Кіріспе

Батыс Йоркширдегі қамал, Англия.

Понтефракт (немесе Помфрет) қамалы – Англияның Батыс Йоркширдегі Понтефракт қаласындағы қамалдың қираған қалдығы. Король Ричард II сол жерде қайтыс болған деп саналады. Бұл 17 ғасырғы Англия азамат соғысы кезінде бірнеше танымал қоршау оқиғаларының болған жері.

Тарих

Қаланың шығысындағы жартаста, барлық қасиеттілер шіркеуінің үстінде орналасқан қамал шамамен 1070 жылы Ильберт де Лейси салдырған. Бұл жер Уильям Басқыншы оған нормандық жаулау кезінде көрсеткен қолдауы үшін сый ретінде берген еді. Дегенмен, бұл жерде одан бұрын адамдар қоныстанған деген дәлелдер бар. Алғашқыда қамал ағаштан салынған, бірақ уақыт өте келе тасқа ауыстырылды. 1086 жылғы «Domesday Survey» есебінде «Ильберт қамалы» деп жазылған, бұл, әдетте, Понтефракт қамалына қатысты. Роберт де Лейси ағасымен билік үшін күрескенде Генрих I патшаны қолдамады, сол себепті патша 12 ғасырда осы қамалды олардың отбасынан тартып алды.

Роялистердің бекінісі

Лондонға оңтүстікке қарай сапарға шыққан Джеймс патша 1603 жылғы 19 сәуірде Гримстон паркінен Понтефракт қамалын көру үшін атпен жол тартты және Донкастердегі Bear Inn қонақ үйінде түнеді. Бұл қамал оның әйелі Данияның Аннасына тиесілі ағылшын мүлігінің бір бөлігі болды. Англия азамат соғысының басында Понтефракт қамалын роялистер бақылады. Бірінші қоршау 1644 жылдың желтоқсанында басталды және келесі наурызға дейін жалғасты, содан кейін Мармадуке Лэнгдейл, Холм бароны Лэнгдейл роялистердің күштерімен келді, ал парламенттік армия шегінді. Қоршау кезінде қазба жұмыстары мен артиллериялық оқтар зақым келтірді, нәтижесінде Пайпер мұнарасы құлады. Екінші қоршау 1645 жылғы 21 наурызда, бірінші қоршау аяқталғаннан кейін көп ұзамай басталды, және гарнизон шілдеде Карл I-нің Насеби шайқасында жеңілгені туралы жаңалықты естігеннен кейін капитуляциялады. Парламент 1648 жылдың маусымына дейін қамалды бақылады, содан кейін роялистер жасырын түрде қамалға кіріп, бақылауды өз қолына алды. Понтефракт қамалы роялистер үшін маңызды база болды, және шабуыл жасаушы топтар аймақтағы парламентарийлерді мазалады. Оливер Кромвелл 1648 жылдың қарашасында Понтефракт қамалын соңғы рет қоршады. Қаңтар айында Карл I өлім жазасына кесілді, ал Понтефракт гарнизоны келісімге келді, полковник Моррис 1649 жылғы 24 наурызда қамалды генерал-майор Джон Ламбертке тапсырды. Қала тұрғындарының, Йорк қаласының қазылар кеңесінің және генерал-майор Ламберттің өтініштері бойынша 27 наурызда Парламент Понтефракт қамалын "толыққанды қиратып, жермен тегістеу" және қамалдан алынған материалдарды сатуға бұйрық берді. Бұзу жұмыстарының нәтижесінде қамалдың қираған күйі одан әрі нашарлауы мүмкін. Бүгінгі күні қамалдың 11 ғасылға дейін сақталған жер асты бөлмелерін көруге болады, олар азамат соғысы кезінде әскери жабдықтарды сақтау үшін пайдаланылған.

Сақтау

Йоркширдегі «ең әсерлі қамалдардың бірі болған» деген пікірге қарай, қазірде тек қабырғаның бөліктері мен қазылған және тазартылған ішкі қабырғалары ғана сақталған. Онда ішкі және сыртқы бекіністер болған. Ең көне қалдықтар – 12 ғасырға жататын қабырғаның бөліктері, Пайпер мұнарасының екінші қақпасы және шіркеудің іргетасы. Дөңгелек мұнараның қираған қалдықтары 11 ғасырлық үйіндінің үстінде орналасқан. 14 ғасырлық жартылай дөңгелек мұнаралармен қоршалған Үлкен қақпаның ішкі және сыртқы барбикандары болған. Ішкі бекіністегі тасқа қазылған бөлмелер бұрынғы залдың орнында болған болуы мүмкін, ал Солтүстік бекініс қақпасы төртбұрышты мұнараның қалдықтарымен белгіленген. Қамалда бірнеше ерекше ерекшеліктері бар. Қорғаныс мұнарасы сирек кездесетін төрт жапырақты дизайнға ие. Осы типтегі қорғаныс мұнараларының басқа мысалдары – Йорктегі Клиффорд мұнарасы және Франциядағы Этамп қамалы. Понтефрактта да torre albarrana бар, бұл Иберия түбегінен тыс жерлерде дерлік танылмаған бекініс. Свиллингтон мұнарасы деп аталатын, жеке тұрған мұнара солтүстік қабырғаға көпірмен жалғастырылған. Оның мақсаты – қорғаушылардың қанатын қорғау аймағын кеңейту. Қамалды басқаратын Уэйкфилд кеңесі 2015 жылдың қыркүйегінде Уильям Анелей Лтд компаниясына қамалдың жөндеу жұмыстарын жүргізуді тапсырды, бірақ 2016 жылдың қарашасында Анелей әкімшілікке өткен соң жұмыс тоқтатылды. Кеңес содан кейін Heritage Building & Conservation (North) Ltd компаниясын жұмысқа алды, ол 2017 жылдың наурыз айында жұмысты бастады. Жаңа келушілер орталығы мен кафе 2017 жылдың шілдесінде ашылды; бірақ 2018 жылдың сәуірінде кеңес HB&C (North) Ltd компаниясымен жасалған келісімшартты бұзды, себебі наурыздың ортасынан бері ешқандай жұмыс жүргізілмеген және жұмыстың қайта басталатынына кепілдік берілмеген. 2019 жылғы Йоркшир күнінде қайта жаңарту жұмыстары аяқталды және қамал Historic England-тың «Қауіп астындағы мұра» тізімінен алынып тасталды. 2019–20 жылдары қамалдың көпір орнында жүргізілген қазба жұмыстары құрылымда көптеген тас белгілерін, сондай-ақ Азамат соғысына жататын қорғасын оқтарды анықтады.