық округтік кеңесі 1894 жылдан 1974 жылға дейін қаланы басқарды. 1974 жылы 1972 жылғы Жергілікті басқару заңына сәйкес барлық қалалық округтер таратылды, Ньютаун және Лланллвчайарн қалалық округтік кеңесінің көптеген функциялары Монтгомеришир округтік кеңесіне берілді. Сонымен қатар, бұрынғы қалалық округтің аумағын қамтитын қауымдық кеңес құрылды, оның кеңесі Ньютаун және Лланллвчайарн қалалық кеңесі деп аталды. 1996 жылы Уэльсте жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыру жүзеге асырылды, нәтижесінде Монтгомеришир округтік кеңесі таратылып, оның функциялары Поуис округтік кеңесіне берілді. Қалалық кеңесте бес жылдық мерзімге сайланатын 16 депутат бар, және онға жуық қызметкер жұмыс істейді. Ол негізінен жасыл аймақтар мен қоғамдық инфрақұрылыммен айналысады, сондай-ақ Ньютаунның өкілдікті дауысы болып табылады. Кеңестің төрағасы немесе мэрі, кеңесшілердің сайлауымен, 2022 жылдың мамыр айынан бері Джон Бёрн болып табылады. Қауымдық кеңес Поуис округтік кеңесінде бес округтік кеңесшімен өкілдік етіледі, әрқайсысы бір округті білдіреді: Ньютаун Орталық, Ньютаун Шығыс, Ньютаун Лланллвчайарн Батыс, Ньютаун Лланллвчайарн Батыс және Ньютаун Оңтүстік.
The population of Newtown in 2001 was 10,780, and increased to 11,347 in 2011. The census of 2021 recorded 11,362 people. The two parishes of Newtown and Llanllwchaiarn were governed by a single local board from 1866. Such local boards became urban district councils under the Local Government Act 1894, and the Newtown and Llanllwchaiarn Urban District Council went on to govern the town from 1894 until 1974. In 1974 all urban districts were abolished under the Local Government Act 1972, with most of Newtown and Llanllwchaiarn Urban District Council's functions passing to Montgomeryshire District Council. At the same time a community was established covering the area of the former urban district, with its council taking the name Newtown and Llanllwchaiarn Town Council. Further local government reorganisation took place across Wales in 1996, when Montgomeryshire District Council was abolished and its functions passed to Powys County Council. The Town Council has 16 elected members serving five year terms, and employs a staff of about ten. It deals mainly with green spaces and public facilities, and as a representative voice for Newtown. The Council Chair or Mayor, elected by the councillors, has been Councillor John Byrne since May 2022. The community is represented on Powys County Council by five county councillors, each representing a ward: Newtown Central, Newtown East, Newtown Llanllwchaiarn West, Newtown Llanllwchaiarn West and Newtown South.
Ғимараттар мен ескерткіштер
Прайс Прайс Джонс салған Прайс Джонс Корольдік Уэльстік қоймасы Ньютаундағы ең биік ғимарат болып қала береді. Екі алып құрылыс әлемдегі алғашқы почта арқылы тапсырыс беру қызметінің депосын сыйырды. Қаланың басты сауда орталығы – Bear Lanes-тің Тюдор стиліндегі кіреберісі бар. Бұл ғимарат бұрын "Айғыр" атты қонақ үй болған, ол бүгінгі орталықтың сыртқы келбетіне әсер етеді. Роберт Оуэн мұражайы кеңес кеңсесінің Бриско үйіндегі бірінші қабатында, Брод-Стрит көшесінде орналасқан. Роберт Оуэннің ескерткіші 1956 жылы Шортбридж және Газ көшелеріне жақын саябақта орнатылды, ал кейіннен Манчестерде оның көшірмесі қойылды. Шрусберилік сәулетші Фрэнк Шейлер жобалаған тегін кітапхана ғимараты 1902 жылы салынды. 1881 жылға дейін салынған Баптист шіркеуі – сол дәуірдегі конформист емес сәулеттің көрнекті үлгісі. "Бэк-Лейн" бұрғылау залы 1897 жылы аяқталды.
Built by Pryce Pryce Jones, the Pryce Jones Royal Welsh Warehouse remains the tallest building in Newtown. The two towering structures housed the world's first mail order service depot. Bear Lanes, the town's main shopping centre, has a Tudor style entrance. The building was once a hotel, The Bear, which contributes to the centre's appearance today. The Robert Owen Museum is on the ground floor of the council offices in Brisco House, Broad Street. A statue of Robert Owen was erected in 1956 in a park off Shortbridge Street and Gas Street. A replica of this was later erected in Manchester. The Free Library building designed by the architect Frank Shayler of Shrewsbury was built in 1902. The Baptist Chapel, dating from 1881, is a fine example of nonconformist architecture from that period. The Back Lane drill hall was completed in 1897.
