Кіріспе
2001 жылы Ридли Скотттың фильмі.
Лектер кейіпкерінің киноқұқықтары продюсерлер жұбы Дино Де Лаурентис пен Марта Де Лаурентиске тиесілі болды. 1986 жылы «Манхаутер» атты алғашқы Лектер фильмін жасағаннан кейін, олар «Орион Пикчерз» компаниясына «Қойлардың үндемеуі» фильмін өздері қатыспай тегін түсіруге рұқсат берді. «Қойлардың үндемеуі» сәтті болғаннан кейін, жұп жаңа Лектер романын бейімдеуге құштар болды. Ұзақ күткеннен кейін, Де Лаурентис Харристен романды аяқтағанын естіп, оны рекордтық 10 миллион долларға сатып алды. 1999 жылдың сәуірінде «Лос-Анджелес Таймс» газеті «Ганнибал» фильмінің экранизациясына 100 миллион долларға дейін шығын жұмсалуы мүмкін екенін хабарлады. Газет Джоди Фостер мен Энтони Хопкинс рөлдерін қайта ойнағаны үшін әрқайсысы 15 миллион доллар, ал Демме 5 миллионнан 19 миллионға дейін алады деп болжады. Харристің сол кездегі агенті Морт Джанклоу «Лос-Анджелес Таймс» газетіне Фостер, Хопкинс және Демме романның қолжазбаларын жақын арада алатынын айтып, оның керемет фильм болатынын мәлімдеді. Роман 1999 жылы алғашқы 1,6 миллион данасы сатылып, кейін миллиондаған данасы сатылды. Демме режиссерлік ұсыныстан бас тартты, себебі ол тым қанды болды. 2010 жылы «Biography Channel» арнасының «Сайлаудың ішкі тарихы: Қойлардың үндемеуі» атты деректі фильмінде Демме былай деді: «Том Харрис, әдеттегідей болжамсыз, Кларис пен доктор Лектердің қарым-қатынасын мен үшін түсініксіз бағытқа бұрды. Клариса есірткі ішіп, онымен бірге ми жеп жүрді, мен «Мен мұны істей алмаймын» деп ойладым». Де Лаурентис Демменің бас тарту шешімі туралы былай деді: «Папа қайтыс болса, біз жаңа папа сайлаймыз. Джонатан Деммеге сәттілік тілеймін. Сау болыңыз!»
Ридли Скотт
Де Лаурентис "Гладиатор" түсірілімінде Ридли Скотты көріп, оған "Ганнибал" фильмін түсіруді ұсынды. ScreenwritersUtopia.com сайтындағы сценарийге жасалған шолуда Маметтің жобасы "таң қалдыратынша нашар" екені айтылса, Зайлианның қайта жазғаны "керемет ойын" деп бағаланды. Скотт Маметтің жұмысын жылдам және тиімді деп мақтады, бірақ оның жобасынан бас тартты, себебі оған әлі жұмыс жасау қажет болды және Мамет өзінің фильмін жақын арада түсіретінін білді. Скотт сценарийді Зайлианмен 28 күн бойы бірге жұмыс істеді, онымен бірге терлеп, жолдың әр қадамын талқылады. 25 күннен кейін Скотт Зайлианның "кітаптың 600 бетін толығымен өңдеп, мағынасын шығарып алғанын" түсінді. Ол ақырында не істейтінін талқылау арқылы анықтады. Шындығында, "Мен осылай істей алатын едім" деді ол. Де Лаурентис Фостер кітапты оқығаннан кейін рөлден бас тартады деп ойлады және соңғы фильм одан да жақсы болады деп сенді. Бұл Universal және Metro Goldwyn Mayer компаниялары үшін мәселе туғызды. Entertainment Weekly журналы "Ганнибал" жобасын Хопкинс қатысқанына қарамастан "қанды дауылға ұшыраған, талант пен ақшаны жоғалтқан" деп сипаттады.
