Кіріспе

1976 жылғы балаларға арналған теледрама сериалы

"Тастар балалары" – бұл 1976 жылы HTV компаниясы түсірген, 1977 жылдың қаңтар және ақпан айларында Ұлыбританияның ITV телеарнасында көрсетілген британдық балаларға арналған фантастикалық теледрама сериалы. Сериалды Питер Грэм Скотт продюсерлік етті, ал атқарушы продюсері – Патрик Дромгул. Сериал авторлары Джереми Бернхэм мен Тревор Рэйдің романы да 1977 жылы жарық көрді. Америка Құрама Штаттарында ол 1980 жылдардың басында Nickelodeon телеарнасында "The Third Eye" сериалының бөлігі ретінде көрсетілді. Бүгінгі таңда бұл сериал сапалы балалар драмасының маңызды үлгісі саналады. Режиссер Питер Грэм Скотт сценарийді көргенде, сюжеттің күрделілігі мен сериалдың мазасыздық тудыратын сипатынан оның балалар эфиріне арналғанына таң қалды. Ауыл басшысы Хендрик рөліне Айен Катбертсон, ал Адам Брейк рөліне Гарет Томас тартылды. Катбертсон мен Томас бұрын "Сатхерленд заңы" телесериалында бірге жұмыс істеген. Вероника Стронг (сериалдың авторы Джереми Бернхэмнің әйелі) жергілікті мұражайдың кураторы Маргарет Смайт рөлін ойнады, ол құпияны шешу үшін Брейкпен бірлесе жұмыс істейді. Бала актерлер Питер Демин (фильм түсірілімі кезінде 17 жаста) және Кэтрин Леви жасөспірімдердің басты рөлдерін – Мэтьюді (Брейктің ұлы) және Сандраны (Смайттың қызы) сомдады. Фредди Джонс пен Джон Вуднат браконьер Дай және үй шаруасының жұмыскері Линк рөлдеріне бекітілді.

Сюжеттің сызбасы

Тас шеңберіндегі ауыл уақыт айырмасында өмір сүреді, онда бірдей амалдар (шағын өзгерістермен) қайта-қайта орындалады, нәтижесінде шеңбердің күші сыртқы әлемге босатылады. Бірақ, егер бұл үзіліске ұшыраса, уақыт шеңбері қайта орнатылып, осы оқиғалар тағы да орын алуға тырысады. Дегенмен, сыртқы әлемде уақыт қалыпты ағысында болғандықтан, уақыт шеңберінің ішіндегі уақыт та сол уақыт аралығымен үйлесімде алға жылжуы тиіс, әрі ішкі оқиғаларды ойнатуға ұмтылады. «Тас балалары» кітабында уақыт шеңберінің төрт айналымы толық сипатталған.

Бастапқы шеңбер

Алғашқы тас шеңбер мегалит дәуірінде друид діни қызметкері басқарған пұтқа табынушы халықпен салынған. Ауылдың діни қызметкері супернованың пайда болуын көрді және бірден кейін қара тесік пайда болды деп түйін жасады. Халықтық сиқырмен үйлесімдеген түрлі психикалық күштерді пайдалана отырып, діни қызметкер табиғи магниттер болып табылатын тастардың күшін жұмылдырып, жарық сәулесі арқылы шеңбердің ортасынан қара тесікке қарай теріс энергияны бағыттауға қол жеткізді. Алайда, бұл энергия шеңбердегі тұрғындардың санасынан тартылып, олардың ашуын және қорқынышын қара тесікке жеткізіп, оларды друид діни қызметкерінің бақылауындағы икемді, бірақ бақытты жаратылыстарға айналдырды (содан "бақытты күн" аталды). Бір күні екі саяхатшы ауылға келгенде, друид оларды да жарық сәулесі арқылы қара тесікке бағыттап, миын жууға тырысты. Дегенмен, саяхатшылар діни қызметкерді алдап, жарық сәулесі әлі пайда болмағанда олардың миы жуылды деп ойлатуға сәттілік танытты. Екі саяхатшы діни қызметкердің ықпалына алынғандардың шеңберіне кіргенде, бақылау шеңбері бұзылды. Сәуле сол кезде пайда болып, діни қызметкерді қорқытып, оның құрбандық тақын қиратып, шеңбердегі тұрғындарды тасқа айналдырды. Екі саяхатшы мұндай тағдырдан қиындықпен құтылып, тас шеңбердің шетіндегі, қасиетті орын деп белгілі жартастағы үңгірге тығылып құтылды. Бастапқы шеңбердегі оқиғалар кейін суретте бейнеленді, ол уақыт шеңберінің келесі циклының маңызды бөлігіне айналды.

