Кіріспе

Шассиге бекітілген алдын ала дайындалған құрылым – жылжымалы үй деп аталатын алдын ала дайындалған құрылым. Жылжымалы үй (сондай-ақ үй-тіркеме, саябақ үйі, тіркеме немесе тіркемелі үй деп те аталады) – фабрикада тұрақты шассиге орнатылып, содан кейін көтеріліп немесе тіркемеде тасымалданатын алдын ала дайындалған құрылым. Олар тұрақты тұру үшін, немесе демалыс немесе уақытша тұруға пайдаланылады, көбінесе бір орында тұрақты немесе жартылай тұрақты орналасады, бірақ оларды жылжытуға болады және заңдық себептермен уақыт-уақыт жылжыту талап етілуі мүмкін. Жылжымалы үйлердің тарихи түбі саяхат тіркемелерімен ортақ, бірақ бүгінде екеуі де өте ерекше, саяхат тіркемелері көбінесе уақытша немесе демалыс үйлері ретінде қолданылады. Жылжымалы үйдің негізін жасыру үшін орнатылған әрлеудің артында мықты тіркемелік рамалар, осьтер, дөңгелектер және сүйреу құрылғылары бар.

Тарих

Америка Құрама Штаттарында осы тұрғын үй түрі автомобильдер мен автокөлік жолдарының дамуымен бірге пайда болды. Ол саяхат трейлерінен (алғашқы жылдары «үй трейлерлері» немесе «трейлерлік коучтар» деп аталған), дөңгелектері берік бекітілген, көбінесе кемпингке немесе ұзақ сапарға қолданылатын шағын құрылғыдан шыққан. Бұл тұрғын үйдің бастапқы мақсаты оның жылжымалылығы болды. Алғашқыда бұл құрылғылар өмір салты жылдамдықты талап ететін адамдарға сатылды. Алайда, 1950 жылдары бұл үйлер негізінен қолжетімді тұрғын үй ретінде таныстырыла бастады, олар ұзақ уақытқа бір орында орнатылып, тіпті қамал іргетаспен бекітіліп салынуы мүмкін еді. Бұрынғыда үйлердің ені 2,5 метрден аспайтын, бірақ 1956 жылы «көшімді үй» деген жаңа терминмен бірге 3 метр енді үй («он ені») енгізілді. Үйлер тікбұрышты пішінде, алдын ала боялған алюминий панельдерден жасалды, ал саяхат трейлерлері әдетте жиналғаннан кейін боялған, олардың пішіні көбірек ағынды болды. Бұл үйлер мен саяхат трейлерлері арасындағы айырмашылықты арттыруға көмектесті. Кішкентай «сегіз ені» бірліктерін автомобильмен жылжыту оңай болса, үлкен, кең бірліктер («он ені» және кейінірек «он екі ені») көбінесе кәсіби жүк тасымалдау компаниясының қызметін және мемлекеттік автокөлік бөлімінен арнайы жылжыту рұқсатын қажет етті. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында үйлер одан да ұзын және кеңейтілді, бұл құрылғылардың жылжымалылығын қиындатты. Бүгінгі таңда, фабрикада салынған үй бір орынға көшірілсе, әдетте сол жерде тұрақты орналасады және құрылғылардың жылжымалылығы едәуір төмендеді. Кейбір штаттарда дөңгелектері орнында қалған жағдайда жылжымалы үйлер жеке мүлік ретінде, ал дөңгелектері алынған жағдайда жылжымайтын мүлік ретінде салық салынады. Тілді және осьтерді алып тастау жылжымайтын мүлік ретінде тіркеу үшін талап болуы мүмкін.

