Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек-рим қаласы, қазіргі Түркиядағы ежелгі қала.
Ancient Greco Roman city
the ancient city in present day Turkey
Аспендос немесе Аспендус (Pamphylian: ΕΣΤϜΕΔΥΣ; Attic: Ἄσπενδος) – Түркияның Анталия провинциясындағы ежелгі грек-рим қаласы. Қазіргі Анталия қаласынан шығысқа қарай 40 шақырым қашықтықта орналасқан. Евримедон өзені бойында, Жерорта теңізінен шамамен 16 шақырым ішке қарай орналасқан; ол ежелгі Сиде қаласымен шектесіп, оған қарсы болған.
Aspendos or Aspendus (Pamphylian: ΕΣΤϜΕΔΥΣ; Attic: Ἄσπενδος) was an ancient Greco Roman city in Antalya province of Turkey. The site is located 40 km east of the modern city of Antalya. It was situated on the Eurymedon River about 16 km inland from the Mediterranean Sea; it shared a border with, and was hostile to, the ancient city of Side.
Тарих
Ежелгі әлемдегі оның монеталарының кең таралғандығы біздің заманымызға дейінгі V ғасырда Аспендос Памфилиядағы ең маңызды қалаға айналғандығын көрсетеді. Тукидидтің айтуынша, сол кезде Эвримедон өзені Аспендосқа дейін қатар жүзе алатын, ал қала тұз, май және жүн саудасынан зор байлыққа ие болған. Аспендос антик дәуірінде саяси күш ретінде маңызды рөл атқармаған. Оның колонизация кезеңіндегі саяси тарихы Памфилия аймағының қалып-қуатына сәйкес келді. Осы үрдіс аясында отарлау кезеңінен кейін ол бір кезде Ликияның бағынышында болды. 546 жылы Персияның үстемдігіне түсті. Дегенмен, қалада өз атымен монета соғылғандығы, оның парсылардың билігінде де еркіндікке ие болғанын көрсетеді. 465 жылы Кимон Афина флотын Эвримедон шайқасында парсы флотына қарсы жетектеп, оны талқандады. Аспендос Делиан лигасының құрамына кірді. 411 жылы б.з.д. парсылар қаланы қайта басып алып, оны база ретінде пайдаланды. 389 жылы б.з.д. Афинаның Трасибул, Пелопоннес соғыстарында қала жоғалтқан беделін қайтаруға тырысып, Аспендос жағалауына келді және оның бағынуын қамтамасыз етуді көздеді. Жаңа соғыстың тууынан сақтану үшін Аспендос халқы ақша жинап, оны қолбасшыға ұсынып, ешқандай зиян келтірмей кері шегінуін өтінді. Ол ақшаны қабылдап, өзінің әскерлеріне егістіктерді таптап тастауды бұйырды. Ашуға буған аспендиялықтар Трасибулды шатырында пышақтап өлтірді. 333 жылы б.з.д. Перге қаласын басып алғаннан кейін Ұлы Александр Аспендосқа келгенде, қала тұрғындары оған елшілерді жіберіп, онда әскер орналастырмауды сұрады. Ол: «Егер маған бұрын Персия патшасына салық ретінде төлеген салықтарыңыз бен жылқыларыңызды берсеңіз, мен сізге оларды қайтарамын», – деп келісімге келді. Осы келісімге қол жеткізгеннен кейін Александр Сидке бет бұрды, қала бағынса, онда гарнизон қалдырды. Силлион арқылы қайтып келгенде, аспендиялықтардың олардың елшілері ұсынған келісімді бекітпегенін және өзін қорғауға дайындалып жатқанын білді. Александр дереу қалаға аттанды. Олар Александр әскерімен қайтып келгенін көрген аспендиялықтар, Акропольге шегініп, қайтадан елшілерді бітіс сұрау үшін жіберді. Алайда бұл жолы олар өте қатаң шарттарға келісуге мәжбүр болды: қалада македониялық гарнизон қалады, сондай-ақ жыл сайын 100 талант алтын мен 4000 жылқы салық ретінде беріледі. 190 жылы қала римдіктерге бағынды, ал сыбайлас судья Веррес кейіннен оның өнер қазыналарын тонады. Филострат оны Памфилияның үшінші қаласы деп атады, ал Византия дәуірінде Примополис деп белгілі болды. Рим дәуірінің соңында қала құлдырауға түсті, ол Византия дәуірінде де жалғасты, бірақ орта ғасырларда ол әлі де мықты орын болған. Сонымен қатар, ол Аспендтен шыққан Диодор туралы да айтады.
