Польша-Еврей саяхатшысының трагедиясы: Нацистерге қарсы күрестің және әлемнің бейтараптығына наразылықтың тарихы

Кіріспе

Польшалық еврей саясаткері, кәсіподақ жетекшісі және Бунд мүшесі Зигильбойм 1895 жылы жұмысшы отбасында дүниеге келді және он жасында мектепке баруын тоқтатуға мәжбүр болды. Елу жылға жуықтаған шағында ол Бунд кәсіподақ қозғалысына қатысты, ал 1924 жылы Бунд Орталық Комитетіне сайланды. Ол Бунд газетін шығарды және 1938 жылы Лодзь қалалық кеңесіне сайланды. Германия Польшаға шабуыл жасағаннан кейін ол Варшаваға қашып, қысқа мерзімге Юденрат мүшесі болды. Одан кейін Нидерландқа, содан соң Англияға қашып кетіп, Польша үкіметінің эмиграциядағы Ұлттық кеңесіне тағайындалды. Ол Ян Карскимен сұхбаттасып, неміс оккупациясы астындағы Польшадағы еврейлердің жаппай қырғынын әйгілеуге тырысты. Варшава геттосы көтерілісі қатыгездікпен жаншылды, ал Варшавадағы қалған еврейлер СС бригадефюрері Юрген Строп басқаратын бөлімдермен өлтірілгеннен кейін, Зигильбойм Батыс Одақтастарының бейәрекеттігіне наразылық ретінде өз-өзіне қол жұмсады.

Алғашқы жылдар

Смуль Зигельбойм 1895 жылдың 21 ақпанында Польшаның Боровица ауылында (сол кезде Ресей империясының құрамында) дүниеге келген. 1899 жылы оның отбасы Красныставқа көшіп келді. Кедейлікке байланысты ол мектепті тастап, 10 жасында фабрикада жұмыс істеуге кірісті. Зигельбойм 12 жасында Варшаваға кетіп қалған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Красныставқа қайтып, отбасымен бірге Чельмге көшіп кетті.

Өзін-өзі өлтіру

1943 жылдың 19 сәуірінде Ұлыбритания мен АҚШ одақтас үкіметтерінің жоғары лауазымды өкілдері Бермудада нацистік оккупациядағы Еуропадағы еврейлердің жағдайын талқылау үшін кездесті. Сол күні бірқатар оқиға орын алып, нацистер Варшава геттосындағы қалған еврейлерді жоюға тырысып, күтпеген қарсылыққа тап болды. Мамыр айының басында Бермуда конференциясының нәтижесіздігі анық болды. Бірнеше күннен кейін Зигельбойм Варшава геттосының көтерілісін басу және геттоның толықтай жойылғаны туралы хабар алды. Ол әйелі Манья мен 16 жасар ұлы Тувияның қаза тапқанын білді. 1943 жылдың 12 мамырында ол Паддингтондағы Сент-Мэри ауруханасында қайтыс болды. Польша президенті Владислав Рацкевич пен премьер-министр Владислав Сикорскийге жазған ұзақ хатында Зигельбойм поляк еврейлерінің қырғынына нацистер жауапты болғанын, бірақ "барлық адамзаттың" да космесе кінәлі екенін айтты. Ол Батыс одақтастарын "қорғансыз, азап шеккен миллиондаған балалардың, әйелдердің және еркектердің қырғынын бейтараптықпен бақылап отыр" деп айыптады, ал Польша үкіметін жеткілікті шаралар қабылдамағаны үшін сынға алды. Мен өзім өкілдік ететін поляк еврейлерінің қалдықтары өлтіріліп жатқанда үндемей өмір сүре алмаймын. Варшава геттосындағы серіктерім соңғы ерлік шайқаста қарулы күресте қаза тапты. Мен олармен бірге қаза таппағаныммен, олардың қатарындамын, олардың жаппай қабіріне жатамын. Өлімім арқылы мен әлем еврей халқының жойылуын бақылап, оған жол беретін әрекетсіздікке ең терең наразылығымды білдіргім келеді. Ол хатының кеңінен жариялануын қалады және "Польша үкіметі поляк еврейлерінің тірі қалғандарын құтқару үшін дереу дипломатиялық шаралар қолданады" деп үміттенді. Зигельбоймнің кіші ұлы Жозеф геттоның жойылғанынан аман қалды. Соғыс кезінде Польша қарсыласының жетекші рөлін атқарғаннан кейін ол АҚШ-қа эмиграциялады. Ол НАСА-да ғалым болып жұмыс істеді. 1995 жылы қайтыс болды, одан Артур мен Пол есімді ұлдары қалды. Зигельбойм өсиет қалдырмады, бірақ құны 360 фунт стерлинг пен 17 шиллингке бағаланған мүлкін басқару журналист Люкжан Блитке тапсырылды. 1996 жылдың мамырында Лондонның Порчестер жолы мен Порчестер алаңының қиылысында Зигельбоймнің есіміне арналған тақта орнатылды. Ескерткіштің құрылысы Бунд пен Еврейлік Социалистер Тобының бірлескен жобасы болды. Польша елшісі мен Вестминстер қаласының мэрі қатысты. Зигельбоймге арналған граниттік ескерткіш Мурановтағы С. Дубуа көшесі, 5 үйге енгізілді, бұл ғимарат Варшава геттосының қираған жерінде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған тұрғын үй кешені. 2008 жылы Зигельбоймның туған жері Челмдегі ғимаратқа тақта орнатылды. Варшава геттосының көтерілісіндегі бунд командирі Марек Эдельман тақтаның ашылуында оқылған хат жазды. Зигельбойм 2001 жылғы поляк деректі фильмінің ("Зигельбоймнің өлімі") тақырыбы болды. Фильм режиссері Краков кинофестивалінде арнайы мақтауға ие болды. 2021 жылы ол "Śmierć Zygielbojma" ("Зигельбоймнің өлімі") атты поляк драмалық фильмінің тақырыбы болды, бұл фильм британдық журналистің Смуль Зигельбоймнің өмірі мен нацистік Германияның соғыс қылмыстарын әшкерелеу әрекеттері туралы тергеуін баяндайды. Фильмді Ришард Брилски түсірді, ал басты рөлде Войцех Мекульдовски ойнады.