Үйге арналған

1976 жылдың маусым айынан бастап АҚШ-та салынған жылжымалы үйлер, заң бойынша өндірілген үйлер деп аталады, FHA сертификаттау талаптарына сай болуы тиіс және металл сертификат тағымен бірге келеді. Жеке меншік жерге тұрақты орнатылған жылжымалы үйлерді ипотекаға алу сирек кездеседі, ал FHA стандарты бойынша салынған үйлерді VA, FHA және Fannie Mae арқылы ипотекаға алуға болады. Дәстүрлі үй салуға шамасы келмейтін немесе тұрғын үйге көп ақша жұмсағысы келмейтін көптеген адамдар зауытта салынған үйлерді ұзақ мерзімді тұрғын үй қажеттіліктері үшін тиімді балама деп қарастыра бастады. Бұл үйлер көбінесе пәтер жалға алуға қарағандағы балама ретінде сатылатын. Дегенмен, осы кезеңдегі үйлердің қайта сату құнының жылдам төмендеуі оларды несиеге кепіл ретінде пайдалануды дәстүрлі үй несиелеріне қарағанда әлдеқайда тәуекелді етті. Несие мерзімі әдетте жалпы үй несие нарығындағы стандартты отыз жылдық мерзімнен кем болды, ал пайыздық ставкалар айтарлықтай жоғары болды. Осылайша, жылжымалы үйлерге берілетін несиелер дәстүрлі үй ипотекасынан гөрі көлік несиелеріне көбірек ұқсас.

