Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польша және Ресей белсендісі (1879–1938)
Polish and Russian activist (1879–1938)
Йозеф Уншлихт немесе Иосиф Станиславович Уншлихт (Ио́сиф Станисла́вович У́ншлихт; лақап аты "Юровский", "Леон"; 31 желтоқсан 1879 – 29 шілде 1938) – поляк және орыс революциялық белсендісі, Кеңес үкіметінің қызметкері және Чеканың негізін қалаушылардың бірі. Ол Плоцк губерниясының Млава қаласында еврей отбасында дүниеге келген. 1896 жылы Варшавада электр инженерияны оқып жүрген кезінде революциялық қозғалысқа қосылды. 1900 жылы Роза Люксембург пен Лео Йогичес басқарған Польша және Литва Корольдігінің Социал-демократиясы (SDKPiL) қатарына қосылды. Варшава мен Лодзь қалаларындағы конспиративтік қызметі үшін 1902–1913 жылдары жеті рет тұтқындалды. 1911 жылы ол розламовтар тобына қосылды, бұл топ негізінен жас SDPKiL мүшелерінен құралған және Йогичестің басшылық әдістеріне қарсы болды, сонымен қатар Владимир Ленин мен большевиктерге жақын болды. Бөлініс соншалықты шиеленіске жетті, SDPKiL басшылығы Уншлихтті полиция агенты деп айыптады, бірақ бұл айып негізсіз болып көрінеді. Ақпан революциясы кезінде Уншлихт Сібірде жер аударылды, онда ол Иркутск кеңесінің мүшесі болып сайланды және большевиктерге қосылды. Сәуірде Петроградқа көшіп, большевиктердің әскери ұйымын ұйымдастыруға көмектесті. Шілде оқиғаларындағы рөлі үшін тұтқындалып, Крестный түрмесіне қамалды, бірақ көп ұзамай босатылды. 1917 жылдың желтоқсанында ол Чеканың негізін қалаушылардың бірі болды. 1919 жылы Литва мен Беларусьтегі әскери істер жөніндегі халық комиссары қызметін атқарды. Сәуірде Юзеф Пилсудский басқарған Польша армиясы Вильноны (Вильнюс) басып алған кезде, қаланың қорғалуына жетекшілік етті. 1920 жылдың мамырында, Польша армиясы шегінуге мәжбүр болғаннан кейін, Уншлихт Ленинге Қызыл Армия Польшаға басып кірсе, оны Польша жұмысшылары мен шаруалары азат етушілер ретінде қарсы алатыны туралы кеңес берді. Польша-КСРО соғысы кезінде ол Польшаның Уақытша революциялық комитетінің мүшесі болды, егер поляктар соғысты ұтылса, бұл комитет коммунистік Польшаның үкіметі болар еді. 1921 жылы Уншлихт Феликс Дзержинский басшылығымен Чеканың орынбасары болып тағайындалды, бірақ 1923 жылы Варшавадағы бомбалық шабуылдар сериясынан кейін, Дзержинскиймен немесе Польша Коммунистік партиясының басшылығымен ақылдаспай-ақ, Уншлихт осы шабуылдарды ұйымдастырған болуы мүмкін. Ол Қызыл Армияны жабдықтау басшысы лауазымына ауыстырылды, бірақ соғыс жөніндегі халық комиссары Леон Троцкий оны «амбициялы, бірақ дарынсыз интриган» деп санады және оның ықпалын жою мақсатымен сол лауазымға тағайындалғанын айтты. 1925 жылдың 6 ақпанында ол соғыс жөніндегі халық комиссарының орынбасары болып тағайындалды. 1930 жылы экономикалық жұмысқа ауыстырылды, бұл оның қызмет бабындағы төмендеуіне байланысты болды. 1933 жылдың қыркүйегінде Азаматтық әуе флотының бастығы болып тағайындалды. 1935 жылдың ақпанында ол Кеңес Одағының Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің хатшысы лауазымында Авел Енукидзенің орнын басты.
