Кіріспе

Банту тілі – Экваториалдық Гвинея, Габонның солтүстік-батысы және көршілес аймақтарда қолданылатын тіл. Фанг тілі – Орталық Африка тілі, оны шамамен 1 миллион адам сөйлейді, олардың көп бөлігі Экваториалдық Гвинеяда және Габонның солтүстігінде қоныстанған, мұнда ол басым Банту тілі болып табылады. Фанг тілі сондай-ақ Оңтүстік Камерун, Конго Республикасы және Сан-Томе және Принсипи аралдарының шағын бөліктерінде де таралған. Бұл тіл Оңтүстік Камерунның булу және эвондо тілдерімен туыс. Президент Масиас Нгуэма билігінде Фанг тілі Экваториалдық Гвинеяның ресми тілі болды, бірақ 1982 жылы қабылданған Үшінші Конституция оны қайтадан испан тілімен алмастырды. Содан бері Конституцияның барлық нұсқалары Фанг және елдің басқа да жергілікті тілдерін ұлттық мәдениеттің негізгі бөлігі деп мойындады, тілдердің ресми мәртебесі болмаса да. Габонның солтүстігінде және Камерунның оңтүстігінде Фангтің көптеген диалектілері бар. Махо (2009) Оңтүстік-Батыс Фангті жеке тіл ретінде тізімдеген. Басқа диалектілер: Нтуму, Окак, Меке, Аци (Баци), Нзаман (Заман), Мвени және Мвайе.

Тарату

ALCAM (2012) деректеріне сәйкес, Фанг тілі негізінен Габонның солтүстігінде және Экваториалдық Гвинеяда таралған. Оның диалектілері: Нтуму, Мвайн және Окак. Камерунда Фанг тілі Оңтүстік аймақтағы Джа-э-Лобо департаментінің оңтүстік жартысында, Джумнан оңтүстікке қарай сөйленеді. Сонымен қатар, Мвила департаментінің оңтүстік-шығысында, Мванганнан оңтүстікке қарай, және Осеан департаментінің Олодорф пен Криби арасындағы шағын, оқшауланған аймақтарында Окак диалектісінде сөйлейді. Мвайн және Нтуму диалектілері Валле-ду-Нтем департаментінде қолданылады.

Корпус және лексикология

Фанг тілінде айқын әдебиеттік корпустың болмауына қарамастан, лингвистердің бұрын фанг тілі үшін сөздіктер мен лексика жинақтауға тырысқандығы белгілі. Ұсынылған немесе толыққанды жинақталған ең маңызды екі жұмысты Maillard (2007) және Bibang (2014) жасаған. Екеуі де фанг тілінен тікелей ағылшын тіліне сөздік құрастырмады, керісінше, екі тілді үшінші еуропалық тіл арқылы, түрлі заемсөздер үшін көпір ретінде бөліп қарастырды. Ағылшын тіліне аудармалар роман тілдері арқылы жасалды: атап айтқанда, испан және француз тілдері. Француз тілінің тілге тигізген әсері күштірек болған болуы мүмкін, себебі Габон 1885 жылдан 1960 жылға дейін 75 жыл бойы француз отаршылдығында болды (Француз Экваторлық Африкасының, өзі Француз Батыс Африкасының бір бөлігі). Азырақ болғанымен, Сан-Томе және Принсипиде португал тілі де сол жердегі фанг диалектілеріне әсер еткен болуы мүмкін, себебі аралдардың көп бөлігі Португалияның отарлау тарихында болды.

Фоналогия

Фан тілінің фонетикасы төменде келтірілген.

Дифтонгтар

Екі дауысты дыбыстар кез келген дауысты дыбыс пен , немесе , сондай-ақ , , , тіркесімі болуы мүмкін.

Түсі

Фан кем дегенде 5 лексикалық тонды ажыратады, олар шартты түрде жоғары, орта, төмен, көтеріңкі және түсірілген деп аталады. Дауыстылар тізбегіндегі бір дауысты әдеттегі сөйлеу кезінде түсірілуі мүмкін, бірақ оның тоны сақталады және қалған дауыстыға біріктіріледі.