Кіріспе
Ағылшын әдеби сыншысы және ақыны, заңгер және жазушы сэр Уильям Эмпсон (27 қыркүйек 1906 – 15 сәуір 1984) – әдеби шығармаларды жақыннан оқу практикасымен кеңінен танылған ағылшын әдеби сыншысы және ақыны, бұл практика Жаңа сынның негізі болды. Оның ең белгілі еңбегі – 1930 жылы жарық көрген «Екіұштылықтың жеті түрі» атты тұңғыш жұмысы. Джонатан Бейт 18, 19 және 20 ғасырлардағы үш ең ірі ағылшын әдебиет сыншысы – Джонсон, Хазлитт және Эмпсон екенін айтты, «өйткені олар ең қызықты».
the lawyer and writer
Sir William Empson (27 September 1906 – 15 April 1984) was an English literary critic and poet, widely influential for his practice of closely reading literary works, a practice fundamental to New Criticism. His best known work is his first, Seven Types of Ambiguity, published in 1930. Jonathan Bate has written that the three greatest English literary critics of the 18th, 19th and 20th centuries are Johnson, Hazlitt and Empson, "not least because they are the funniest".
Өмірбаян және білім
Эмпсон Шығыс Йоркширдегі Йокефлит Холл иесі Артур Реджинальд Эмпсонның ұлы болды. Оның анасы Лаура, Йоркширдегі Ардсли Хаус иесі, Ричард Миклтвейттің қызы еді. Ол Дэвид пен Ричард Атчерли егіздерінің туысы болған. Эмпсон математикаға деген қабілетін және қызығушылығын алғаш рет дайындық мектебінде байқады. Ол Винчестер колледжіне оқуға түсу үшін стипендия алды, онда студент ретінде көзге түсті және кейін "тамаша білім" деп сипаттаған білім алды, мектептің өте қатал және ұятсыз ортасына қарамастан: физикалық күш көрсетудің ұзақ дәстүрі, әсіресе студенттер арасында, мұндай мектептерде өмірдің маңызды бөлігі болды. 1925 жылы Эмпсон Кембридждегі Магдалина колледжінде математиканы оқыды, бірінші курста бірінші орын алды, бірақ екінші курста көңілі толмаған екінші орынға ие болды. Содан кейін ол ағылшын тілінде екінші мамандық алды, ал бірінші жылдың соңында оған Bye Fellowship ұсынылды. Оның математика пәнінің жетекшісі Артур Стэнли Рамзи Эмпсонның математика емес, ағылшын тілін таңдағанына өкініш білдірді, өйткені Эмпсон бұл салаға зор талант көрсеткен. Ағылшын тілі зерттеулерінің директоры И. А. Ричардс Эмпсонның алғашқы маңызды еңбегінің – «Екіұштылықтың жеті түрі» туындаған жағдайды еске алды, ол Эмпсон 22 жасқа толмағанда жазылып, 24 жасында жарияланған:
Шамамен үшінші сапарында ол Лора Райдинг пен Роберт Грейвстің [1927 жылғы «Модернистік поэзияға шолу» еңбегінде] «Уақыттың ысырабында рухтың құны» өлеңін нүкте-жолақсыз түрінде интерпретациялау ойындары туралы айтты. Сонетті сиқыршы шапқырындай алып, ол одан көптеген жанды қояндарды шығарды және «Кез келген өлеңмен солай істеуге болады, солай емес пе?» деген сұрақпен аяқтады. Бұл зерттеулер директоры үшін құтты болғандықтан, мен оған: «Барып, оны жасаған дұрыс», – дедім. Бірақ апат болды, қызметші Эмпсонның иелігінен презервативтер тауып, оны әйелмен жақын қарым-қатынаста ұстағанда тапқандарын мәлімдеді. Нәтижесінде, оның стипендиясы ғана емес, колледждің тізімінен де есімі шығарылды, стипендия алу мүмкіндігінен айырылды және қаладан қуылды.