Шаштараз-хирург

Шаштараз хирург – тас шеңбері орнына салынған Милбери ауылының тұрғыны еді. Бірінші шеңбердегі оқиғалар Милбериде қайтадан басталып кетті. Шаштараз хирург болып жатқанды көріп, өзін амулетпен қорғады. Амулет ладоньдай шағын болды және оған қанатты жылан бейнесі салынған еді. Шаштараз хирург Бірінші шеңбердің оқиғаларын қайта бастаған адамға қауіп төндірді де, бір сарсен тасының астында қысылып қалды. Ол тасқа да амулетіндегі сияқты жылан бейнесі салынған еді. Амулет шаштараз хирургімен бірге қирады, бірақ кейін оның сүйектері алынып, оны өлтірген тас шеңбердің ішіне қайта орнатылды. Шаштараз хирургінің өліміне себепкер болған адам мақсатына жете алмады, ал уақыт шеңбері тағы да қазіргі заманға қайта оралды. Дай браконьердің өмірі, өлімі және іс-әрекеттері шаштараз хирургінікімен тым ұқсас, бұл екі кейіпкердің арасында байланыс бар екенін көрсетеді.

Тастардың балалары

1970 жылдары астроном Рафаэль Хендрик ежелгі дог латын тіліндегі мәтінді тауып, ежелгі заманда супернованың жарлымын көрген друид жұбайы туралы мәлімет берді. Хендрик супернованың орнын тапты, бұл оның атақ-даңқына айналды, сонымен қатар супернованың қазір Үлкен Аю шоқжұлдызында қара тесік екенін білді. Содан кейін Хендрик тас шеңберінің орналасқан жері Милбериге барып, түсіндірілмеген жолмен ауыл тұрғындарының теріс энергиясын қара тесікке қарай жарық сәулесіне қалай пайдалану керектігін үйренді. Ол күрделі астрономиялық есептеулер арқылы энергия сәулесін қашан шығаратынын анықтап, ауыл тұрғындарының миын "Бақыттылар" деп атағандарға айналдыра бастады. Хендрикке жалғыз қиындық Дай есімді браконьер тудырды, бірақ Дай бірнеше жыл бұрын Барбер хирургпен бірдей жерде құпия өлімге ұшырады. Дайдың денесі жыланмен оюланған құлаған тасқа ауыстырылды, бірақ кейін тас пен дене жоғалып кетті. Дай өлтірілгеннен кейін сынған амулеттің бөлшектері табылды, бұл бөлшектер Барбер хирургтың сынған амулетіндегі саңылауларға дәл сәйкес келді. Хендрикті тоқтататын ештеңе болмағандықтан, ауыл тұрғындарының миын бірінен соң бірі жарық сәулесімен жуып жіберді. Профессор Брейктің ұлы Мэтью, ол да сезімтал, бірінші шеңбердің көрінісін бейнелейтін суретті тауып алды. Хендрик Брейк пен оның ұлының миын жууға тырысқан кезде, Милбери бірінші шеңбердің оқиғаларын қайталап, қашудың жолын табуға тырысты. Соңғы эпизодта профессор Брейк пен Мэтью Хендриктің цифрлық уақыт өлшеу жүйесін бес минутқа алға жылжытып, Хендрикті энергия сәулесі арқылы миларын жуған деп ойлауға алдады. Олар "Бақыттылар" тобына кіргенде, күштері жойылды. Хендрик жарық сәулесіне ұшырап, ежелгі друид жұбайының бейнесіне айналды, ал оның үй басқарушысы Линк қорғаныш үшін көзін жауып алды. Кейін ауыл тұрғындары Хендриктің үйінен шыққан жарыққа қарап, тасқа айналды. Профессор Брейк пен Мэтью өздерінің достары Маргарет пен оның қызы Сандраны құтқаруға тырысты, бірақ екеуі де жарыққа бұрылып, басқа ауыл тұрғындары сияқты тағдырға ұшырамайтындар туралы ескертулерді елемеді. Профессор ұлымен бірге Қасиетті орынға қашып кетті, ежелгі саяхатшылар сияқты. Брейк пен Мэтью келесі күні таңертең оянғанда ауыл қайтадан қалыпты жағдайға оралды, тек кішігірім өзгерістермен, және Хендриктің немесе оның жоспарының бұрыннан бар болғанына ешқандай белгі жоқ. Брейктер қонақ үйіне оралып, Маргарет, Сандра және Брейктердің үй басқарушысы, олардың барлығы өткен кешке тас шеңберінің құдіретінің құрбаны болған, енді соңғы оқиғаларды есіне алмай, қалыпты өмір сүруде. Тіпті, браконьер Дай да енді қайта тіріліп, Қасиетті мекенде өмір сүруде. Брейктер оны не болғаны туралы сұрағанда, ол Брейк және Мэтью профессорларды білетінін мойындайды, бірақ оларға жұмбақтарға уақыты жоқ екенін, олардың досы емес екенін және кету керектігін айтады. Олар осылай істегенде, амулеттен шыққан жыланның үлгісі Дайдың отырған орындығының астында сүйектерден жасалған үлгіде көрінеді. Брейктер кейін Милбериден кетеді және Мэтью Уақыт шеңберінің қайта орнатылғанын және олар жақында куә болған оқиғалар қайталана ма деп ойлайды. Профессор Брейк Мэтьюдан ауылға барып, білуге болатынын сұрап, бірақ Мэтью оны алысқа барып, тамақ ішуге ғана тоқтатуын сұрайды.

