Кіріспе

Адамды негізсіз немесе келісімінсіз, белгілі бір аумақта заңсыз ұстау.

Жалған қамауға алу немесе заңсыз қамауға алу – егер бір адам басқа адамның кез келген аумақтағы қозғалысын заңдық өкілеттіксіз, негізсіз немесе ұсталған адамның рұқсатысыз қасақана шектесе, орын алады. Жалған қамауға алу үшін міндетті түрде физикалық күш қолдану қажет емес. Жалған қамауға алу туралы талап жеке тұлғалардың әрекеттеріне немесе мемлекеттік органдардың заңсыз қамауға алуына негізделуі мүмкін. Полиция ұстаса, жалған қамауға алу фактісі habeas corpus бұйрығын алуға негіз болады. Ортақ құқық бойынша, жалған қамауға алу – қылмыс және заңбұзушылық болып табылады.

Түрмеге қамау

Жалған тұтқындау жағдайында, адамның күш қолдану, қорқыту, мәжбүрлеу немесе билікті теріс пайдалану сияқты қасақана жасалған заңсыз әрекет салдарынан белгілі бір жерден немесе шектелген аумақтан кетуіне кедерес келтірілген кезде тұтқындау орын алады. Дүкен иесінің артық құқығы полиция қызметкерінің қамауға алу артық құқығымен салыстырғанда тар есімді.

Негізгі себептері

Бұл артықшылық дүкен иелерінің күдікті ұрылармен қарым-қатынасындағы белгілі бір деңгейде қорғалуының өте қажеттігімен негізделген. Мұндай артықшылық болмаған жағдайда, дүкен иесі күдіктілерді қарсылықсыз кетуге жіберу немесе күдігіне сене отырып әрекет ету және жалған тұтқындау тәуекеліне бару дилеммасымен бетпе-бет келер еді.

Колорадо штаты

Enright v. Groves ісінде әйел полиция қызметкеріне жалған тұтқынға алу үшін сотқа шағымданды. Арыз беруші көлігінде болғанда, офицер оған итін тізгішпен байлап ұстамағаны үшін жүзіп келді; одан жүргізуші куәлігін көрсетуді сұрады, ол көрсетпеді де, сол үшін тұтқынға алынды. Ол итін тізгішпен байлап ұстамағаны жөніндегі істі ұтырғанмен, талабын жеңіп алды. Сот офицердің оны ұстауға заңды құқығы болмағанын түсіндірді, себебі ол оны итті тізгішпен байлап ұстамағаны үшін емес, жүргізуші куәлігін көрсетпегені үшін (ол заңмен рұқсат етілген) ұстаған.

Индиана штаты

Индиана штатының Кларк округінің аймақтық сотындағы сот ісінде Дестини Хоффман 154 күнге қамауға алынды, осы кезеңде "осындай шараның заңдылығын анықтау үшін бірде-бір сот отырысы өткізілмеді және күдікті адвокат көмегінсіз қалды" деді округ прокурорының орынбасары Микаэлия Гилберт. Кларк округінің аймақтық сотының судьясы Джерри Джейкобидің қаулысы Хоффманды есірткіні саралау және емдеуді күту үшін 48 сағатқа қамауға алуды көздеген, "соттың келесі қаулысына дейін".

Толық тұрақтандыру

Менің түсінігімше, түрмеге қамау – адамның еркіндігін толыққанды шектеу, тіпті қысқа мерзімге болса да, оның еркіне ішінара кедергі келтіру емес, оған қандай да бір қиындықтар тудырса да. Сондықтан, толыққанды шектеу болуы керек, егер басқа балама жолдар болса, онда бұл жалған тұтқындау болып табылмайды. Мысалы, Bird v Jones [1845] ісінде талапкер Хаммерсмит көпірінен өтуге ниеттенген, бірақ жауапкер қоғамдық жолдың өтуін шектеген. Алайда, бұл жалған қамауға алуды білдірмейді, себебі талапкер ұзақ жолмен өтіп, өз мақсатына жете алатын еді. Демек, егер қашуға мүмкіндік болса, онда бұл жалған тұтқындау емес. Қашудың орынды жолы болмауы керек, және сіз орынды түрде қашу үшін келтірілген залалдарды өтеуге құқылысыз. Бірақ, егер сіз қашудың немесе ақылға қонымды әрекет етудің орынды жолын таңдамасаңыз, сізге залал өтемақы төленбес.