Джулианна Мур - Кларис Старлинг
Фостердің «Ханнибалдан» бас тартатыны белгілі болған соң, түсірілім тобы бірнеше актрисаны қарастырды. Мур басқа актрисаның танымал рөліне түсу мүмкіндігі туралы айтты: «Жаңа Кларис мүлдем басқаша болар еді. Әрине, адамдар менің орындауымды Джоди Фостердің орындауымен салыстырады, бірақ бұл фильм өте ерекше болады». Хопкинс кітапқа келісуге қиналғанын айтты: «Мен «Ханнибал» кітабына таң қалдым. Оны тым асыра бағалаған және өте есімді деп ойладым. Сондықтан мен оны қабылдауға шешім қабылдай алмадым. Кейбір тұстары қызықты болды, ал кейбіреулері күмәнді». Хопкинс «Лектердің санасына» қайта оралудың қиын болмағанын айтты. «Мен жай ғана репликаларды жаттап алып, Ханнибал Лектер болып жүрдім. «Мен бұрынғыдай ойнаймын ба, әлде өзгертемін бе?» – деп ойладым. Он жыл өтті, сондықтан мен сәл өзгердім». Хопкинс: «Бұл оның «құсап алсаңдар, құсап алыңдар» деген сияқты әрекеті. Үлкен шляпасымен ол өте көзге түседі, сондықтан ешкім оны Ханнибал Лектер деп ойламайды. Мен оны әрқашан өте талғампаз адам, Ренессанс дәуірінің адамы деп санаймын». Фильм АҚШ-қа көшкенде, Хопкинс сыртқы келбетін өзгертіп, бұлшық еттерін дамытып, шашын қысқа қырып, «оны жалдамалы сарбаз сияқты ету үшін, оның өте күшті және мықты болуын, егер біреу оның жолына кедергі келтірсе, оны екіге бөлуге қабілетті болуын» қалады. Кейін бұл рөлді екінші таңдау болған Гари Олдман қабылдады. Бірлескен продюсер Марта Де Лаурентис Олдманның маңызды «атауға» ие болуын қалағанын айтып, «күлкілі жағдай» болғанын мәлімдеді. Ол: «Ханнибалдың алдында қалай маңызды атауға ие болуға болады? Кейіпкерлер – Ханнибал мен Кларис Старлинг. Сондықтан (бастапқыда) біз келісе алмадық». Олдман біраз уақыт фильмнен «шығып» кетті, бірақ кейін «атаусыз» рөлде ойнауды сұрап қайта келді. Олдман Вергер рөлін ойнау үшін өзін тану мүмкін болмайтындай өзгертеді. Оның еріні, екі жағы, қабақтары болмайды. Гример Грег Канном: «Бұл өте жағымсыз. Мен адамдарға [Вергер рөліндегі Олдманның] суреттерін көрсеттім, олардың барлығы «Ой, құдай-ау!» деп, кетіп қалады, бұл мені қатты қуантады», – деді.
Қосымша құю
Кейіннен тағы да актерлер тартылды: Рей Лиотта – АҚШ Әділет департаментінің қызметкері Пол Крендлер рөлінде (бұл кейіпкер бұрын "Қойлардың үндеуінде" болған, бірақ бастапқы актер Рон Воутер осы уақыт аралығында қайтыс болды) және итальяндық актер Джанкарло Джаннини – детектив Ринальдо Пацци рөлінде. Франческа Нери Паццидің әйелі Алеграны сомдады. Фрэнки Фейсон Барни Мэтьюс рөлін қайта ойнады, ол Лектер туралы барлық толық метражды фильмдерде (2007 жылғы "Ханнибалдың көтерілісіне" дейін), соның ішінде "Манхунтер" фильмінде рөл сомдаған жалғыз актер болып қала берді.
Негізгі продюсерлік топ
Скот бұрын жұмыс істеген негізгі өндіріс тобын шақырып алды. Өндіріс суретшісі Норис Спенсер "Телма мен Луиза", "Қара жаңбыр" және "1492: Жұмақтың бағындырылуы" фильмдерінде жұмыс істеген. Оператор Джон Матисон, монтажшы Пьетро Скалия және композитор Ханс Циммер бәрі де Скоттың бұрынғы "Гладиатор" фильмінде жұмыс істеген.
Өмірбаян
"Ханнибал" фильмі 16 аптада 83 жұмыс күні бойы түсірілді. Фильмнің түсірілімі 2000 жылдың 8 мамырында Италиядағы Флоренция қаласында басталды.
Фильм түсіру орындары
Ханнибалдың екінші актісінің барлығы Флоренцияда өтеді. Ридли Скотт бұрын онда түсірмеген, бірақ оны "өте қызықты тәжірибе" деп сипаттады. Ол: "Бұл бір жағынан ұйымдастырылған хаос еді. Біз туристік маусымның ең шарықталу кезінде болдық" деді.