Құрылымы мен өлшемі

Көшме үйлер екі негізгі өлшемде болады: бір бөлікті және екі бөлікті. Бір бөлікті үйлердің ені 5 метрден кем және ұзындығы 27 метрден кем болады, оларды бір бөлік ретінде орналасқан жеріне тасымалдауға болады. Екі бөлікті үйлердің ені 6 метрден жоғары, ал ұзындығы 27 метрден кем болады. Олар екі бөлек бөлік түрінде тасымалданып, кейін біріктіріледі. Үш бөлікті және тіпті төрт, бес немесе одан да көп бөліктен тұратын үйлер де салынады, бірақ олар сирек кездеседі. Құрылысы орнында салынған үйлер көбінесе көшірілмейді, ал бір бөлікті үй иелері көбінесе жаңа үй сатып алу құнын төмендету шартымен өз үйлерін дилерге "саудалайды" немесе сатады. Бұл "қолданылған" үйлер жаңа иелеріне немесе арзан бағамен жалға беріп пайдаланатын саябақ иелеріне сатылады. Бір бөлікті үйлерді екі бөлікті үйлерге қарағанда саудаға салу ықтималдығы жоғары, себебі оларды орналасқан жерінен алып тастау оңай. Шындығында, барлық екі бөлікті үйлердің тек 5% ғана көшіріледі. EF1 дауылы құрылысы орнында салынған үйге аз ғана зиян келтірсе, зауытта салынған үйге, әсіресе ескі үлгідегі немесе дұрыс бекітілмеген үйге елеулі зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, құрылымдық элементтер (мысалы, терезелер) әдетте құрылысы орнында салынған үйлердегіден нашар болады. Жел көшме үйді бірнеше минуттың ішінде қиратып жіберуі мүмкін. Көптеген брендтер үйді жерге орнатылған тіреулерге бекітуге арналған, дауылға қарсы белбеулерді ұсынады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та жылжымалы үйлерді АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаменті (HUD) 1974 жылғы Федералды ұлттық өндірілген тұрғын үй құрылысы және қауіпсіздік стандарттары туралы заң арқылы реттейді. Бұл ұлттық ереже көптеген өндірушілерге бүкіл ел бойынша таратуға мүмкіндік берді, себебі олар жергілікті құрылыс органдарының қарамағына жатпайды. Ал модульді үйлерді салушылар мемлекеттік және жергілікті құрылыс нормаларын сақтауы керек. Дегенмен, үй салушылар орындауы тиіс HUD бекіткен жел аймақтары бар. Мысалы, Флорида штатының барлық аймағында желдің күші кемінде 2-ші аймаққа сай. Оңтүстік Флоридада желдің күші 3-ші аймақта, ол ең күшті жел аймағы. 1992 жылы «Эндрю» даулынан кейін үй құрылысына жаңа стандарттар қабылданды. Бұл жел аймақтарындағы құрылыс ережелері айтарлықтай өзгертілді, бұл олардың беріктігін арттырды. 2004 жылы Флоридада болған дауылдар кезінде бұл стандарттар сынақтан өтті. Алайда, ескі үлгілер әлі де күшті желдің әсеріне ұшырау қаупі бар, себебі оларға қосымша құрылыстар орнатылған, мысалы, автокөлікке арналған жабын, веранда және қоршалған бөлмелер. Мұндай аумақтар «желді ұстап алу» құбылысына ұшырайды, ол шатыр панельдерінің төменгі жағына зор күш түсіріп, бекіткіштерді шатырдан жыртып, негізгі шатыр жүйесі мен үйді жоятын тізбектей оқиғаларға әкеледі. Зауытта салынған үйлердің танымалдылығы заң жүйесінің күшіне шыдамаған қиындықтарды тудырды. Бастапқыда зауытта салынған үйлер жылжымайтын мүлік емес, көлік ретінде салық салынатын, бұл олардың иелері үшін өте төмен мүлік салығын қамтамасыз етті. Бұл жергілікті билік органдарына оларды салық салу мақсатында қайта жіктеу қажеттігін тудырды. Алайда, тіпті осындай өзгерістерге қарамастан, жылдам құнсыздану жиі үй иелерінің күтілген және бюджеттелген салықтан әлдеқайда аз салық төлеуіне әкелді. Көптеген зауытта салынған үйлерді салыстырмалы түрде шағын аумаққа жылдам көшіру мүмкіндігі зардап шеккен аймақтардың инфрақұрылымы мен мемлекеттік қызметтеріне, мысалы, су қысымының жеткіліксіздігіне, кәрізді жоюға және жолдардағы тығындарға салдар келтірді. Бұл заңдылықтардың дамудың көлемі мен тығыздығына шектеу қоюына әкелді. Жақсы күтімге ие болған үйлердің өзі уақыт өте келе, көліктер сияқты, құнсыздана бастады. Бұл жерді қамтитын және құны көтерілуге бейім үйлерден өзгеше. Бір аймаққа жылжымалы үйлердің келуіне алаңдаушылықпен қарауға болады, себебі тұрғын үйдің құны төмендеуі бұрыннан бар құрылыстарға таралуы мүмкін. Бұл факторлардың үйлесімі көптеген юрисдикцияларда зауытта салынған үйлер орналасқан аумақтарға аймақтарға бөлу ережелерін және кез келген учаскеде рұқсат етілген үйлердің саны мен тығыздығына шектеулер енгізуге себеп болды. Сонымен қатар, ең аз өлшем талаптары, сыртқы түстер мен әрлеулер бойынша шектеулер және іргетастың міндетті талаптары сияқты басқа да шектеулер қабылданды. Көптеген юрисдикциялар кез келген қосымша зауытта салынған үйлерді орналастыруға рұқсат бермейді. Басқалары қазіргі екі енді үлгілерге қарағанда құны тез төмендейтін барлық бір енді үлгілерді қатты шектеді немесе тыйым салды. Жоғарыда сипатталған барлық практикалық мәселелерден басқа, заңдық бекітпелер мен жылжымалы мүлік туралы да үнемі талқылаулар жүріп жатыр, сондықтан тіркемелердің құқықтық мәртебесі олардың жерге қосылуына немесе қосылмауына байланысты. Бұл кейде дөңгелектердің алынып тасталғаны немесе алынбағаны сияқты факторларды қамтиды.

Солтүстік Каролина

Солтүстік Каролина штатының көлік басқармасы штаттың жолдарында 14 фут ені бар үйлерді салуға рұқсат берді, бірақ 1997 жылдың қаңтарына дейін 16 фут ені бар үйлерге рұқсат берілмеді. 41 штат 16 фут ені бар үйлерді салуға рұқсат берген, бірақ олар Солтүстік Каролинада сатылған жоқ. 1997 жылдың 10 қаңтарында бекітілген тәжірибелік бағдарлама бойынша, кең үйлерді күннің белгілі бір уақытында белгілі бір жолдарда жеткізуге болады, жылдамдық шегінен 10 миль/сағат төмен жылдамдықпен жүруге болады, ал алдынан және артынан сүйемелдейтін көліктер болуы керек. Ақырында, барлық үйлер штаттан магистральдық тас жолдар арқылы шығуы керек болды. 1999 жылдың 2 желтоқсанында NC Manufactured Housing Institute штатының көлік басқармасынан Солтүстік Каролина штатында 16 фут ені бар үйлерді жеткізуге рұқсат беру үшін бағдарламаны кеңейтуді сұрады. Бір айдан кейін басқарма пилоттық бағдарламаны үш айға ұзартты, бірақ штат ішінде тасымалдауға рұқсат бермеді. 2000 жылдың маусым айында басқарма 16 фут ені бар үйлерді басқа штаттарға екі жолақты жолдармен тасымалдауға және АҚШ 220-шы жолының шығысындағы штат ішінде тасымалдауға рұқсат беруге дауыс берді. Екі жолақты жолдарда құқық қорғау органының өкілі де бар, үш сүйемелдеуші көлік қажет болды.

