Кіріспе

Британ жазушысы Г.К. Честертонның туындысы. Ата Браун – ойдан шығарылған рим-католик діни қызметкері және әуесқой детектив. Ол ағылшын авторы Г.К. Честертонның 1910-1936 жылдар аралығында жарық көрген 53 әңгімесінде бейнеленген. Ата Браун өзінің сезімталдығы мен адам табиғатын терең түсіну арқасында құпияларды және қылмыстарды ашады. Честертон оның образын 1870-1952 жылдары өмір сүрген, Брэдфорд қаласындағы діни қызметкер Джон О'Коннорға негізделген, ол 1922 жылы Честертонның католицизмге өтуіне ықпал еткен. 2013 жылдан бері бұл кейіпкерді Марк Уильямс BBC телесериалы «Ата Браун» да ойнап келеді.

Кейіпкер

Браун ата – бойы аласа, қарапайым католик діни қызметкері, киімдері келмейтін, үлкен қолшатыры және адамдардың мінез-құлқына ерекше түсінікпен ерекшеленеді. Оның сырттай қарапайым, тіпті наив көрінісі күтпеген зеректігі мен байқағыштығын жасырады. Браун қылмыскерлерді зерттегенде өзін әдейі шамалы ұстап, оларға қауіпсіз сезім тудырады, бұл оны кейбір жағынан Агата Кристидің кейінірек тудырған Марпл миссис сияқты детектив кейіпкерінің алдашысы етеді. Діни қызметкер ретіндегі қызметі оған қылмыс орнында көзге түспеуге мүмкіндік береді, себебі басқалар оны рухани істермен айналысып жатқан адам деп ойлайды. Алғашқы әңгімелерде Браун Эссекс графтығындағы Кобхоль деген шағын, ойдан шығарылған приходтың діни қызметкері болып суреттеледі (бірақ ешқашан оқиғалардың нақты орны ретінде айтылмайды), бірақ ол Лондонға көшіп, әңгімелер барысында Англия мен шетелде көптеген жерлерге саяхаттайды. Оның өмірінен көп мәлімет берілмейді, жасы, отбасы және тұрмысы туралы ешқандай ақпарат жоқ. Тіпті оның аты да нақты айтылмайды; "Аполлонның көзі" әңгімесінде ол "пастор Дж. Браун" деп сипатталса (бәлкім, Джон О'Коннорға құрмет көрсету үшін), ал "Сынған қылыштың белгісі" әңгімесінде ол Пол есімді болып шығады. Браунның қылмысты шешу әдісін интуитивті және психологиялық деп сипаттауға болады; оның процесі – қиялға толы эмпатия арқылы қылмыскердің ниеттерін және әдістерін қайта құру, сонымен қатар діншілердің мойысқандарынан жинаған қылмыстық білімдерін пайдалану. Браунның істері классикалық детективтік әдебиеттің "әділ ойын" ережелерін сақтаса да, қылмыстың мән-жайлары ашылғаннан кейін, оның практикалық тұрғысынан қарағанда көбінесе сенімсіз болып көрінеді. Әдеттегі Браун ата туралы әңгіме криминологиялық процедураны ойлап табуды емес, нәзік моральдық және теологиялық мән-мағыналары бар жаңа парадокс ұсынуды мақсат етеді. Әдетте, әңгімелерде қылмыскер кім екені және Браун оны қалай анықтағаны туралы рационалды түсініктеме беріледі. Ол әрқашан рационалдылықты баса айтады; "Айдың кереметі", "Иттің болжамы", "Кітаптың жарылысы" және "Қанатты қанжар" сияқты әңгімелерде бастапқыда күмәнданушы, кейінірек табиғаттан тыс түсіндірілімге сене бастаған кейіпкерлерді әжуалайды, бірақ Браун әкесі олардың қарапайым, табиғи себептерін оңай табады. Шын мәнінде, ол құлшынып, бірақ білімді және "мәдениетті" дін қызметкерінің үлгісін көрсетеді. Мұның себебі Честертонға рим-католик ой-пікірінің әсері болуы мүмкін. Браун ата әдетте қарапайым және тыныш, тек терең ой айтқанда ғана сөйлейді. Ол қылмыстарды тұрақты және реалистік көзқараспен қарастырғанымен, табиғаттан тыс нәрсені барлық себептердің ең үлкені деп санайды.

