Кіріспе

Камбоджалық эпостық өлең Реамкер (Ռեամկեր, UNGEGN: , ALA LC: ;) – Камбоджаның эпостық өлеңі, санскриттің Рамаяна эпосына негізделген. Атауы "Раманың даңқы" дегенді білдіреді. Бұл Камбоджаның ұлттық эпосы, сондай-ақ, Трай Беттің одан бетер танылмаған нұсқасы. Камбоджада осы эпостың қолжазбасы туралы ең алғашқы мәліметтер 7 ғасырға, Веал Кантель жазуына (K.359) дейін жетеді. Реамкердің сақталған мәтіні 16 ғасырдан басталады. Реамкер Рамаянаның индуистік идеяларын буддалық тақырыптарға бейімдеп, әлемдегі жақсылық пен жамандықтың тепе-теңдігін көрсетеді. "Реамкер" тек эпостық әңгімені қайта баяндау ғана емес, сонымен қатар Корольдік балет репертуарының маңызды бөлігі болып табылады. Рамаяна сияқты, бұл – философиялық аллегория, ол әділдік және адалдық идеалдарын, басты кейіпкерлер – Рама патша және Сита патшайым арқылы зерттейді. Эпос кхмер халқы арасында Камбоджаның түрлі фестивальдеріндегі кхмер би театры, Лакхон (ល្ខោន) арқылы бейнеленгенімен танымал. Реамкердің көріністері кхмер стилінде Корольдік сарайдың қабырғаларына салынған, ал оның алдыңғы нұсқалары Ангкор Ват және Бантей Срей храмдарының қабырғаларына ойылып бейнеленген. Бұл Камбоджа мәдениетінің ажырамас бөлігі саналады. "Реамкер" түпнұсқа Рамаянадан кейбір ерекшеліктерімен көзге түседі, қосымша көріністерге ие және Хануман мен Суваннамачкаға ерекше назар аударады.

Реамкердің әдеби мәтіні

Рамая немесе Реамкер мәтінінің Камбоджада нақты қашан болғаны белгісіз. Дегенмен, ежелгі Камбоджада (Фунан, Ченла және Ангкор) осы эпосты көрсететін көптеген өнер туындылары мен жазулар жасалған. Камбоджада Рамаяна мәтінінің кездесуіне қатысты ең ерте дәлел VII ғасырға жататын Вел Кантел (K.359) тас жазуында табылады, онда Махабхарата мен Рамаяна қолжазбалары ғибадатханаға сыйға беріліп, күнделікті оқылғаны айтылған. Бұл мүсін жасаудан бастап би-драма, сурет салу және өнердің барлық түрлеріне дейін камбоджа өнерінде көрініс тапқан.