Нью-Йорк

Нью-Йорк штатындағы Тұрғын үй және қоғамдық жаңару агенттігі жылжымалы үйлерге арналған тұрақтарды бақылайды және оларға қатысты регламенттерді ұсынады. Мысалы, агенттік тұрақ иелерінен, егер тұрғындар жер жаңа иесіне өткен кезде көшіп кетуге мәжбүр болса, оларға 15 000 доллар көлемінде грант беруді талап етеді. Тұрғындарға тұрақ сатылғанда алғашқы кезекте сатып алу құқығы беріледі, алайда, егер иесі бес жыл бойы тұрғындарды шығармаса, жерді сатуға болады. Мемлекеттік заң сондай-ақ жер учаскесі үшін төленетін жарнаның жылдық өсімін 3 пайызға дейін шектейді, егер жер иесі жергілікті сотта қиын жағдайды дәлелдесе, онда жарна бір жыл ішінде 6 пайызға дейін өсірілуі мүмкін.

Көлік үйлер парктері

Көшпелі үйлер көбінесе жерді жалдауға негізделген қауымдастықтарда орналасқан, олар трейлер парктері деп аталады (сондай-ақ "трейлер алаңдары", "көшпелі үйлер парктері", "көшпелі үйлер қауымдастықтары", "зауытта жасалған үйлер қауымдастықтары", "фабрикада салынған үйлер қауымдастықтары" және т.б.); бұл қауымдастықтар үй иелеріне үй орнату үшін жерді жалға алуға мүмкіндік береді. Жермен қамтамасыз етуден басқа, бұл жер көбінесе су, кәріз, электр энергиясы немесе табиғи газ сияқты негізгі коммуналдық қызметтерді, сондай-ақ қырқу, қоқыс шығару, ортақ бөлмелер, бассейндер және ойын алаңдары сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсынады. АҚШ-та 5-тен 1000-ға дейін үй орналасқан 38 000-нан астам трейлер паркі бар. Көптеген парктер негізгі тұрғын үй қажеттіліктерін қанағаттандырса да, кейбір қауымдастықтар нарықтың белгілі бір сегменттеріне маманданған. Көшпелі үйлер парктерінің бір түрі, зейнеткерлер қауымдастығы, 55 және одан жоғары жастағы тұрғындарға ғана кіруге рұқсат береді. Көшпелі үйлер парктерінің тағы бір түрі, маусымдық қауымдастықтар, танымал демалыс орындарында орналасқан немесе жазғы үйлер үшін пайдаланылады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Нью-Йорк штатында 83 929 үйі бар 1811 парк болды. Сонымен қатар, қазіргі заманғы үйлер көбінесе үйдің орнында салынған үйлерде қолданылатын материалдардан жасалады, емес, нашар сапалы, жеңіл материалдардан емес. Олар сондай-ақ физикалық тұрғыдан үйдің орнында салынған үйлерге ұқсас болуы мүмкін. Көбінесе сыртқы түріндегі басты айырмашылық – зауытта жасалған үйлердің шатыры көпірлер мен эстакадалардың астынан оңай өткізу үшін көлбеуі аз болады. Сатылған екі бөліктен тұратын үйлердің саны бір бөліктен тұратын үйлерден көп, бұл жоғарыда аталған жер учаскесіне қойылған шектеулерге байланысты. Сатудың көп болуының тағы бір себебі – екі бөліктен тұратын үйлердің кеңдігі, олар қазір үйдің орнында салынған үйлермен салыстыруға болады. Бір бөліктен тұратын үйлер әлі де негізінен ауылдық жерлерде танымал, онда шектеулер аз. Олар табиғи апаттарға ұшыраған аймақтарда уақытша тұрғын үй ретінде жиі қолданылады, осы аймақтардағы шектеулер уақытша алынып тасталған кезде. Соңғы тренд – паркте мобилді үйдің иесі өз үйі тұрған жердің иесі болуы. Мұндай қауымдастықтардың кейбіреулері біртекті ауданда жерді ғана ұсынады, ал басқалары кондоминиумдар сияқты жұмыс істейді, оларда жүзу бассейндері мен кездесу бөлмелері бар клубтық үйлер бар, оларды барлық тұрғындар пайдаланады және мүшелік жарналарын төлейді.