Өмірбаян

Ата Браунды жасаған кезде ағылшын жазушысы Г.К. Честертон Британияда және Америкада философиялық және парадокстарға толы көркем және ғылыми-фантастикалық туындыларымен, соның ішінде «Жексенбі күні болған адам» романы, «Ортодоксия» теологиялық еңбегі, бірнеше әдеби зерттеулер және көптеген қысқаша эсселерімен әйгілі болған. Ата Браун алғаш рет 1910 жылы жарық көрген «Көк крест» әңгімесінде пайда болады және бес томдық жинақтағы елу қысқа әңгімеде, ал тағы екі әңгімесі автор қайтыс болғаннан кейін табылған және жарияланған. Көбінесе ол қылмысты шешуде реформаланған қылмыскер М. Геркуле Фламбоның көмегіне сенеді. Сонымен қатар, Ата Браун үшінші әңгімеде – барлығы елу үш әңгімеде – пайда болады, ол Честертонның өмірінде жарық көрген бес томдық жинақта – «Доннингтон ісі» атты кітапта жарияланбаған. Оның қызықты тарихы бар. 1914 жылдың қазан айында «Премьер» журналының сирек таралымында сэр Макс Пембертон әңгіменің бірінші бөлігін жариялады, содан кейін Честертонды қоса алғанда, бірнеше детектив жазушыларын сипатталған кісі өлтірудің құпиясын шешу үшін өздерінің қабілеттерін пайдалануға шақырды. Честертон мен Ата Браунның шешімі қараша айындағы санында жарияланды және 1987 жылы «Он үш детектив» жинағында кітап түрінде басылды. Ата Браунның көптеген әңгімелері қаржылық себептермен және жоғары жылдамдықпен жазылған. Честертон 1920 жылы: «Мен өзім әлемдегі ең нашар детективтік әңгімелердің кейбіреуін жазғанымды мойындауым керек деп ойлаймын» деп жазды. Осы сөздерді жазған кезде Честертон Ата Браун туралы әңгімелерді жазуды тоқтатқан еді, бірақ кейін оларға қайта оралды. Честертон 1910 мен 1914 жылдар аралығында 25 Ата Браун әңгімесін, содан кейін 1923 жылдан 1927 жылға дейін тағы 18 әңгіме, ал 1930 жылдан 1936 жылға дейін тағы 10 әңгіме жазды. Ата Браун Честертонның дүниетанымын жеткізуге арналған құрал болды және оның барлық кейіпкерлерінің ішінде, бәлкім, Честертонның өзінің көзқарасына немесе кем дегенде оның көзқарасының әсеріне ең жақын. Ата Браун қылмыстарды ғылыми емес, рухани және философиялық шындықтарға көбірек назар аударатын қатаң логикалық процестер арқылы шешеді, бұл оны Честертон оқыған әңгімелердің авторы сэр Артур Конан Дойлдің Шерлок Холмсімен шамалас етеді.