Музыка
Ридли Скотт композитор Ханс Циммермен "Ганнибал" фильмінің постпродакшн кезінде тығыз жұмыс істеді. Tracksounds.com сайты Циммердің музыкасына жағымды баға берді. "Циммер шынымен де көптеген жанкүйерлердің толық назарына лайық музыка жасады – классикалық элементтер және тіпті монологтар да оны тыңдауды өте қызықты тәжірибе етеді". Британдық Classic FM радиосының тыңдаушылары барлық уақыттардағы ең ұлы кино саундтрегін анықтау үшін жүргізген дауыс беруде "Ганнибал" 59-шы орынға ие болды. Сонымен қатар, фильмде Штраустың "Көк Дунай" әні де бірнеше рет орындалады.
Романтика
Скотт Ганнибалдың негізгі эмоциясы – "қамқорлық" деп айтты. "Кейбір жағдайларда, сіз тіпті ойланып қалуыңыз мүмкін, немесе әрине бір жақтан – бұл қамқорлықтан артық па? Ол қараңғы, себебі оқиға, әрине, негізінен қараңғы, бірақ сонымен бірге романтикалық сипатқа ие." Rolling Stone журналы өз шолуында: "Скотт қарым-қатынастардың есімдерін алмастырып, әжуалық пародиясын ұсынады – "Ханнибал Саллимен қашан кездесті" деп ойлаңыз."
Сыбайлас жемқорлық
Әңгіменің бір бөлігі Флоренция полиция қызметкері Ринальдо Пацци (Джанкарло Джаннини) кейіпкеріне қатысты, ол "Д-р Феллдің" нақты кім екенін біліп, бұл ақпарат оны байытуы мүмкін екенін түсінеді. Оның моральдық құлдырауы оған өзінен әлдеқайда жас әйелі үшін жақсырақ өмірді қамтамасыз ету ниетімен, цыған ұрының өліміне көз жұмуға және оған көмектесуге мүмкіндік береді. Фильм шыққаннан кейін "Ханнибал" көптеген БАҚ назарына ілікті, фильмнің жұлдыздары мен режиссері телеарналарда, газеттерде және журналдарда жиі пайда болды. CBS News сайтындағы мақаласында Джилл Серджант: "1991 жылы шыққан "Қойлардың үндемеуі" фильмінің көптен күткен жалғасы 1999 жылғы "Жұлдызды соғыстар" фильмінің "алғашқы бөлігінен" бері интернет пен БАҚ-та ең қызықты жаңалықтарды тудырып отыр" деп жазды. Entertainment Weekly, Premiere,
Үй медиасы
Ханнибал 2001 жылғы 21 тамызда VHS және DVD форматында, ал 2009 жылғы 15 қыркүйекте Blu-ray форматында шықты. Фильмнің жаңа нұсқасы 2019 жылғы 7 мамырда Kino Lorber компаниясымен Blu-ray және Ultra HD Blu-ray форматтарында жарық көрді.
Кассалық жинақ
"Ханнибал" фильмі алғашқы аптасында 3230 кинотеатрда 58 миллион доллар (АҚШ) табыс әкелді. Ол кезде бұл 1997 жылғы "Жоғалған әлем: Юрский кезеңі" және 1999 жылғы "Жұлдызды соғыстар: I эпизод – Шағылысқан қауіп" фильмдерінен кейін үшінші ең үлкен дебют болды. Кейіннен ол "Скрим 3" фильмін озып, ақпан айындағы ең жоғары дебюттің иесі атанды. Фильм сондай-ақ R рейтингісіндегі фильмдердің арасындағы ең үлкен дебютін жасап, "Қорқынышты фильмді" артта қалдырды. "Ханнибал" 2003 жылы "Матрица: Жаңару" фильмі одан бұл рекордты тартып алғанға дейін бұл көрсеткішті сақтап тұрды. Бұған қоса, ол "Жұлдызды соғыстар" арнайы басылымын озып, қысқы маусымдағы ең жоғары табысқа ие болды. АҚШ-тағы жалпы кассалық түсім 165 092 268 долларға жетті, ал әлем бойынша 351 692 268 доллар құрады. Италияда фильм алғашқы аптада 4,6 миллион доллар жинап, АҚШ-тағы "Блэр сиқыршысы" жобасын озып, рекорд орнатты. Голландияда ол алты күнде 1,3 миллион доллар жинап, "Тәуелсіздік күнін" артта қалдырып, апталық рекордты жаңартты. Испанияда 6 күнде 4,1 миллион доллар жинап, екінші орынды иеленді. "Ханнибал" жыл соңында әлем бойынша ең көп табыс әкелген фильмдердің он біріншісі болды. 2001 жылдың тамызында жарық көргеннен кейін "Ханнибал" АҚШ-та 87 000 000 доллардан астам кіріс әкелді.