Ел бойынша

Мобильді үйлер (немесе мобильді үйлер) көптеген еуропалық кемпингтерде тұрақты тіркемелерді, арнайы салынған қабылдауларды және тіпті үлкен шатырларды білдіреді, олар АҚШ-тағы трейлер паркі тұжырымына ұқсас, апта немесе жыл бойына арзан тұруға жалданып беріледі. АҚШ-тан алынған көптеген сөздер сияқты, бұл термин де Ұлыбританияда кеңінен қолданылмайды.

Ұлыбритания

Мобильді үйлер немесе статикалық керуендер Ұлыбританияда танымал. Олар көбінесе тұрғын үй ретінде немесе екінші демалыс үйі ретінде сатылатындығына байланысты Park Homes немесе Leisure Lodges деп аталады. Тұрғын үйлер (парк үйлері) BS3632 стандартына сәйкес салынған. Бұл стандартты Британдық стандарттар институты шығарған. Институт – Ұлыбританиядағы бизнестер мен өнімдердің мақсатына сай келуін қамтамасыз ету үшін стандарттарды әзірлейтін ұйым. Ұлыбританиядағы тұрғын үй парктерінің көпшілігі тұрғындар үшін ең төменгі жас шегін белгілейді және олар әдетте зейнеткерлік немесе жартылай зейнеткерлік парктер ретінде сатылады. Демалыс үйлері, статикалық керуендер немесе демалыс үйлері BS3632 стандартына сәйкес жасалуы міндетті емес, бірақ көптегендері осы стандартқа сәйкес жасалады. Көліктік үйлерден басқа, статикалық керуендер де Ұлыбританияда кең таралған. Статикалық керуендер дөңгелектерімен және аспасы мен тежегіші жоқ қарапайым шассимен жабдықталған. Сондықтан олар үлкен тегіс жүк көліктерінің артқы жағында тасымалданады, ал статикалық керуенді трактормен немесе 4x4 көлігімен жылжытқанда ось пен дөңгелектер соңғы орналасқан жерге жеткізілу үшін қолданылады. Статикалық керуен әдетте бір жерде көп жылдар бойы тұрады және үйде кездесетін көптеген заманауи ыңғайлылықтармен жабдықталған. Мобильді үйлер бір немесе екі бөлікке бөлініп, автомобиль жолдары арқылы тасымалданатын етіп жобаланады және салынады. Мобильді үйлердің ішкі биіктігі заңды шектеулерге сәйкес келеді және оларды "каруан" деп санауға болады. Статикалық демалыс керуендері әдетте 2, 3 немесе 4 жатын бөлмесі бар, 6-10 адамға арналған, сондай-ақ қонақ бөлмесіндегі айналдырылатын орындықтарды ("алып тасталатын төсек") қамтиды. Олар көбінесе "ашық жоспарлы" орналасуға бейім. Кейбір үлгілер жыл бойы пайдалану үшін қос шынылы және орталықтан жылытылатын болса, жазғы пайдалануға арналған қос шынысы немесе орталық жылытуы жоқ арзан үлгілер де бар. Статикалық керуендік демалыс үйлері демалыс үшін арналған және әртүрлі ендерде қол жетімді, соның ішінде шағын енді модельдер де бар, ал кейбіреулері 5 метрлік екі 2 метрлік бөліктен құралған 16 футтік (5 м) енді болады. Жалпы, демалыс үйлері боялған болат панельдермен қапталады, бірақ ПВХ, ағаш немесе композиттік материалдармен де қапталуы мүмкін. Статикалық керуендер керуендер парктерінде орналасады, онда парк операторы керуен иесіне жер телімін жалға береді. Ұлыбританияда өз статикалық керуеніне ие болатын көптеген демалыс парктері бар. Мұндай парктерінің кейбіреулері су басуға бейім аймақтарда орналасқан, сондықтан статикалық керуен сатып алуды жоспарлағандар өздерінің жері су басу қаупіне ұшырамайтынын мұқият тексеруі керек. Статикалық керуендерді уақытша немесе тұрақты түрде сатып алуға болады. Сатып алу бағасы 25 000 фунт стерлингтен 100 000 фунт стерлингке дейін ауыспайды. Сатып алынғаннан кейін статикалық керуендерге сақтандыру, жер ақысы, жергілікті салықтар, коммуналдық төлемдер, қыстауға дайындау және тозу сияқты тұрақты шығындар туындайды. Керуеннің түріне және паркке байланысты бұл шығындар жылына 1000 фунттан 40 000 фунтқа дейін жетеді. Кейбір парк иелері бұрын жалға алу шартында әділетсіз талаптар қойған, бірақ Сәтті сауда кеңсесі "Демалыс керуендері келісімдеріндегі әділетсіз талаптар" атты нұсқаулық құжатты жариялады, ол әділетсіз тәжірибелерді тоқтатуға бағытталған.