Спорт
Ньютаун АФК – Ньютаун қаласының футбол клубы және 1992 жылы құрылған Уэльс Премьер Лигасының негіз қалаушы мүшесі. Клуб 1875 жылы «Ньютаун Уайт Старс» деген атпен құрылды және 1879 және 1895 жылдары Уэльс Футбол қауымдастығы кубогын жеңіп алды. Сондай-ақ, клуб үш рет УЕФА кубогының іріктеу кезеңдеріне қатысты. Клуб «Лэтам Парк» стадионында өнер көрсетеді. Стадионның сыйымдылығы 5000 (1750 орын отыруға арналған) және толық УЕФА лицензиясына ие, бұл 21 жасқа дейінгі жасөспірімдердің халықаралық және еуропалық ойындарын өткізуге мүмкіндік береді. 2007 жылы медиа-трибунаның жанына қосымша 250 орындық трибуна салынды. Әрі қарай дамыту жоспарлануда. Ньютаун RFC – 1925 жылы құрылған қаланың регби клубы. Қазіргі таңда бірінші, екінші, үшінші, жастар және ересектер командалары бар. Ньютаун қаласында шағын гольф, крикет, гольф, клуб және теннис ойнауға мүмкіндік бар. 2005 жылы «Ньютаун Титанс» баскетбол клубы құрылды, ал 2009 жылы «Mid Wales Basketball Club» деп қайта құрылды.
Newtown A. F. C. is Newtown's association football club, and a founding member of the Welsh Premier League in 1992. The club was founded in 1875 as Newtown White Stars and won the Welsh FA Cup in 1879 and 1895. It also entered the qualifying stages of the UEFA Cup on three occasions. The club plays at Latham Park. This has a capacity of 5,000 (1,750 seated) and a full UEFA licence, allowing under 21 international games and European games to be played. In 2007, another 250 seat stand was built next to the media gantry. Further developments are planned. Newtown RFC is the town's rugby union club, established in 1925. It currently fields first, second, third, youth and junior teams. Newtown has facilities for lawn bowls, cricket, golf, /Club Site and for tennis. A basketball club, the Newtown Titans was set up in 2005, before being reconstituted as Mid Wales Basketball Club in 2009.
Білім
Ньютаун мектептері: Есголь Седевейн (ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған), Ледивелл Грин (4-7 жас), Хафрен Джуниор (7-11), Есголь Даффид Ллвид (4-11), Сент-Мэри (4-11), Пенниглоддфа (4-11), Мейсирхандир (4-11), Треовен (4-11) және Ньютаун орта мектебі мен жоғары сынып (11-18). Соңғысы 2015 жылдың қазан айында Estyn инспекциялық баяндамасын алды, онда мұғалімдер мен жоғары сынып оқушылары арасындағы қарым-қатынастар, сондай-ақ 16 жастан асқан оқушыларға арналған кәсіби және академиялық пәндердің кең спектрін қолдау сияқты көптеген жақсы жайттарға жоғары баға берілді. 2011 жылдан бастап Ньютаун орта мектебі Поуис округіндегі бірнеше мектептермен бірге Поуис округтік кеңесінің орта білім беру және 16 жастан кейінгі білім беруді жаңғырту бағдарламасы аясында тағы бір округтік орта мектеппен біріктірілуі ұсынылды.
The Newtown schools are Ysgol Cedewain (special needs), Ladywell Green (ages 4–7), Hafren Junior (7–11), Ysgol Dafydd Llwyd (4–11), St Mary's (4–11), Penygloddfa (4–11), Maesyrhandir (4 11), Treowen (4–11), and Newtown High School and Sixth Form (11–18). The last recently received an outstanding Estyn inspection report in October 2015, praising many features, including teacher/sixth form pupil relations and school support for a wide range of post 16 vocational and academic subjects. As of 2011, it was proposed that Newtown High School, along with several other schools in Powys, should merge with another county high school, as part of Powys County Council's secondary school and post 16 modernisation programme.
Танымал мәдениетте
"Өрт сөндіруші Сэм" тоқтату анимациялық сериалындағы ойдан шығарылған Понтипанди қаласы Ньютаунға көлікпен баратын жерде орналасқан, себебі сериалдың кейіпкерлері көбінесе онда демалысқа шығады, әдетте сауда жасауға немесе киноға барады, және көбінесе автобус жүргізушісі Тревор Эванс оларды бара жатып және қайта оралып келе жатып апарып-әкеледі. Өрт сөндіруші Пенни Моррис бастапқыда Ньютаунда тұрған, бірақ кейіннен Понтипандиге көшіп, ондағы өрт сөндірушілермен бірге қызмет ету үшін келді.
In the stop motion animated series Fireman Sam, the fictional town of Pontypandy is within driving distance to Newtown as the characters on the show often go on outings there, usually for shopping or the cinema, and often being driven there and back by Trevor Evans the bus driver. Firefighter Penny Morris originally lived in Newtown, but later moved to Pontypandy to serve alongside the firemen there.