Мансап
Кембриджден қуылғаннан кейін Эмпсон өзін қысқа мерзімге тәуелсіз сыншы және журналист ретінде асырады, 1930 жылға дейін Блумсбериде тұрып, үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Оның жетекшісі Қытайда оқыту орнын таба алмағандықтан, ол Жапонияда оқытуға келісті. 1930 жылдардың ортасында Англияға оралған ол, Пекин университетінде үш жылдық келісімшарт алғаннан кейін қайтадан кетіп қалды. Қытайға келгеннен кейін, жапондықтардың Қытайға басып кіруі салдарынан, оның орны жоқ екенін білді. Ол университет қызметкерлерінің көшіп кетуіне қосылды, тек бір машина және чемоданмен ғана, және Солтүстіктегі соғыстан қашқан студенттер мен профессорлар құрған Лианда (Оңтүстік-Батыс Біріккен Университеті) мектебімен Куньмин қаласына, Қытайға жетті. 1939 жылдың қаңтар айында Англияға оралды. 1941 жылы Оңтүстік Африкалық мүсінші, хабаршы және журналист Хетта Крузбен танысып, үйленді; олардың екі ұлы болды. Эмпсон бір жыл бойы шетелдік хабарлардың күнделікті шолуын дайындады және 1941 жылы алты апталық курста BBC Eastern Service-тің үнді редакторы Джордж Оруэллмен кездесті. Олар достықтарын сақтап қалды, бірақ Эмпсон бір кездегі ұрысты еске алды: "Ол кезде Үкімет соғыс кезінде туу көрсеткішін сақтап қалу үшін, жұмыс істейтін аналарға балалы болуды ыңғайлы ету арқылы жоспар құрды; менің ойымша, бірінші айдан кейін мемлекеттік балабақшалар ашылды, сондай-ақ рационда қосымша жұмыртқалар мен басқа да пайдалы заттар болды. Әйелім екеуміз осы жоспардан пайдаланып екі баламызды дүниеге келтірдік. Бір күні кешке Джорджқа осы ағартушылық жоспармен ынтымақтасудың қандай ләззат екенін айтқанда, мен оның бетіндегі жаман көрудің белгілі бір көрінісін көрдім, қорқынышқа қарап. Біз өз мүмкіндіктерімізбен мақтанатын байларға айналдық". Соғыстан кейін Эмпсон Қытайға оралды. Ол Пекин университетінде сабақ берді, жас Дэвид Хоукспен достық қарым-қатынас орнатты, кейін ол белгілі синолог және Оксфорд университетінің қытай тілі кафедрасының төрағасы болды. 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдардың басында Огайодағы Кеньон колледжінің Кеньон ағылшын мектебінде әдебиетті терең зерттеуге арналған жазғы курста оқытты. Newsweek журналында айтылғандай: "Оқытушылардың тізімі кез келген ағылшыз тілінің студентін таң қалдырар еді". Эмпсоннан басқа, стипендиаттардың қатарында Джон Кроу Рэнсом, Роберт Лоуэлл, Делмор Шварц, Эрик Бентли, Клеант Брукс, Артур Мизенер, Аллен Тейт және Ивор Винтерс болды. 1953 жылы Эмпсон бір жыл бойы Лондонның Грешем колледжінде риторика профессоры болды. Содан кейін 1972 жылы зейнетке шыққанға дейін Шеффилд университетінің ағылшын тілі кафедрасын басқарды. 1974 жылы Эмпсон Торонтодағы Йорк университетінің ерекше профессорлық қызметін қабылдады. 1979 жылы ол рыцарь атағына ие болды, сонымен қатар оның бұрынғы колледжі Магдалина оны қуылғаннан кейін 50 жылдан астам уақыт өткен соң құрметті стипендиямен марапаттады. Профессор сэр Уильям Эмпсон 1984 жылы қайтыс болды.
Басты назар
Эмпсонның сындық еңбектері көбінесе ағылшын әдебиетінің ерте және жаңа заманға дейінгі туындыларына арналған. Ол Милтон (төменде қараңыз), Шекспир (Шекспир туралы эсселер) және Елизавета дәуірінің драмасы (Ренессанс әдебиеті туралы эсселер, 2-том: Драма) саласындағы маңызды ғалым болды. Ол цензура және Марлоудың «Доктор Фауст» пьесасының авторлық нұсқасы тақырыбында «Фауст және цензор» атты монография жариялады. Сонымен қатар, ол метафизикалық ақындар Джон Донн (Ренессанс әдебиеті туралы эсселер, 1-том: Донн және жаңа философия) және Эндрю Марвеллдің ірі зерттеушісі болды. Эмпсон кейде өз сыншылдық қабілетін заманауи жазушыларға да қолданды; «Биографияны пайдалану» еңбегінде Генри Филдингтің «Том Джонс» романы, В.Б. Йейтс пен Т.С. Элиоттың өлеңдері және Джойстің «Улисс» романы туралы зерттемелер бар.