Израиль

Израильдің көптеген қоныстары мен бекеттері бастапқыда жылжымалы үйлерден (караван; pl. קראוואנים, керуендер) құралған. Олар жеңіл металдан жасалған, жылу оқшауланбаған, бірақ толыққанды қызмет ету үшін жылыту және кондиционерлермен, су жүргізу желілерімен, кіріктірілген жарықтандырумен және еденге төселген плиткамен жабдықталуы мүмкін. 2005 жылдан бастап көптеген Израиль қоныстарында жылжымалы үйлердің орнына "каравилла" деп аталатын, "караван" және "вилла" сөздерінің қосылуынан пайда болған құрылыстар қолданыла бастады.

Модульді үйлерден айырмашылығы

Өндіріс процесіндегі ұқсастықтардың арқасында кейбір компаниялар өз зауыттарында екі түрін де жасайды. Модульді үйлер сүйреп әкелудің орнына, жалпақ платформалы жүк көліктерінде тасымалданады және оларда осьтер мен автомобильдік типтегі рама болмайды. Дегенмен, кейбір модульді үйлер жартылай тіркемелік жүк көлігімен немесе тіркемеге ұқсас рамада сүйреліп келеді. Үй әдетте екі бөліктен тұрады және екі жеке жүк көлігімен тасымалданады. Әрбір рама үйдің өлшеміне байланысты бес немесе одан көп осьтерге ие. Үй орнына жеткеннен кейін осьтер мен раманың тілі алынып тасталады, содан кейін үлкен кранмен бетон негізге орнатылады. Екі стиль де жиі зауытта салынған тұрғын үй деп аталады, бірақ бұл терминнің техникалық қолданылуы 1974 жылғы Федералды Ұлттық Дайын Үйлер Құрылысы және Қауіпсіздік Стандарттары Заңымен реттелетін үйлер класына ғана шектелген. Тұрғын үйлерді аймақтарға бөлуге қатысты көптеген шектеулер модульді үйлерге ғана қатысты немесе қатысуға болмайтындығы анықталды. Бұл көбінесе осы мәселе бойынша зардап шеккен аумақтар мен талапкерлердің айырмашылықты анықтауға тырысып, сотқа дейінгі даулар туғаннан кейін болады. Көптеген қазіргі заманғы модульді үйлер толық құрастырылғаннан кейін, орнында салынған үйлерден ажырату мүмкін емес. Олардың шатырлары әдетте жеке бөліктер ретінде тасымалданады. Жаңа модульді үйлерде кранмен орнату кезінде көтерілетін шатырлар да болады. Сондай-ақ 2-4 қабатты модульді үйлер де бар.