Фильм

Уолтер Коннолли 1934 жылы «Көк крест» повесі негізінде түсірілген «Детектив Браун әке» фильмінде бас рөлді ойнады. Кейін Коннолли 1937 жылы түсірілген «Қорқыған адамдар лигасы» фильмінде тағы бір белгілі ойдан туған детектив – Неро Вольф рөліне іріктелді және 1932 жылдан 1938 жылға дейін NBC радиосында Чарли Чан рөлін ойнады. 1954 жылғы «Браун әке» фильмі (АҚШ-та «Детектив» деген атпен шығарылған) АҚШ-та «Детектив» деген атпен шығарылған) Алек Гиннестің ойнауында болды. 1934 жылғы Коннолли ойнаған фильм сияқты, бұл фильм де «Көк крест» повесіне негізделген. Кейіпкерді сомдағанда болған оқиға Гиннестің Рим католиктігіне өтуіне ықпал еткені айтылады. Хайнц Рухман Честертонның «Das schwarze Schaf» («Қара қой», 1960) және «Er kann's nicht lassen» («Ол тоқтамауға мәжбүр», 1962) повестерінің неміс тіліндегі екі бейімделуінде Браун әкесінің рөлін ойнады. Бұл фильмдерде Браун ирланд дін қызметкері болып бейнеленген. Кейін актер 1967 жылғы «Операция Сан-Пьетро» фильмінде (Эдвард Г. Робинсон да қатысқан) кардинал Браун рөлінде пайда болды, бірақ бұл фильм Честертонның ешбір повесіне негізделмеген.

Радио

Mutual Broadcasting System радиосының "The Adventures of Father Brown" (1945) атты сериясында Карл Свенсон Әке Браун рөлінде, Билл Гриффис Фламбо рөлінде, ал Гречен Дуглас пастор үйінің шаруашылығын жүргізетін Нора рөлінде ойнады. 1974 жылы Честертонның туғанына 100 жыл толуына орай, BBC Radio 4 арнасында Лесли Френч Әке Браун рөлінде, ал Уилли Раштон Честертон рөлінде ойнаған бес "Әке Браун" әңгімесі эфирге таратылды. BBC Radio 4 1984 жылдан 1986 жылға дейін Эндрю Сакстың басты рөлде ойнаған "Әке Браун" әңгімелерінің сериясын жасады. Бостон, Массачусетс штатындағы Colonial Radio Theatre 16 Честертон әңгімесін шығарды. Актер Дж. Т. Тернер Әке Браун рөлін ойнады, ал барлық сценарийлерді британдық радио драматургі М. Дж. Эллиот жазды. Imagination Theater 2013 жылдың 5 мамырында "Құдайдың балғасы" сериясын көрсетіп, осы серияны эфирлік айналымына қосты.