Әдеби сын
Эмпсонды Фрэнк Кермод "ғанибетті сыншы" деп атады, бірақ бұл мақтауын белгілі бір авторларды қасақана бұрмалап түсіну арқылы шектеді. Харольд Блум Эмпсонды оның күші мен ерекшелігі үшін өзіне ең маңызды сыншылардың санатында санайды. Эмпсонның тікелейлігі өмірінде де, өлімінен кейін де қырқыстар тудырды, сонымен қатар ол өзінің айтуынша, "рұхсат етілген клоун" ретінде де танылды.
Мильтонның құдайы
Эмпсонның «Мильтонның Құдайы» еңбегі христиан дініне жасалған тұрақты шабуыл және Мильтонның «Жоғалған жұмақта» «Құдайдың адамдарға жолын ақтауға» жасаған тырысының қорғанысы ретінде сипатталады. Эмпсонның пікірінше, сыншылардың өлеңнің нашарлығының дәлелі ретінде келтірген қайшылықтар мен күрделіліктер, шын мәнінде, керісінше әрекет етеді. Өлеңде Құдайдың еркіне бағынудың қиындығы және оның билігі мен адамның қалаулары мен қажеттіліктері арасындағы қақтығыс көрсетіледі: өлең моральдық дұрыс емес, бірақ оның моральдық шатасуларының арқасында ғана жақсы, және оның күшін сезінген кезде бұл сіздің санаңызда анық болуы керек. Мен оны қорқынышты да, таңғажайып деп санаймын; оны ацтектердің немесе Бениннің мүсіндеріне, тіпті Кафканың романдарына теңеймін және ештеңе сезінбеймін деп мәлімдеген кез келген сыншыға күмәнмен қараймын. (Мильтонның Құдайы, 1965, 13-бет)
the poem is not good in spite of but especially because of its moral confusions, which ought to be clear in your mind when you are feeling its power. I think it horrible and wonderful; I regard it as like Aztec or Benin sculpture, or to come nearer home the novels of Kafka, and am rather suspicious of any critic who claims not to feel anything so obvious. (Milton's God (1965), p. 13)
Empson writes that it is precisely Milton's great sensitivity and faithfulness to the Scriptures, in spite of their apparent madness, that generates such a controversial picture of God. Empson reckons that it requires a mind of astonishing integrity to, in the words of Blake, be of the Devil's party without knowing it:
[Milton] is struggling to make his God appear less wicked, as he tells us he will at the start (l. 25), and does succeed in making him noticeably less wicked than the traditional Christian one; though, after all, owing to his loyalty to the sacred text and the penetration with which he make its story real to us, his modern critics still feel, in a puzzled way, that there is something badly wrong about it all. That this searching goes on in Paradise Lost, I submit, is the chief source of its fascination and poignancy
(Milton's God (1965), p. 11)
Empson portrays Paradise Lost as the product of a poet of astonishingly powerful and imaginative sensibilities and great intellect who had invested much of himself in the poem. Despite its lack of influence, certain critics view Milton's God as by far the best sustained work of criticism on the poem by a 20th century critic. Harold Bloom includes it as one of the few critical works worthy of canonical status in his The Western Canon (where it is also the only critical work concerned solely with a single piece of literature).
Эмпсон, Киелі кітаптардың көрінеу ақылсыздығына қарамастан, Мильтонның Киелі кітаптарға деген жоғары сезімталдығы мен адалдығы осындай даулы Құдай бейнесін тудыратынын жазады. Эмпсон Блейктің сөздерімен, білмей-ақ Ібіліс партиясында болу үшін таңғажайып адалдық қажет деп санайды:
the poem is not good in spite of but especially because of its moral confusions, which ought to be clear in your mind when you are feeling its power. I think it horrible and wonderful; I regard it as like Aztec or Benin sculpture, or to come nearer home the novels of Kafka, and am rather suspicious of any critic who claims not to feel anything so obvious. (Milton's God (1965), p. 13)
Empson writes that it is precisely Milton's great sensitivity and faithfulness to the Scriptures, in spite of their apparent madness, that generates such a controversial picture of God. Empson reckons that it requires a mind of astonishing integrity to, in the words of Blake, be of the Devil's party without knowing it:
[Milton] is struggling to make his God appear less wicked, as he tells us he will at the start (l. 25), and does succeed in making him noticeably less wicked than the traditional Christian one; though, after all, owing to his loyalty to the sacred text and the penetration with which he make its story real to us, his modern critics still feel, in a puzzled way, that there is something badly wrong about it all. That this searching goes on in Paradise Lost, I submit, is the chief source of its fascination and poignancy
(Milton's God (1965), p. 11)
Empson portrays Paradise Lost as the product of a poet of astonishingly powerful and imaginative sensibilities and great intellect who had invested much of himself in the poem. Despite its lack of influence, certain critics view Milton's God as by far the best sustained work of criticism on the poem by a 20th century critic. Harold Bloom includes it as one of the few critical works worthy of canonical status in his The Western Canon (where it is also the only critical work concerned solely with a single piece of literature).