Сыни жауап
"Ханнибал" фильміне қатысты пікірлер қарама-қайшы болды. Rotten Tomatoes сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі 171 рецензия негізінде 39%-ды құрады, ал орташа бағасы 5,1/10 болды. Сайттың сын тұжырымы: "Ханнибал өте жақсы ойналған және стильді түсірілген, бірақ алғашқы фильмді осыншалықты қызықты еткен екі басты кейіпкер арасындағы қарым-қатынас жоқ". Metacritic сайтында фильмге 36 рецензия бойынша 100 балдық шкаладан 57 бал берілді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге "A" мен "F" аралығында "C+" бағасын қойды. Time журналы былай жазды: "Ханнибалда қорқынышты, қанды немесе жағымсыз эпизодтар көп. Бірақ бұл тамаша жалғасының қараңғы жанында романтика бар". Empire журналы фильмге 5 жұлдыздың 2-ін берді, оны "күлкіліден бастап жай ғана жалықтыратын, Ханнибал соңына дейін тіссіз" деп сипаттады. Дэвид Томсон, British Film Institute журналы Sight & Sound-да жариялаған мақаласында, фильмді жоғары бағалады: "Бұл жұмыс істейді. Ол ақылды, әдемі, тартымды, көңілді, қиыншылыққа толы және білгіш". The Guardian газетіндегі сыншы жазған теріс пікірде фильмдегі кемшіліктер кітаптан алынғанын айтты: "Нәтижесінде, көріністі, бірақ қызықты емес фильм пайда болды. "Қолы барлық құйрықтарының үні" керемет туынды болды. Ал бұл, керісінше, жақсы ғана". Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 2,5-ін берді және Ханнибалды "көркемдікке көтерілген цирк шоуы" деп сипаттады. Ол "соған толыққанды жете алмайды, бірақ өзінің барлық шеберлігімен түбіртектік шығу тегін ақтауға тырысады, және оның осылайша әрекет етуіне құрмет көрсетуіміз керек" деді, сондай-ақ Скотттың оны іске қосып, көруге ыңғайлы етуіне таң қалды, Мейсон Вергер кейіпкерін "шеберлік пен зұлым қиялдың керемет үйлесімі" деп мақтады, ал Хопкинстің Лектер рөлін "экрандағы әр секундта қызықты" деп сипаттады. Ол "Мен фильмді зорлық-зомбылығы үшін емес, ол Гранд Гиньол дәстүріне жатады, бірақ негізгі сюжет "Қолы барлық құйрықтарының үні" сияқты қызығушылықты тудырмайды, сондықтан мақұлдамаймын" деп қорытындылады.
Time magazine wrote: "A banquet of creepy, gory or grotesque incidents is on display in Hannibal. But this superior sequel has romance in its dark heart." Empire magazine gave it two out of five stars, calling it "laughable to just plain boring, Hannibal is toothless to the end." David Thomson, writing in the British Film Institute magazine Sight & Sound, praised the film. "It works. It's smart, good looking, sexy, fun dirty, naughty and knowing." A negative review in The Guardian claimed that what was wrong with the film was carried over from the book: "The result is an inflated, good looking bore of a movie. The Silence of the Lambs was a marvelous thing. This, by contrast, is barely okey dokey." Roger Ebert gave the film 2.5 stars out of 4, and described Hannibal as "a carnival geek show elevated in the direction of art. It never quite gets there, but it tries with every fiber of its craft to redeem its pulp origins, and we must give it credit for the courage of its depravity," and although he was "left with admiration for Scott's craft in pulling [it] off at all, and making it watchable", and praised the Mason Verger character as "a superb joining of skill and diabolical imagination," as well as Hopkins' performance as Lecter, which he described as "fascinating every second he is on the screen," he concluded, "I cannot approve of the movie, not because of its violence, which belongs to the Grand Guignol tradition, but because the underlying story lacks the fascination of Silence of the Lambs."
