Кіріспе

Балық түрлері

Тісті барб немесе Суматра барбы (Puntigrus tetrazona) – тропикалық ципринид балықтарының бір түрі. Оның табиғи географиялық ареалы Малай түбегі, Индонезиядағы Суматра және Борнео аралдарында кеңейгендігі хабарланады, ал Камбоджадағы кездесулері расталмаған. Тісті барбтар Азияның көптеген басқа да аймақтарында кездеседі, және ұзақ мерзім бойындағы сенімді жинақталған деректердің жетіспеуіне байланысты, олардың табиғи географиялық ареалы мен жасанды түрде қоныстандырылған аймақтарын анықтау қиын. Тісті барбты кейде Puntigrus anchisporus, Puntigrus navjotsodhii немесе Puntigrus partipentazona түрлерімен шатастыруға болады, олар сыртқы түрі жағынан ұқсас, айырмашылықтары тек жолақтардың өрнегі мен бұл балықтардың қабықшаларының санында ғана.

Сипаттама

Тісті балық шамамен ұзын және енді болады, бірақ тұтқында ұстағанда көбінесе кішірек болады. Кейбіреулері 13 сантиметрге дейін өсе алады. Табиғи балықтар күміс түстен қоңыр сары түске дейін болады, төрт тік қара жолағы және қызыл қанаттары мен тұмсығы бар. Жасыл жолбарыс балықтың мөлшері мен мінезі қарапайым жолбарыс балыққа ұқсас, бірақ денесі жасыл. Жасыл жолбарыс балық, көбінесе мох жасыл жолбарыс балық деп аталады, жасыл түсі әртүрлі болуы мүмкін; кейбір адамдарға ол қараға жуық көрінеді. Альбинос балықтар ақшыл сары түсті, төрт көріне бермейтін жолағы бар.

Тіршілік ету ортасы

Жолбарыс шабақтары ашық немесе лайлы, шалшықты ағысы бар өзендердің жағалауларында кездеседі. Олар Индонезияда, Борнеода, тропикалық климатта тіршілік етеді және 6.0–7.5 pH, 5–19 dGH су қаттылығы және 77–82 °F немесе 25–27.8 °C температурасы бар суды ұнатады. Су деңгейінің күрт өзгеруіне ұшырайтын батпақ көлдерде олардың табылуы, су сапасының өзгеруіне жоғары төзімділіктерін көрсетеді. Олардың орташа өмір сәуірі 7 жылды құрайды. Температура төмендеген кезде жолбарыс шабағының дене түсі өзгеріп, еркек балықтардың арқа, құрсақ, құйрық және мұрын қанаттарында жарқыраған қызыл түс пайда болады. Су температурасы 21 °C-қа дейін төмендегенде, аталық және аналық балықтардың дене түсі солғынсызданады. Температура одан да төмендеп, 19 °C-қа жеткенде, олардың ерекше жолақтары да көңілсізденеді.

Коммерциялық маңызы

Аквариум саудасында маңызды 70-тен астам түрдің бірі – жолбарыс шабағы. 1992 жылы АҚШ-қа импортталған сәндік балық түрлерінің барлығының 60%-дан астамын 20 түр ғана құрайды, ал тізімде оныншы орында жолбарыс шабағы тұр, одан 2,6 миллион дана импортталған. (Chapman және авторлар тобы, 1994 ж.). Соңғы 20 жылда жарқын түстерді күшейту үшін селекциялық өсіру арқылы өндірілген шабақтардың танымалдылығы мен көлемі артты. Жолбарыс шабағының түс өзгерістерінің (гибрид емес) мысалы ретінде Тиндалл эффектісінің нәтижесінде қара түсіне жасыл рең берілген, жоғары меланистік жасыл шабақ, алтын шабақ және альбино шабақтарды атауға болады.

Аквариумда

Жолбарыс шабағы, белсенді үйір құратын балық, әдетте алты немесе одан көп санда ұсталады. Олар көбінесе бестен аз санда агрессивті болады және қанаттарын шағып алуға бейім. Жартылай агрессивті балықтар үйірде өзара бағыныштылық ретін құрады, оны басқа балықтарға да таратуы мүмкін, бұл оларға басқа балықтардың қанаттарын шағып алуға әйгілілік береді, әсіресе егер олар жараланған немесе зардап шеккен болса. Сондықтан, оларды баяу, тыныш балықтар бар аквариумдарға, мысалы, бетта, гурами, ангел балықтары және ұзын, әдемі қанаттары бар басқа балықтарға ұсынуға кеңес берілмейді. Олар негізінен судың ортаңғы деңгейінде тіршілік етеді. Жолбарыс шабағы үшін кеңістік жеткілікті болса, ең жақсы серіктес клоун лоах болып табылады, ол жолбарыс шабағымен үйір құрап, олар сияқты әрекет етеді, ал жолбарыс шабағы лоах сияқты мінез-құлық көрсетеді. Жолбарыс шабағы жұмсақ, сәл қышқыл суларда жақсы өседі. Аквариумның шамамен екі үшін бір бөлігін құрайтын көптеген өсімдіктер болуы керек. Бұл шабақтар барлық жейтін, яғни өңделген тағамдарды, мысалы, кеспе және гранулаларды, сондай-ақ тірі азықтарды тұтынады. Олар тамаққа қатысты ашкөз және тамақтану кезінде агрессивті болуы мүмкін. Жолбарыс шабағы басқа түрлерге қарағанда бауыздыққа (колумнари), бактериялық инфекцияға көбірек бейім. Жолбарыс шабағы генетикалық түрлендірілген балықтарды жасау үшін де қолданылды, олар ГлоФиш (флуоресцентті түсті балық) деп сатылады.

Өсіру

Жолбарыс шабағы әдетте денесінің жалпы ұзындығы 1,5 см-ге жеткенде немесе шамамен алты-жеті апталық болғанда жыныстық жетіледі. Аналықтары ірілеу, құрсақтары дөңгелек және арқа қанаттары көбінесе қара түсті, ал аталықтарында жарқыраған қызыл мұрын және арқа қанаттарындағы қара түстің үстінен анық қызыл жолақ болады. Жұмыртқа туатындар таңертеңгісін өсімдік шоғырларына бірнеше жүз жұмыртқаны жинап шашады. Жетілген балықтар тобында әрбір шашылудан орташа есеппен 300 жұмыртқа күтілуі мүмкін, бірақ балықтың жетілуі мен мөлшеріне қарай жұмыртқа саны арта түседі. Шашылған жұмыртқалар жабысқақ, тұщы суда теріс жүзгіштікке ие және диаметрі шамамен 1,18 ± 0,05 мм. Жолбарыс шабағы бір аналықтан 500-ге дейін жұмыртқа шашуы мүмкін (Scheurmann 1990; Axelrod 1992). Аналықтары шамамен екі апта сайын жұмыртқа шашады (Munro et al. 1990 ж.). Жұмыртқа шашу аяқталғаннан кейін, олар көре алатын барлық жұмыртқаны жейді.

Жалпы гибридтер

Түрлер аралық және түр ішіндегі будандастыру жолбарыстың жаңа түрлеріне нарықтың сұранысын қанағаттандыру мақсатында әртүрлі түстер мен өрнектер алу үшін жасалады. Алтын және альбино жолбарыс балықтары – рецессивті ксантикалық (сары) және альбино гендерге негізделген коммерциялық өндірістің мысалдары. Бұл гибридтер емес.