The wide range of its coinage throughout the ancient world indicates that, in the 5th century BC, Aspendos had become the most important city in Pamphylia. At that time, according to Thucydides, the Eurymedon River was navigable as far as Aspendos, and the city derived great wealth from a trade in salt, oil and wool. Aspendos did not play an important role in antiquity as a political force. Its political history during the colonisation period corresponded to the currents of the Pamphylian region. Within this trend, after the colonial period, it remained for a time under Lycian hegemony. In 546 BC, it came under Persian domination. The fact that the city continued to mint coins in its own name, however, indicates that it had a great deal of freedom even under the Persians. Circa 465 BC, Cimon led an Athenian navy against a Persian navy in the Battle of the Eurymedon, and destroyed it. Aspendos then became a member of the Delian League. The Persians captured the city again in 411 BC and used it as a base. In 389 BC, Thrasybulus of Athens, in an effort to regain some of the prestige that city had lost in the Peloponnesian Wars, anchored off the coast of Aspendos in an effort to secure its surrender. Hoping to avoid a new war, the people of Aspendos collected money among themselves and gave it to the commander, entreating him to retreat without causing any damage. Even though he took the money, he had his men trample all the crops in the fields. Enraged, the Aspendians stabbed and killed Thrasybulus in his tent. When Alexander the Great marched into Aspendos in 333 BC after capturing Perge, the citizens sent envoys asking him not to garrison soldiers there. He agreed, provided he would be given the taxes and horses that they had formerly paid as tribute to the Persian king. After reaching this agreement Alexander went to Side, leaving a garrison there on the city's surrender. Going back through Sillyon, he learned that the Aspendians had failed to ratify the agreement their envoys had proposed and were preparing to defend themselves. Alexander marched to the city immediately. When they saw Alexander returning with his troops, the Aspendians, who had retreated to their Acropolis, again sent envoys to sue for peace. This time, however, they had to agree to very harsh terms; a Macedonian garrison would remain in the city and 100 gold talents as well as 4,000 horses would be given in tax annually. In 190 BC, the city surrendered to the Romans, and the corrupt magistrate Verres later pillaged its art treasures. It was ranked by Philostratus the third city of Pamphylia, and in Byzantine times seems to have been known as Primopolis. Toward the end of the Roman period the city began a decline that continued throughout Byzantine times, although in medieval times it was evidently still a strong place. In addition, he mentions Diodorus of Aspendus.
Ақша шығару
Аспендос – монета қағуды бастаған ең ерте қалалардың бірі. Ол б.з.д. 500 жыл шамасында монета шығаруды бастады, алдымен статерлер, кейін драхмалар; "монетаның беткі жағындағы шамыршы Аспендостың ежелгі замандағы әскерлік даңқының символы", ал артқы жағында көбінесе трискелион бейнеленген. Алғашқы монеталардағы жазу ΕΣ немесе ΕΣΤϜΕ деп қысқартылған, ал кейінгі монеталарда ΕΣΤϜΕΔΙΙΥΣ жазылған, бұл қаланың жергілікті (Памфилия) атауы Estwedus-тан алынған сөз. Қаланың нумизматикалық тарихы ежелгі гректер дәуірінен Римнің соңғы кезеңдеріне дейін жалғасқан.
Aspendos was one of the earliest cities to mint coins. It began issuing coinage around 500 BC, first staters and later drachmas; "the slinger on the obverse represents the soldiery for which Aspendus was famous in antiquity," the reverse frequently depicts a triskelion. The legend appears on early coins as the abbreviation ΕΣ or ΕΣΤϜΕ; later coinage has ΕΣΤϜΕΔΙΙΥΣ, the adjective from the city's local (Pamphylian) name Estwedus. The city's numismatic history extends from archaic Greek to late Roman times.
Епископтық
Христиандық Аспенд епископтығы, Аспендке қарасты Рим провинциясы Памфилия Приманың астанасы Сид митрополиясының қарастырылатын епископтығы болды. Оның епископтарының төртеуінің есімдері сақталған құжаттарда кездеседі: Домнус 425 жылы өткен Никея соборында, Трибониан 431 жылы өткен Ефес соборында, Тимофей Константинопольдің Флавианы өткізген 448 жылғы синодта, Евтихті айыптаған және сол жылы өткен Ефес тонаушылар соборында, ал Леон 787 жылы өткен Никеяның екінші соборында болды. Аспенд енді тұрақты епископтық емес, католик шіркеуі оны титулярлық орын ретінде тізімдеген.
The Christian bishopric of Aspendus was a suffragan of the metropolitan see of Side, the capital of the Roman province of Pamphylia Prima, to which Aspendus belonged. Of its bishops, the names of four are recorded in extant documents: Domnus was at the First Council of Nicaea in 425, Tribonianus at the Council of Ephesus in 431, Timotheus at the 448 synod held by Flavian of Constantinople, which condemned Eutyches, and at the Robber Council of Ephesus held the same year, and Leo at the Second Council of Nicaea in 787. No longer a residential bishopric, Aspendus is today listed by the Catholic Church as a titular see.
Аспендос халықаралық опера және балет фестивалі
Театр 1994 жылдан бері Түркия мемлекеттік опера және балеті ұйымдастырған жыл сайынғы Аспендос халықаралық опера және балет фестиваліне қонақжай тартады. Фестивальге халықаралық опера және балет труппалары қатысады, оны шамамен 10 000 көрермен тамашалайды. Далида 1987 жылдың 28 сәуірінде осы сахнада соңғы концертін өткізді.
The theatre hosts the annual Aspendos International Opera and Ballet Festival organized by Turkish State Opera and Ballet since 1994, with international participation of opera and ballet companies and an audience of about 10,000. Dalida held her last concert there on 28 April 1987.