Кіріспе
Келісім-шарт бойынша бизнес мәмілесіне қатысу опциясы туралы құқық. Алғашқы бас тарту құқығы (ROFR немесе RFR) – бұл оның иесіне, меншік иесі үшінші тараппен мәміле жасауға құқылы болғанға дейін, белгілі шарттарға сәйкес, бір нәрсенің иесімен бизнес мәмілесіне қатысу опциясын беретін келісім-шарттық құқық. Алғашқы бас тарту құқығы кем дегенде үш тарапты қамтиды: меншік иесін, үшінші тарапты немесе сатып алушыны және опция иесін. Әдетте, меншік иесі сатып алушыға ұсыныс жасамас бұрын, опция иесіне сол ұсынысты жасауы керек. Алғашқы бас тарту құқығы тұжырымдамасы бойынша, сатып алу опциясына ұқсас. ROFR жылжымайтын мүлік, жеке мүлік, патенттік лицензия, сценарий немесе бизнеске қатысу үлесі сияқты кез келген активті қамтуы мүмкін. Бұл сондай-ақ, бірлескен кәсіпорын құру немесе тарату туралы келісімдер сияқты, мүлік болып табылмайтын бизнес мәмілелерін де қамтуы мүмкін. Көңіл көтеру саласында, тұжырымдама немесе сценарий бойынша алғашқы бас тарту құқығы, иесіне сол фильмді бірінші болып түсіру құқығын береді, ал жылжымайтын мүлік саласында, алғашқы бас тарту құқығы жалдаушыға болашақта сатып алу мүмкіндігі туындаған жағдайда, жалға алынған пәтерге жақсы күтім жасауға ынталандыру тудырады. Тек иесі бас тартқан жағдайда ғана, меншік иесі оны басқа тараптарға ұсынуы мүмкін. ROFR – келісім-шарттық құқық болғандықтан, оны бұзу жағдайында иесінің өтеу шаралары әдетте зиянды өтеумен шектеледі. Яғни, егер меншік иесі активті үшінші тарапқа, иесіне сатып алу мүмкіндігін ұсынбастан сатса, иесі оны зиянды өтеу үшін сотқа шақыруы мүмкін, бірақ сатуды тоқтату немесе кері қайтару туралы сот бұйрығын алу қиын болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір жағдайларда опция мүлік құқығына айналып, заңсыз сатуды жою үшін қолданылуы мүмкін. ROFR ажырасу ісіндегі келісімдер мен сот шешімдерінде де кездеседі. Мұндай жағдайларда, ROFR қамқоршы ата-анадан, қамқорлықты емес ата-анаға (баланың үшінші тараптың қадағалауына берілмейінше) ата-аналық уақыт ұсынуын талап етуі мүмкін, егер қамқоршы ата-ана немесе олардың отбасы қамқорлық уақытын іске асыра алмаса (мысалы, қамқоршы ата-ана қаладан тыс сапарға шығуы керек болса). Мұндай жағдайларда бұзушылық сотқа наразылық тудыруы мүмкін және наразылыққа қатысты кез келген шаралар қолданылуы мүмкін. ROFR, бірінші ұсыныс құқығынан (ROFO, сондай-ақ бірінші келіссөздер құқығы деп те аталады) өзгеше, себебі ROFO тек меншік иесін, басқа тараптармен келіссөздер жүргізуден бұрын, құқық иесімен адал ниетпен келіссөздер жүргізуге міндеттейді. ROFR – нақты немесе шамамен нақты шарттармен мәміле жасау опциясы. ROFO – келіссөздер жүргізу туралы келісім ғана.
Right of first refusal (ROFR or RFR) is a contractual right that gives its holder the option to enter a business transaction with the owner of something, according to specified terms, before the owner is entitled to enter into that transaction with a third party. A first refusal right must have at least three parties: the owner, the third party or buyer, and the option holder. In general, the owner must make the same offer to the option holder before making the offer to the buyer. The right of first refusal is similar in concept to a call option. A ROFR can cover almost any sort of asset, including real estate, personal property, a patent license, a screenplay, or an interest in a business. It might also cover business transactions that are not strictly assets, such as the right to enter a joint venture or distribution arrangement. In entertainment, a right of first refusal on a concept or a screenplay would give the holder the right to make that movie first while in real estate, a right of first refusal would create incentive for the tenant to take better care of their leased apartment in case the opportunity to purchase arises in the future. Only if the holder turns it down may the owner then shop it around to other parties. Because a ROFR is a contract right, the holder's remedies for breach are typically limited to recovery of damages. In other words, if the owner sells the asset to a third party without offering the holder the opportunity to purchase it first, the holder can then sue the owner for damages but may have a difficult time obtaining a court order to stop or reverse the sale. However, in some cases, the option becomes a property right that may be used to invalidate an improper sale. ROFR also arises in visitation agreements/orders in divorce cases. In such cases, a ROFR may require a custodial parent to offer parenting time to the non custodial parent (rather than having a child supervised by a third party) any time that the custodial parent or their family is unable to exercise their right to parenting time (such as if the custodial parent needs to travel out of town). Under these circumstances a breach may result in a finding of contempt and any remedies for contempt. An ROFR differs from a Right of First Offer (ROFO, also known as a Right of First Negotiation) in that the ROFO merely obliges the owner to undergo exclusive good faith negotiations with the rights holder before negotiating with other parties. A ROFR is an option to enter a transaction on exact or approximate transaction terms. A ROFO is merely an agreement to negotiate.
Мысалдар
Әбеде үйі бар, ал Бо оны 1 миллион долларға сатып алуға ұсыныс жасайды. Бірақ Карлға бұл үйді сатып алудан бас тартуға алғашқы құқық берілген. Сондықтан, Әбе үйді Боға сатуға рұқсат беру үшін, ең алдымен оны Карлға Бо ұсынған 1 миллион долларға ұсынуы керек. Егер Карл келіссе, Бо емес, ол үйді сатып алады. Егер Карл бас тартса, Бо үйді ұсынылған 1 миллион долларға сатып ала алады. Карл ROFR орнына ROFO құқығын иеленеді. Сондықтан, Әбе Бомен келісімге келуге тырыспас бұрын, үйді Карлға Әбенің қалауынша қандай шарттарда болса да сатуға ұсынуы керек. Егер олар келісімге келсе, Әбе үйді Карлға сатады. Алайда, егер келісімге келмесе, Әбе баға мен шарттарға қатысты ешқандай шектеусіз Бомен жаңа келіссөздерді бастауға құқылы.
Кәсіптік капиталға
Венчурлық капиталмен жасалатын мәмілелерде бірінші кезекте сатып алу құқығы – бұл компанияның қолданыстағы инвесторларына үшінші тараптарға ұсынар алдында, компания ұсынған акцияларды сатып алуды қабылдауға немесе бас тартуға мүмкіндік беретін шарттар жинағының бір бөлігі. Бұл ереженің басты мақсаты – инвесторларға компания қосымша капитал тартқанда үлестік мүліктің азаюын болдырмауға көмектесу. Көбінесе, бұл ереже қызметкерлер акцияларының қоры сияқты белгілі бір акция түрлерін, сондай-ақ жабдықты несиеге алғандарға немесе жалға бергендерге берілген акцияларды қамтымайды. Стартап компанияларға бұл құқықтан бас тартуға тырысу ұсынылады, себебі ол қолданыстағы инвесторларға жаңа инвесторларға күшті (әлдеқайда теріс) сигналдар жіберуге және нәтижесінде компанияның құнын төмендетуге мүмкіндік береді.