Романнан айырмашылықтары
Variety журналының айтуынша, "Ганнибал" сценариі: "Харристің жобасына өте адал; кітаптың жанкүйерлері кей кей кейіпкерлерді, әсіресе Мейсон Вергердің мысық бауырымен байланған мачо әпкесі Маргоны, сондай-ақ айтарлықтай қызықты академиялық егжей-тегжейліліктерді алып тастау керектігін өкініп, бірақ негізінен кітапты құрметтегенін сезінеді (иә, тіпті кульминациялық кешкі ас та дерлік тұтас, тек таңғажайып бұрылыстармен сақталған). Продюсер Дино Де Лаурентистен кейбір кейіпкерлердің, атап айтқанда Джек Кроуфордтың фильмнен неге шыққаны туралы сұрағанда: "Менің ойымша, егер сіз 600 бетті кітап алсаңыз, оны 100 бетті сценарийге дейін азайтуыңыз керек. Екі сағаттық фильмде барлық кейіпкерлерді қосу мүмкін емес. Біз өзімізге шектеу қойып, маңызды емес кейіпкерлерді алып тастадық". Кітапта Мейсон Вергер жетімдер үйін басқарады, ол балаларды сөзбен қорлауға шақырады, өйткені ол енді оларды қорлай алмайды. Оның Марго деген әпкесі бар, оны бала кезінде зорлаған, ол лесбиянка. Ол өзінің жыныстық бейімділігін туыстарына айтқаны үшін, олардың әкесі одан бас тартты. Стерильді стероидтерді қолданғандықтан, Вергер оған өзінің сүйіктісін жүкті ету үшін сперма үлгісін беруге уәде береді, содан кейін Вергер байлығын мұра ете алады. Кітап соңында Марго мен Старлинг екеуі де Старлинг пен Вергердің күзетшілері арасындағы атыс кезінде Лектерге қашып құтылуға көмектеседі. Марго Лектердің кеңесі бойынша ағасын ректальді түрде салынған ірі қара ұрығымен эякуляцияға талпындырды, содан кейін оны үй жануарларындағы морейді тамағына тығып өлтірді. Кітаптың даулы аяғында Лектер Старлингке әкесі сүйектерін сыйлайды, ол оны "өмірге келтіреді" Старлингті гипноз арқылы, оған қоштасуға мүмкіндік береді. Бұл Старлинг пен Лектер арасындағы таңғажайып одақ жасайды, олардың ғашық болып, Аргентинаға қашуымен аяқталады. Романның соңында Барни оларды Буэнос-Айрестегі Колон театрында көреді. Сондай-ақ фильмнен Лектердің балалық шағына арналған флешбэктер де жоғалып кетті, онда ол 1944 жылы неміс дезертирлері жеген кіші қарындасын Мишаны көреді. Бұл флешбектер 2007 жылы шыққан "Ханнибалдың көтерілуі" фильміне негіз болды (осы роман 2006 жылы шыққан). Хопкинстен сұхбатта ол Старлинг пен Лектердің күн батуға ғашық болып бара жатқандарына сенетін-сенбейтіндігі туралы сұралды (кітапта болғандай). "Иә, мен айттым. Басқалар мұны ақымақтық деп тапты. Бұл жерде моральдық мәселе бар деп ойлаймын. Менің ойымша, бұл өте қызықты нәрсе болар еді. Менің ойымша, ол кеткен болса, өте қызықты болар еді, өйткені мен романтика бар деп күдіктімін, оған деген сүйіспеншілік, оған деген құмарлық. Мен көп уақыт бұрын, соңғы телефон арқылы Клариске, Сольдің соңында, ол "Др. Лектер, доктор Лектер ".
Танымал мәдениетте
2013 жылы Италиядан қаншалықты қорқынышты жаңалық келді: бір қылмыскер өзінің қарсыласын тірідей шошқаларға тастады. Көптеген БАҚ бұл оқиғаны «Ганнибал» фильміндегі ұқсас сахнамен салыстырды. Фильм жарық көргеннен кейін бес ай өткен соң, танымал «Оңтүстік Парк» эпизоды «Скотт Тенорман өлтіруі керек» атты бөлімінде Эрик Картман өзінің басты қарсыласы Скотт Тенорманды шағу үшін пониді оқытуға тырысты, тікелей «Ганнибал» фильмінен «деформацияланған жігіт» осындай амалға жүгінгенін айтты.