Орталық жер учаскесі

Реамкер сюжеті оның басты кейіпкері Преа Реам немесе Рамадан басталады, ол өзінің ұлы таққа ие болғанын қалаған патша аналарының бірімен жер аударылады. Преа Риамға орманға жіберілгеннен кейін, оның әдемі және адал әйелі Неанг Седа (Сита) қосылады. Принс атасының сынағын сәтті аяқтаған жалғыз принс болғандықтан, атасынан жеңіп алды. Преа Лик (Лакшмана) - Преа Риамның кіші інісі, ол ағасына алаңдайды және Неанг Седаға қосылады. Орманға кіргенде Неанг Седа мен Преа Лик раксаси Сурпанахарды (Сурфанаха) кездестіреді, ол алдымен Преа Риамды, содан кейін Преа Ликті азғыруға тырысады. Преа Лик жынның әрекетіне ашуланып, құлағын және мұрнын кесіп алады. Қаза тапқан Сурпанахар кек алу үшін он басты ағасы Кронг Рипке (Равана) Ланка аралының жеңімсіз қожайынына барды. Кронг Рип жасырын түрде орманға барады. Неанг Седаға алғаш көзін салғанда оның сұлулығына таңғалады. Кронг Рип алтын бұғыға айналып, үш адамнан өтіп кетеді. Преа Риам еленнің шынайы елен емес екенін түсінеді, алайда Неанг Седаның талабы бойынша Преа Риам кіші ағасына қалуға және әйеліне қарауылдауға айтқаннан кейін оны қуып шығады. Содан кейін Кронг Рип Преа Римнің дауысын қайталайды және ағасын құтқаруға шақырады. Преа Лик ағасының шақырмағанын білгенімен, Неанг Седаның талабы бойынша оған баруға мәжбүр болады. Алайда, ол кетер алдында ағасының әйеліне айналып, топыраққа бірдеңе кіруіне жол бермейтін сиқырлы шеңбер жасайды. Кронг Рип өзін ескі адасқан адам ретінде жасырып, Неанг Седаны шеңберден тыс жерге шығаруға оңай айланатқаннан кейін оны ұрлап алады. Преа Риам мен Преа Лиак қайтып келеді және Неанг Седаны іздеуде. Осы арада олар маймыл патшасы Сукрипке (Сугрива) өзінің бәсекелес Пали Тиратты (Вали) жоюға және тағын қайтарып алуға көмектеседі. Екі маймылға алғыс білдіріп, Сукрип маймыл-жауынгер Хануманды іздеуде көмекке жібереді. Хануман, жел құдайының ұлы, Кронг Рип жынның Неанг Седаны Ланка аралында тұтқынға алғанын білуге ұшқан. Хануман жауынгерлеріне Ланка аралын құрлықпен байланыстыратын тас көпір салуды бұйырады. Тас жинаған кезде Хануман көпірдің құрылысына кедергі жасау үшін теңіз қыздарының тастарды ұрлап жатқанын түсінеді. Ол осыдан қатты қобалжып, су қызын Неанг Мачаны ұстап алуға шешім қабылдайды, бірақ оған қатты ғашық болады. Теңіз қызына да ғашық болады, содан кейін оның теңіз қыздары әскері Хануманның ісіне араласпайды. Көпір салынып, Преа Риам мен Кронг Рип бір-біріне қарсы шайқасады. Алайда, Кронг Рип тез қалпына келеді және өзіне немесе денесінің кез келген бөлігіне келтірілген зақымды жояды. Бірақ Кронг Риптің бір генералы абыройдан тайып, жынды өлтірудің құпиясын ашқанша емес. Хануманның көмегімен олар жынды өлтіреді. Преа Реам соғыста жеңіске жетіп, Аютеяның астанасына оралады да, таққа отырады. Преа Риам әйеліне опасыздық жасады деп күдіктенді, өйткені оның әйелі өте ақылды және манипулятивті жынның тұтқыны болды. Оның әйелі Неанг Седа мен оның әйелі арасында сенім мәселесі туындайды, өйткені оның әйелі өзінің қызметші қызының талап етуі бойынша Кронг Риптің суретін тартқаннан кейін (жынның шын бет-әлпеті ең сұм бет деп айтылған). Неанг Седа күйеуінің қызғанышынан қорқып, күткен жоқ, ол күтпеген жерден үзілген кезде суретті төсек астына қояды. Кронг Риптің күші суретке де жетеді, сол түні одан тікендер өсіп, Преа Римды төсектен тығып алады. Ол суретті тауып, ол әйелінің Кронг Риптің оны тұтқындап жүрген жылдары төсекте жатуға тырысқанына беріліп қалғанын растайды деп санайды. Алайда Неанг Седа Кронг Риптің барлық әрекеттеріне қарсылық көрсетті, тіпті Кронг Рип өзін оның күйеуіне айналдырды. Тек оның иісі оның маскировкасын көрсетті. Преа Риам әйеліне өзінің таза екенін дәлелдеу үшін от сынағын өткізуге мәжбүр етеді. Неанг Седа сынақтан өтеді. Алайда Неанг Седа күйеуінің оған деген сенімінің жоқтығына және оның сөздеріне сенбейтіндігіне қатты ренжіді. Ол Вальмики деген данаға барып, екі ұлға өмір береді. Олар әкесімен кездеседі, ол оларды бірден таниды және сарайына алып кетеді.

Адамдар

Преа Риам – эпостың басты кейіпкері. Ол индуистік Вишну құдайының қайта тууы, Неанг Седаның күйеуі және екі ұлдың әкесі деп есептеледі. Неанг Седа – эпостың басты кейіпкері және Преа Риамның әйелі. Ол оның екі баласын дүниеге әкеледі, бірақ оқиғаның соңында бақытқа жете алмайды. Эпоста ол отқа сыналып көрді. Преа Лик – Преа Риамның інісі және Кронг Риппен күресуге және Неанг Седаны құтқаруға көмектескен серігі.