Кіріспе

Бір нәрсенің мәнін зерттеу үшін әңгімелесуді қолдану. Диалогтық – мәнін анықтау үшін әңгіме немесе ортақ диалогты пайдалану. (Бұл монологиялықтан өзгеше, онда барлық ақпаратты бір жақтан беру арқылы мағынаны талқылау мен нақтылаусыз жеткізу қарастырылады.) "Диалогтық" сөзі диалогқа қатысты немесе диалог арқылы сипатталатын нәрсе. Диалогтық – диалог түрінде ұсынылған коммуникация. Диалогтық процестер – сөйлеушінің айтқан сөздерінің және тыңдаушының түсінген мағынасының арасындағы жасырылған мағына. Диалогтық туындылар үнемі диалог жүргізеді, бұл бұрынғы ақпаратпен өзара әрекеттесуді қамтиды. Бұл термин әдебиет теориясы мен талдауында, сондай-ақ философияда қолданылады. Диалогтықпен бірге, бұл термин орыс философы Михаил Бахтиннің еңбектерінде қолданылған ұғымдарды да білдіруі мүмкін, әсіресе "Достоевскийдің поэтикасы мәселелері" және М.М. Бахтиннің "Диалогтық қиял: төрт эссе" атты еңбектерінде.

Шолу

Бахтин әдебиеттің диалогтық және "монологиялық" еңбектерін салыстырады. Диалогтық еңбек басқа әдебиеттермен және авторлармен үнемі диалог жүргізеді. Ол тек жауап беріп қана қоймайды, түзетпейді, үнсіздікке жібермейді немесе бұрынғы еңбекті кеңейтпейді, сонымен қатар ақпарат береді және бұрынғы еңбекпен үнемі толығады. Диалогтық әдебиет көптеген еңбектермен байланыста болады. Бұл тек әсер ету мәселесі емес, себебі диалог екі жаққа да қарай жүреді, ал бұрынғы әдеби еңбек қазіргі диалог сияқты өзгеріске ұшырайды. Бахтиннің "диалогы" 1918 жылдан кейін "Бахтин айналымы" деп аталатын әріптестерімен бірлескен жұмысынан туындағанмен, оның еңбегі 1970 жылдарға дейін Батысқа танылмай, ағылшын тіліне аударылмады. Бахтиннің идеяларымен жақында танысқан, бірақ Т.С. Элиотпен таныс адамдар үшін оның "диалогы" Элиоттың "Традиция және жеке талант" еңбегіндегі ойларымен үйлеседі, онда Элиот "өткен шақ қазіргі шақты бағыттайтындай, қазіргі шақ та өткен шақты өзгертуі керек" дейді. Бахтин үшін әсер жеке сөз немесе сөз тіркесі деңгейінде де, еңбектің өзінде, тіпті еңбектер жинағында да болуы мүмкін. Мысалы, неміс тіліндегі "отан" сөзін немесе "қан мен топырақ" тіркесін қолданғанда (мүмкін, тіпті білмей), нацизм кезінде оларға берілген мағынаны қайталамайынша (немесе Бахтин айтатындай, "рефракция" жасайынша) болмайды. Әр сөздің қолданылу тарихы бар, ол бұрынғы жауапқа жауап береді және болашақ жауапты күтеді. "Диалогтық" термині тек әдебиетке ғана қатысты емес. Бахтин үшін барлық тіл – тіпті барлық ой – диалогтық сипатта болады. Бұл, кез келген адамның айтқан сөзі бұрын айтылған нәрсеге жауап ретінде және жауап ретінде айтылатын нәрсені күтіп тұрады дегенді білдіреді. Басқаша айтқанда, біз вакуумде сөйлемейміз. Барлық тіл (және тілдегі және оны жеткізетін идеялар) динамикалық, қарым-қатынастық және әлемді үздіксіз қайта сипаттау процесіне қатысады. Бахтин сонымен қатар сөздердің диалогтық сипатын барынша арттыратын тілдің белгілі бір қолданылуын, сондай-ақ олардың көп дауыстылығын шектеуге тырысатын басқа қолданылуларын да атап өтті. Бір шетінде романдық стиль, әсіресе Достоевскийдің (немесе Марк Твеннің) туындыларында әртүрлі тілдер мен стильдердің өзара әрекеттесуіне және бір-біріне жауап беруіне рұқсат етіледі. Екінші шетінде әскери тәртіп (немесе "1984" романындағы "жаңа тіл") бар, ол еңбектің өткенге немесе болашаққа бағытталғандығын азайтуға тырысады және мойынсұнудан басқа ешқандай жауапты тудырмайды.

Диалогтық және диалектикалық арасындағы айырмашылық

Диалогтық процесс диалектикалық процесске (Г. В. Ф. Гегель ұсынған) қарсы қойылады: Диалектикалық процесс бірнеше парадигма немесе идеология арасындағы өзара әрекеттесу мен шешімді сипаттайды, онда бір мүмкін шешім басқаларынан басымдық алады. Диалектикалық процестің мақсаты – тезис пен антитезис сияқты қарама-қарсы пікірлерді қайшылық пен шиеленіс (синтез) арқылы келісімге келтіру немесе ортақ жағдайға қол жеткізу. "Тезис пен антитезистің қарама-қайшылығынан туындайтын синтез". Платонның "Мемлекеті" еңбегінде диалектикалық процестің мысалдарын кездестіруге болады. Диалогтық процесте әртүрлі көзқарастар бірге өмір сүреді және өзара әрекеттесуде экзистенциалдық және релятивистік болып табылады. Мұнда әр идеология нақты жағдайларда маңыздырақ болуы мүмкін. Стратегия күтілген нәтижені бермесе, осы идеологиялардың ішінде өзгерістер енгізілуі мүмкін. Бұл екі ерекшелік жеке, ұлттық және топтық идентичностьті зерттеуде көрінеді. Әлеуметтанушы Ричард Сеннет диалогтық және диалектикалық арасындағы айырмашылықтың адамдар арасындағы қарым-қатынасты түсіну үшін өте маңызды екенін айтады. Сеннеттің сөзіне сәйкес, диалектика мәлімдемелердің нақты мағынасын қарастырады және нәтижеге жетуге бағытталған, ал диалогтық процестер, әсіресе күнделікті әңгімелерде, сөйлеушінің сөздерінің артындағы жасырын ниеттерін анықтауға қабілетті тыңдауды қамтиды. Диалектикалық процестен өзгеше, диалогтық процестер көбінесе аяқталмайды және шешілмей қалуы мүмкін. Диалектикамен салыстырғанда, диалогтық қарым-қатынас бәсекелестікті азайтып, ынтымақтастықтың дамуына көмектеседі.