[Мильтон] өзінің Құдайын басында айтқандай (25-жол), аздап жаман көрінуге тырысады және оны дәстүрлі христиандық Құдайдан айтарлықтай азырақ жаман етуге жетеді; бірақ, соған қарамастан, қасиетті мәтінге деген адалдығы мен оның оқиғасын бізге шынайы сезіндіретін терең түсінігінің арқасында, оның заманауи сыншылары әлі де түсініксіздікпен, мұның бәрінде бірдеңе дұрыс емес деп санайды. Менің ойымша, «Жоғалған жұмақта» осы ізденіс жалғасады және оның қызығушылығы мен қайғысының басты себебі осыдан туындайды (Мильтонның Құдайы, 1965, 11-бет).
the poem is not good in spite of but especially because of its moral confusions, which ought to be clear in your mind when you are feeling its power. I think it horrible and wonderful; I regard it as like Aztec or Benin sculpture, or to come nearer home the novels of Kafka, and am rather suspicious of any critic who claims not to feel anything so obvious. (Milton's God (1965), p. 13)
Empson writes that it is precisely Milton's great sensitivity and faithfulness to the Scriptures, in spite of their apparent madness, that generates such a controversial picture of God. Empson reckons that it requires a mind of astonishing integrity to, in the words of Blake, be of the Devil's party without knowing it:
[Milton] is struggling to make his God appear less wicked, as he tells us he will at the start (l. 25), and does succeed in making him noticeably less wicked than the traditional Christian one; though, after all, owing to his loyalty to the sacred text and the penetration with which he make its story real to us, his modern critics still feel, in a puzzled way, that there is something badly wrong about it all. That this searching goes on in Paradise Lost, I submit, is the chief source of its fascination and poignancy
(Milton's God (1965), p. 11)
Empson portrays Paradise Lost as the product of a poet of astonishingly powerful and imaginative sensibilities and great intellect who had invested much of himself in the poem. Despite its lack of influence, certain critics view Milton's God as by far the best sustained work of criticism on the poem by a 20th century critic. Harold Bloom includes it as one of the few critical works worthy of canonical status in his The Western Canon (where it is also the only critical work concerned solely with a single piece of literature).
Эмпсон «Жоғалған жұмақты» өте күшті және фантазиялық сезімталдыққа және ұлы интеллектке ие ақынның туындысы ретінде бейнелейді, ол өзінің көп бөлігін өлеңге салған. Оның ықпалы шектеулі болғанына қарамастан, кейбір сыншылар Мильтонның «Құдайы» еңбегін 20 ғасырдың сыншысы жазған ең үздік сындық жұмыс деп санайды. Гарольд Блум оны «Батыс канонында» канондық мәртебеге лайық сындық еңбектердің санатына қосады (онда ол тек бір әдеби шығармаға арналған жалғыз сындық еңбек болып табылады).
the poem is not good in spite of but especially because of its moral confusions, which ought to be clear in your mind when you are feeling its power. I think it horrible and wonderful; I regard it as like Aztec or Benin sculpture, or to come nearer home the novels of Kafka, and am rather suspicious of any critic who claims not to feel anything so obvious. (Milton's God (1965), p. 13)
Empson writes that it is precisely Milton's great sensitivity and faithfulness to the Scriptures, in spite of their apparent madness, that generates such a controversial picture of God. Empson reckons that it requires a mind of astonishing integrity to, in the words of Blake, be of the Devil's party without knowing it:
[Milton] is struggling to make his God appear less wicked, as he tells us he will at the start (l. 25), and does succeed in making him noticeably less wicked than the traditional Christian one; though, after all, owing to his loyalty to the sacred text and the penetration with which he make its story real to us, his modern critics still feel, in a puzzled way, that there is something badly wrong about it all. That this searching goes on in Paradise Lost, I submit, is the chief source of its fascination and poignancy
(Milton's God (1965), p. 11)
Empson portrays Paradise Lost as the product of a poet of astonishingly powerful and imaginative sensibilities and great intellect who had invested much of himself in the poem. Despite its lack of influence, certain critics view Milton's God as by far the best sustained work of criticism on the poem by a 20th century critic. Harold Bloom includes it as one of the few critical works worthy of canonical status in his The Western Canon (where it is also the only critical work concerned solely with a single piece of literature).