Сэр Джошуа Литон

Сериалдың соңғы көрінісінде профессор Брейк пен Мэтью ауылдан кеткеннен кейін, қымбат көлікпен әсем киінген адам Милбериге кіріп келеді. Ол Рафаэль Хендрикке тікелей ұқсайды. Адам Хендриктің ескі үйіне барады, онда ол Линкпен кездеседі, ол Уақыт шеңберінің соңғы айналымында Хендриктің бұрынғы үй шаруашылығын жүргізушісі, қазір оның мұрты бар және айтарлықтай жас көрінеді. Адам өзін Кембридж университетінің бұрынғы профессоры сэр Джошуа Литон деп таныстырып, Лондоннан Милбериге келгенін түсіндіреді. Ол Милберидің зейнетке шығу үшін қандай ғажайып орын екенін айтады және онда өте бақытты болатынын жеткізеді.

Сыни қабылдау

Телевизия тарихшылары Алистер МакГоун мен Марк Дочерти «Тастардың балалары» сериалындағы актерлік шеберлікті жоғары бағалады. Олар: «Иэн Катбертсон, кішкентай экранның ең жарық мінезді актерлерінің бірі, осы сериалдағы мансабындағы ең салмақты рөлін ойнады» деді. МакГоун мен Дочерти сонымен қатар сериалдың сценарийін де мақтап, «Сценарий – үркіткіш мистика мен ғылыми фантастиканың өте күрделі үйлесімі, ол көрерменді кемсітпейді» деді. Адам Скоуэлл, Британдық кино институты үшін жазған мақаласында, «Тастардың балалары» сериалын «халықтық үрей» жанрының мысалы ретінде келтірді, себебі сериалдағы оқшауланған ауылдық жер және ежелгі фольклордың қазіргі заманда ояну тақырыбы қолданылған. Сериалды сериал авторлары Джереми Бернхэм мен Тревор Рэй романға айналдырып, 1977 жылы «Карусель кітаптары» баспасынан шығарды. Роман АҚШ-та екі жылдан кейін жарық көрді. Романның аудиокнигасы 2014 жылдың тамызында «Fantom Films» баспасынан шығып, оны Гарет Томас оқыды.

Жалғасы

Келесі кітап, Джереми Бернхам мен Тревор Рэйдің "Тастарға қайта оралу" атты кітабы, 2012 жылдың қараша айында Kindle электрондық кітабы ретінде, ал 2013 жылдың 8 шілдесінде қатты мұқабалы нұсқасы жарық көрді.

Подкаст

BBC 2020 жылдың қазан айында 10 бөлімді подкаст түрінде жаңа аудио адаптациясын жариялады. Онда Рис Ширсмит, Индия Браун, Стив Орам және Ральф Инесон қатысты.