Józef Unszlicht or Iosif Stanislavovich Unshlikht (Ио́сиф Станисла́вович У́ншлихт; nicknames "Jurowski", "Leon"; 31 December 1879 – 29 July 1938) was a Polish and Russian revolutionary activist, a Soviet government official and one of the founders of the Cheka. He was born in Mława, Płock Governorate, Congress Poland, in a Jewish family. He joined the revolutionary movement in 1896, as a student in Warsaw studying electrical engineering. In 1900, he joined the Social Democracy of the Kingdom of Poland and Lithuania (SDKPiL), led by Rosa Luxemburg and Leo Jogiches. For his conspiratorial activities in Warsaw and Łódź, he was arrested seven times in 1902–13. In 1911, he joined the rozlamovists, a group of mainly younger SDPKiL members, led by Yakov Ganetsky, who opposed Jogiches' leadership methods, and who were close to Vladimir Lenin and the Bolsheviks. The split became so acrimonious that the SDPKiL leadership accused Unszlicht of being a police agent, an accusation that seems to have been baseless. At the time of the February Revolution, Unszlicht was in exile in Siberia, where he was elected a member of the Irkutsk soviet, and joined the Bolsheviks. In April, he moved to Petrograd, where he helped organise the Bolsheviks' military organisation. He was arrested for his role in the July Days and held in Krestny prison, but soon released. In December 1917, he was one of the founders of Cheka. In 1919 he served briefly as People's Commissar for Military Affairs in Lithuania and Belarus. In April, he led the defence of Wilno (Vilnius) as it was being overrun by the Polish army, commanded by Józef Piłsudski. In May 1920, after the Polish army had been forced to retreat, Unszlicht ingratiated Lenin by advising him that if the Red Army invaded Poland, they would be welcomed as liberators by the Polish workers and peasants. During the Polish–Soviet War, he was a member of the Provisional Polish Revolutionary Committee, which would have become the government of communist Poland had the Poles lost the war. In 1921, Unszlicht was appointed Deputy head of Cheka, under Felix Dzerzhinsky, but they fell out in 1923, after a series of bomb attacks in Warsaw, which Unszlicht appears to have instigated, without consulting Dzerzhinsky or the leadership of the Communist Party of Poland. He was transferred to the post of chief of supply for the Red Army, although Leon Trotsky, the People's Commissar for War, regarded him as "an ambitious but talentless intriguer" who had been placed there to undermine him. On 6 February 1925, he was appointed Deputy People's Commissar for War. In 1930, he was transferred to economic work, in an apparent demotion. In September 1933, he was appointed head of the Civil Air Fleet. In February 1935, he replaced Avel Yenukidze as Secretary of the All Russian Central Executive Committee of the Soviet Union.
Тұтқындау және өлтіру
Юзеф Унслихт 1937 жылғы 11 маусымда тұтқындалды. Екі аптадан кейін НКВД басшысы Николай Ежов Коммунистік партия Орталық комитетінің пленумында полиция саяси эмигранттар кейпінде КСРО-ға кірген тыңшылардан құралған "Польша әскери ұйымын" (ПВО) ашқанын және оның басшысы ретінде Унслихтті атады. Ол тергеу кезінде кінәсін мойындады және қуғынға ұшыраған Польша коммунистік партиясының жетекші мүшелерінің көпшілігін өзінің "әріптестері" деп көрсетті, олар тұтқындалып, атылды. 1938 жылғы 28 шілдеде өткен 20 минуттық сотта ол бұрынғы куәлігінен бас тартып, ешқашан ПВО мүшесі болмағанын және тек "ұзақ сұраққа шыдамағандықтан" мойындағанын айтты, яғни тергеушілер оны шаршатып, мойынсынуға мәжбүр еткенін білдірді. Бірақ ол өлім жазасына кесіліп, 1938 жылғы 29 шілдеде Коммунарка ату алаңында атты. 1956 жылы оның абыройы қайта қалпына келтірілді. Кейін ол католицизмге көшіп, дін қызметкері болды. Олардың Казимир есімді ұлы болған, ол студент және комсомол мүшесі еді, 1929 жылы 19 жасында қайтыс болды. Батысқа қашқан барлаушы Уолтер Кривицкийдің сөзіне сенсек, Унслихттің туысы Макс Максимов Унслихт нацистік Германияда үш жылға жуық уақыт Кеңес әскери барлау қызметін басқарған, сондай-ақ Ұлы тазалау кезінде тұтқындалып, өлтірілген болуы мүмкін.
Józef Unszlicht was arrested on 11 June 1937. Two weeks later, the head of the NKVD, Nikolay Yezhov told a plenum of the Central Committee of the Communist Party that the police had uncovered a "Polish Military Organisation" (POV) of spies who had infiltrated the USSR by posing as political émigrés, and named Unszlicht as its leader. He confessed under interrogation, and named as his 'accomplices' most of the leading members of the Polish Communist Party in exile, who were arrested and shot. He retracted his testimony during his 20 minute trial, on 28 July 1938, saying that he had never been a member of the POV and confessed only because "he could not endure a long interrogation" – implying that his interrogators had used sleep deprivation to break him – but was sentenced to death and executed at the Kommunarka shooting ground on 29 July 1938. He was rehabilitated in 1956. In later years, Julian converted to Catholicism and joined the priesthood. They had a son, Kasimir, a student and member of Komsomol, who died in 1929, aged 19. According to Walter Krivitsky, an intelligence officer who defected to the West, Unszlicht had a nephew, Max Maximov Unszlicht, who was chief of the Soviet military intelligence operating in Nazi Germany for nearly three years and was also arrested and probably executed during the Great Purge.