Білгіштік

Бұл әлі де жалған қамауға алу болып саналады, тіпті талапкер сол уақытта осы туралы білмесе де. Сондықтан, біреуді жасырын түрде бөлмеге қамап қою – жалған қамауға алу. Адамның есінен танып қалуы жағдайында да бұл орын алуы мүмкін, мысалы, ұрып-соғу арқылы (бұл сондай-ақ дене күші қолдану болып табылады), немесе сусындағына есірткі қосылғанда (бұл қасақана зиян келтіру немесе немқұрайлылық), себебі бұл жағдайда олардың қозғалыс еркіндігі шектеледі. Мысалы, Меринг v Грахам Уайт авиация [1918] ісінде талапкерге мүлік жоғалып жатқандықтан кеңседе қалуды бұйырды және егер кеңседен шығуға тырысса, тоқтатылатыны айтылды. Бұл жалған қамауға алу деп танылды, тіпті талапкер өзінің қамауда екенін білмегеніне қарамастан.

Полиция

Англия заңына сәйкес полиция судьяның санкциясымен, "қылмыс жасауға дайындалып жатқан, жасап жатқан немесе жасаған, сондай-ақ осы қылмысты жасады деген негізді күдік тудырған кез келген адамды" тұтқындауға құқылы. Сонымен қатар, полиция ұсталған адамның өзіне немесе басқаларға дереу зиян келтіру қаупі бар деп сенуге негіздер болса, тұтқындау заңды болуы мүмкін. Жеке тұлғалар да жасалған қылмыс үшін тұтқындауға құқылы, бірақ бұл құқық тек ауыр қылмыстарға қатысты ("халықтың тұтқындауы"). "Дегенмен, мұндай әрекет мемлекеттік қызметтегі немқұрайлылық немесе қызметтік міндеттерді бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін". Олар 2005 жылы сотқа шағымданудан бас тартысты, себебі Жоғарғы сот полицияның заңсыз әрекет етпегенін анықтады. 2007 жылы осы шешімге қатысты апелляциялық шағым да қабылданбады.

Қорғау

Қамаудың негізсіздігіне қарсы қорғанысқа келісім және шартты орындау жатады. Сонымен қатар, заңсыздық қорғанысы да қолданылуы мүмкін, демек, егер күдікті заңсыз әрекет етіп жатса, ал сіз өзіңізді қорғау үшін оны бөлмеге қамап, полиция шақырсаңыз, бұл қорғаныс та қолданылуы мүмкін. Дегенмен, егер күш қолдану немесе осы жағдайда қамаудың өзі негізсіз болса, бұл тиімді қорғаныс болмайды. Бұл Ревил мен Ньюбери ісінде көрсетілгендей, үй иесі қарақшыға мылтықпен атқан және оны жарақаттаған, бұл күш қолданудың негізсіздігі деп танылды, сондықтан заңсыздық қорғанысы күшін жойды.

Залалдар

Егер жалған қамауға алу уақыты өте қысқа болса, талапкер номиналды өтеу алуға құқылы болуы мүмкін, себебі бұл құқық бұзушылық өзінен-өзі іс қозғауға негіз болады. Walker v Commissioner of the Police of the Metropolis [2014] ісінде теңізші өз кабинасына қамалып, бала зорлауда айыпталды, бірақ "мұндай айыптауды қолдайтын ешқандай негіз болған жоқ", бұл жалған қамауға алу деп танылды және талапкердің ар-ұятын қорлау мен сезімдеріне зиян келтіруі салдарынан қосымша өтеу қарастырылды.