Кіріспе

Диомедеидтер тұқымдасына жататын ірі теңіз құсы.

Қара қашқақты альбатрос (Thalassarche melanophris), сондай-ақ қара қашқақты моллимавк деп те аталады, Диомедеидтер тұқымдасына жататын ірі теңіз құсы; ол осы тұқымдастың ең көп тараған және кеңінен таралған түрі болып табылады.

Таксономия

Моллимаук – Diomedeidae туысына жататын альбатростар. Альбатростар Procellariiformes отрядына жатады, оған сонымен қатар каңғыбас, фулмар, дауыл құстары және суға батып тебінетін құстар да кіреді. Бұл құстардың ортақ белгілері бар. Олардың мұрын тесіктері жоғарғы мүсінде орналасқан naricorns деп аталатын қуыстарға жалғасады, бірақ альбатростарда мұрын тесіктері мүсінің бүйірінде орналасқан. Procellariiformes отрядының мүсі ерекшелігі – ол жетіден тоғызға дейін мүйізді тақталарға бөлінген. Олар балауыз эфирлері мен триглицеридтерден тұратын асқазан майын өндіреді, ол провентрикулда сақталады. Бұл май жыртқыштардан қорғануға, сондай-ақ ұшқындар мен ересектердің ұзақ ушу кезінде энергияға бай азық көзі ретінде қолданылады. Альбатростың мұрын жолының үстінде тұз безі орналасқан, ол теңіз суынан тұзды шығарып тастауға көмектеседі. Бұл без құстың мұрыны арқылы жоғары концентрациялы тұзды ерітіндіні бөліп шығарады. 1998 жылы Робертсон мен Нанн Кэмпбелл альбатросын (Thalassarche impavida) осы түрден (T. melanophris) бөлу қажет деген пікір білдірді. Келесі бірнеше жылда басқалар да осы пікірге қосылды, соның ішінде 2000 жылы BirdLife International және 2004 жылы Брук. Джеймс Клементс бұл бөліністі қабылдамады, ACAP әлі де қабылдамады, ал SACC ұсыныс қажеттігін мойындайды. Қара қабақты альбатросты алғаш рет 1828 жылы Коенрад Якоб Темминк Diomedea melanophris деп сипаттады, ол үлгіні Жакты мүйісінен (Cape of Good Hope) алған.

Сипаттама

Қара қарашықты альбатрос – орташа мөлшерлі альбатрос, ұзындығы және қанаттарының ені 2,5 метрге жетеді, ал орташа салмағы – шамамен. Тынық мұхитында Ильдефонсо, Диего де Альмагро, Евангелистас аралдары, Кэмпбелл, Антипод, Снарс және Маккуарри аралдарында көбейеді. Үнді мұхитында Крозет, Кергелен, Хёрд және Макдональд аралдарында ұялайды. 2005 жылғы санау бойынша, шамамен 1,220,000 құс тірі, оның ішінде 600,853 жұп көбейеді. Олардың 402,571-і Фолкленд аралдарында, 72,102-і Оңтүстік Джорджия аралында, 120,171-і Чилидің Ильдефонсо, Диего де Альмагро, Евангелистас және Диего-Рамирес аралдарында көбейеді. Хёрд аралында 600 жұп ұялайды, ал қалған 5,409 жұп басқа аралдарда көбейеді. Бұл альбатрос түрі континенттік шельф және шельфтің шеті аймақтарында азық іздеуге бейім. Фолкленд аралдарындағы құстар Патагония шелфінің жанында қыстайды, ал Оңтүстік Джорджиядан келгендері Оңтүстік Африка суларында, Бенгела ағынынан пайдаланып азықтанады, ал Чили құстары Патагония шелфінде, Чили шелфінде азықтанады және тіпті Жаңа Зеландияға дейін жетеді. Солтүстікке қарай көшіп-қонуға бейімділігіне байланысты, оны Солтүстік Атлантикада кездестіру ықтималдығы жоғары. Америка Құрама Штаттарында 20 мүмкін кездесу тіркелген.

Мінез-құлық

Олар өз аумағын белгілеу үшін қатты айқайлап, сондай-ақ кеуекті дауыспен шақырады. Олар жұптасу кезінде жайылған құйрықтарын көрсетеді. Бұл түрдің басқа түрлерден тамақ ұрлағаны байқалған. Оңтүстік Джорджия аралына жақын орналасқан Бёрд аралында ұялайтын жұптардың саны жыл сайын 4%-қа азайды, Диего Рамирес 1980 жылдары азайды, бірақ соңғы кезде қалпына келді, ал Фолкленд аралдарында 1980 жылдары траулерлерден қалған шамалы балықтың көптігіне байланысты саны күрт өсті; алайда, соңғы санақтар көрсеткендей, ондағы ұялау орындарының көп бөлігінде күрт азаю байқалды. Қара қабақты альбатрос балық аулау кезінде көбінесе қаза болатын құстардың арасында ең көп кездесетіні анықталды. Патагониялық аймақтағы және Оңтүстік Африкаға жақын жерлердегі тралмен балық аулау өлім-жітімнің басты себебі болып табылады. Қазіргі кезде жүргізіліп жатқан қорғау шаралары осы түрді Көшпенді түрлер туралы конвенцияның II қосымшасына және Альбатростар мен петрелдерді қорғау туралы келісімнің 1-қосымшасына енгізуден басталады. Аралдардың жартысында оның жағдайы қадағаланады, ал көбейетін жерлерінің көпшілігі қорықтар болып бекітілген. Хёрд аралы, Макдональд аралы, Маккуори аралы және Жаңа Зеландия аралдары – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген орындар. Чилиде алғашқы санақ та аяқталды.

Қаңғыраулық

Бұл сирек кездесетін жағдай болса да, бірнеше рет қара қабақты альбатрос шотландтық гагар колонияларында (Бас Рок, Германнесс және қазір Сула Сгейр) бірнеше жыл бойы жаздады. Орнитологтардың пікірінше, бұл Солтүстік Шотландияда мекендейтін Альберт деген құс. Ол 1967 жылы Солтүстік Атлантикаға соғылып кеткен болуы мүмкін деп есептеледі. 2013 жылдың шілдесінде Багам аралдарында қара қабақты альбатростың алғашқы байқалуы Багам теңіз сүтқоректілерін зерттеу ұйымының зерттеу кемесінен, Абакодағы Сэнди Пойнт жанында тіркелді. 2014 жылдан бастап қатарынан төрт жыл бойы, бәлкім де Альберт аталған сол құс, Хелиголанд және Англияның шығыс жағалауында байқалды.