Теледидар

"The Quick One" 1964 жылы BBC антологиялық сериясы "Детективке" бейімделді, Мервин Джонс Әке Браун рөлін сомдады. Жозеф Майнрад 1966–1972 жылдар аралығында Австрия телесериалдарында Браун ата рөлін ойнады, ол Честертонның сюжеттеріне өте жақын болды. 1974 жылы Кеннет Мор 13 бөлімді "Әке Браун" телесериалында ойнады, әрбір бөлімі Честертонның қысқа әңгімелерінің біріне бейімделген. Сер Лью Грейдтың Associated Television үшін жасаған сериалы АҚШ-та PBS Mystery! бағдарламасының бөлігі ретінде көрсетілді. Олар 2003 жылы Acorn Media UK арқылы Ұлыбританияда DVD-де, ал төрт жылдан кейін Acorn Media арқылы АҚШ-та жарық көрді. Телевизия үшін түсірілген американдық фильм "Қорқыныш панасы" (1979) Барнард Хьюзді Нью-Йорк қаласындағы Манхэттендегі американдық, заманауи Әке Браун рөлінде, ал Кэй Ленцті Кэрол Бэйнс рөлінде ойнатты. Фильм сериалдың пилоты ретінде жоспарланған, бірақ сыншылар мен көрермендердің пікірі жағымсыз болды, себебі кейіпкерге енгізілген өзгерістер мен қарапайым триллер сюжетіне байланысты. Алты бөлімді итальяндық телесериал "I racconti di padre Brown" ("Әке Браунның әңгімелері") Ренато Раскелді бас рөлде және Арнольдо Фоані Фламбо рөлінде бейнеледі. Ол 1970 жылдың желтоқсаны мен 1971 жылдың ақпаны аралығында RAI ұлттық телеарнасы арқылы кең аудиторияға көрсетілді (бір бөлімі 12 миллион көрерменге жетті). Католик кабельдік арнасы EWTN "Исраил Гоудың құрметі" атты Әке Браунның әңгімесін "Сөз театры" телехикаясының 2009 жылғы бөлімі ретінде шығарды. 2003 жылы неміс телесериалы "Пастор Браун" Әке Браун кейіпкеріне негізделген. Бавариялық пастор Гвидо Браун, Оттфрид Фишердің рөлінде, алғашқы екі бөлімде (құрылған) Нордерсанд аралында қылмыс істерін шешеді. Кейін Германияның басқа аймақтары, мысалы Харц, Рейн және Саксониядағы Мейсен сериалға түсірілім алаңы болды. Мартин Бёттчер қайтадан музыканы жазды және продюсерлер оған Хайнц Рухманмен бірге фильмдердің тақырыбын еске түсіретін тақырыпты жазуды тапсырды. 22 бөлім түсіріліп, Германияда ARD телеарнасында сәтті көрсетілді. 22-ші бөлім 2014 жылдың 20 наурызында эфирге шықты, ол сериалды басты кейіпкердің өлімімен аяқтады. 2012 жылы BBC 10 бөлімді "Әке Браун" сериалын тапсырыс берді. Ол 2013 жылдың қаңтарынан бастап, дүйсенбіден жұмаға дейін, екі апта бойы BBC One телеарнасында көрсетілді. Оқиға 1950-ші жылдардың басындағы Котсволдке көшірілді және бейімделулер мен түпнұсқа әңгімелер пайдаланылды. Сериалдың түсірілімі 2012 жылдың жазында Котсволд маңында басталды. 2014 жылы (10 бөлім), 2015 жылы (15 бөлім), 2016 жылы (10 бөлім), 2017 жылы (15 бөлім), 2018 жылы (10 бөлім), 2019 жылы (10 бөлім), 2020 жылы (10 бөлім), 2022 жылы (10 бөлім), 2023 жылы (10 бөлім) және 2024 жылы (10 бөлім) тағы да сериалдар тапсырылды.

Аудио

Ignatius Press 2008 жылы "Ата Браунның кінәсіздігі" атты аудиокітапты жариялады. Кітапты актер Кевин О'Брайен оқыса, әрбір әңгімеге Америка Честертон қоғамының президенті Дейл Ахликвист жазып, өзі оқыған кіріспелер қосылған. Бұл кітап 2009 жылғы Foreword аудиокітап сыйлығының лауреаты болды.

Басқа

Ральф МакИнерни «The Father Dowling Mysteries» телесериалын бастаған «Father Dowling» пилоттық сценарийі үшін рухани шабыт ретінде Браун әкесін пайдаланды, ол 1987 жылдан 1991 жылға дейін АҚШ теледидарында көрсетілді. 1992 жылы «Өлтірме: Браун әкесі, Доулинг әкесі және басқа да шіркеу детективтері» атты екі детективтің әңгімелер жинағы жарық көрді. Браун әкесі «Gosho Aoyama’s Mystery Library» мангасының «Case Closed» 13-томындағы, автор әдебиеттен, теледидардан немесе басқа да медиадан детективтерді (немесе кейде қылмыскерлерді) таныстыратын бөлімінде ерекше аталып өтті. «Fate/Grand Order» мобильдік ойынында Джеймс Мориарти Шерлок Холмсты жеңгеннен кейін, кейіпкерлер Холмстан шабыттанған немесе одан кейін келген ойдан туған детективтердің «көлеңке рухтарын» шақырады. Алғашқы пайда болатын – тек «дөңгелек бетті дін қызметкері» деп сипатталатын көлеңкелі рух, оның сызбасы және шамалы ерекшеліктері «Case Closed» ойынындағы Браун әкесінің сыртқы түріне өте ұқсас.