On 19 April 1943, high ranking officials of the Allied governments of the UK and the US met in Bermuda, ostensibly to discuss the situation of the Jews in Nazi occupied Europe. By coincidence, that same day the Nazis attempted to liquidate the remaining Jews in the Warsaw Ghetto and met with unexpected resistance. By the beginning of May, the futility of the Bermuda Conference had become apparent. Days later, Zygielbojm received word of the suppression of the Warsaw Ghetto Uprising and of the ghetto's final liquidation. He learned that his wife Manya and 16 year old son Tuvia had been killed there. He died at St Mary's Hospital, Paddington, on 12 May 1943. In a long suicide note addressed to Polish president Władysław Raczkiewicz and prime minister Władysław Sikorski, Zygielbojm said that while the Nazis were responsible for the murder of the Polish Jews, "the whole of humanity" was also indirectly culpable. He accused the Western Allies of "looking on passively upon this murder of defenseless millions of tortured children, women and men," and the Polish government of not doing enough. I cannot continue to live and to be silent while the remnants of Polish Jewry, whose representative I am, are being murdered. My comrades in the Warsaw ghetto fell with arms in their hands in the last heroic battle. I was not permitted to fall like them, together with them, but I belong with them, to their mass grave. By my death, I wish to give expression to my most profound protest against the inaction in which the world watches and permits the destruction of the Jewish people. He wished his letter to be widely publicized and hoped that "the Polish Government [would] embark immediately on diplomatic action in order to save the living remnant of the Polish Jews from destruction." Zygielbojm's younger son, Joseph, survived the ghetto's destruction. After taking a leadership role in the Polish resistance during the war, he emigrated to the United States. He became a scientist at NASA. He died in 1995, survived by his sons, Arthur and Paul. Zygielbojm did not leave a will, but administration of his estate, valued at £360 and 17s, was granted to Lucjan Blit, a journalist. In May 1996, a plaque in memory of Zygielbojm was dedicated at the corner of Porchester Road and Porchester Square in London, near where he had committed suicide. The creation of the memorial was a joint project of the Bund and the Jewish Socialists' Group. The Polish ambassador and the mayor of Westminster were present. A granite memorial to Zygielbojm was incorporated into a building at 5 S. Dubois Street in Muranów, a housing project built after World War II on the ruins of the Warsaw Ghetto. In 2008 a plaque was added to the building in Chełm where Zygielbojm had lived. A Bundist commander of the Warsaw Ghetto Uprising, Marek Edelman, wrote a letter that was read at the plaque's dedication. Zygielbojm is the subject of a 2001 Polish documentary, pl ("The Death of Zygielbojm"). The film, directed by pl, won a special mention at the Kraków Film Festival. In 2021, he was the subject of a Polish drama film Śmierć Zygielbojma ("The Death of Zygielbojm"), which tells the story of an investigation by a British journalist into the life of Szmul Zygielbojm and his attempts to expose Nazi Germany's war crimes. It was directed by Ryszard Brylski and stars Wojciech Mecwaldowski in the title role.