Өлең
Эмпсонның өлеңдері ақылды, білімді, құрғақ, көктекті және техникалық жағынан шебер, оның сындық еңбектерінен көп ерекшеленбейді. Оның метафизикалық ақын Джон Доннға деген жоғары құрметі оның шығармаларында көптеген жерде көрінеді, бұл буддалық ойлауды бағалауымен, кейде сатираға ұмтылысымен және интеллектуалдық ағылымдарға кеңінен хабардар болуымен толықтырылады. Ол өте сирек өлең жазды және 1940 жылдан кейін өлеңдерін жариялауды дерлік тоқтатты. Оның "Толық өлеңдері" [оның өмірбаясын жазған Джон Хаффенден құрастырған] 512 беттен тұрады, оның 300-ден астам беті түсіндірмелерге арналған. Бұл еңбекті қарастырған Фрэнк Кермод Эмпсонды "ерекше көзге түсетін ақын" деп бағалап, оны "Таймс" әдеби қосымшасының "Жыл кітабы" деп таңдады.
Будданың бет-әлпеті
Эмпсонның әдеби сыннан тыс маңызды еңбегі – "Будданың бейнесі" атты қолжазбасы, 1931 жылы буддалық әлемнің көптеген аймандарындағы қажырлы зерттеулер негізінде жазыла бастады. Ұзақ жылдар бойы жоғалған деп есептелген бұл еңбекке қатысты көшірме керемет түрде "Поэзия Лондон" журналының бұрынғы редакторы Ричард Марштың құжаттарынан табылды. Ол 2003 жылы мұрағатымен бірге Британ кітапханасына тапсырған болатын. Баспасөз қызметінің мәлімдемесінше, Эмпсон ежелгі Жапонияның будда мүсіндеріне әсерленіп, содан кейін Корея, Қытай, Камбоджа, Бирма, Үндістан және Шри-Ланка, сондай-ақ Батыс елдерінің ірі музейлерінде осы сияқты мүсіндерді іздеумен айналысты. Осы ауқымды саяхаттарының нәтижелерін өзінің ең маңызды туындыларының бірі деп санаған Эмпсон, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қолжазбаның жалғыз данасын жоғалтқанына қатты қайғырды. "Будданың бейнесі" алпыс жылдан кейін табылғанша, жоғалған кітаптардың қатарында болып қалды. [ ] Бұл кітап Эмпсонның саяхаттары барысында кездескен мәдениеттер мен өнер туындыларына деген реакциясын көрсетеді, сонымен қатар будда өнері туралы жаңа теорияларды ұсынады. Бұл теориялар бүгінгі таңдағы көптеген сарапшылардың пікірінше, өте көрегендікпен айтылған. Сонымен қатар, кітап Эмпсонның басқа еңбектеріне де жаңаша түсінік береді, оның ой-пікірлерінің Азияның діни және философиялық дәстүрлерімен үлкен байланысы бар екенін көрсетеді.
Эмпсон туралы таңдамалы кітаптар
Фрэнк Дей, сэр Уильям Эмпсон: Түсіндірмелі библиография, Лондон: Гарланд, 1984. Филипп және Аверил Гарднер, Құдайға жақындау: Уильям Эмпсонның өлеңдеріне түсініктеме, Лондон: Чатто және Виндус, 1978. Джон Хаффенден, Уильям Эмпсон, 1-том: Мандариндер арасында, Оксфорд университетінің баспасы, 2005. Джон Хаффенден, Уильям Эмпсон, 2-том: Христиандарға қарсы, Оксфорд университетінің баспасы, 2006. Кристофер Норрис және Найджел Мэпп, ред., Уильям Эмпсон: Сыни жетістіктер, Кембридж университетінің баспасы, 1993.