Кіріспе

Кәсіптік дәреже

Тарихи тұрғыдан, шебер қолөнерші немесе шебер саудагер (кейде тек шебер немесе ұлы шебер деп аталады) гильдия мүшесі болған. Бұл атақ қолөнер саласындағы ең жоғары кәсіби біліктілік ретінде қазірге дейін сақталып келеді. Еуропалық гильдия жүйесінде тек шеберлер мен саяхатшылар ғана гильдияға мүше болуға құқылы болды. Шебер болуға ниеттенген адам, шеберлікке қол жеткізу үшін оқушыдан саяхатшыға дейін карьералық сатыдан өтуі керек еді. Содан кейін ол гильдияға қосылу үшін белгілі бір сомада ақша және шедевр жұмысын ұсынуға тиіс болды. Егер шедеврді шеберлер қабылдамаса, ол гильдияға қабылданбаған және қалған өмірін саяхатшы ретінде өткізуге мәжбүр болған.

Тарих

Шебер немесе қолөнерші – заттар жасаған немесе қызметтер ұсынған адам. Ең шебер шеберлер жоғары дәрежеде болды, ал сарапшы шеберлерді устад деп, ал оқушыларын шагирд деп атаған ортағасырлық Үндістанда. Мұғұл императоры Акбардың бас уәзірі олардың карханалардағы әлеуметтік статусы мен маңыздылығын талқылаған.

Германия

Германияда шебер (Meister) – қолөнер саласындағы ең жоғары кәсіби біліктілік деңгейі және мемлекеттік бекітілген дәреже. Бұл сертификат "Meisterbrief" деп аталады. Біліктілікке қолөнер бойынша теориялық және практикалық оқыту, сондай-ақ бизнес және құқықтық білім кіреді. Бұдан өзге, ол шәкірттерді (apprentices) оқытуға қабілеттілікті де білдіреді. Осы біліктілік шеберді өз кәсібін жүргізуге немесе компанияда жоғары лауазымға дайындауға мүмкіндік береді. Шеберлердің мәртебесі Германияның "Кәсіптерді реттеу заңы" (Gesetz zur Ordnung des Handwerks) арқылы реттеледі. Германияда гильдиялар таратылған, бірақ шәкірт (Lehrling), жолаушы (Geselle) және шебер (Meister) дәрежелері қазіргі күнге дейін сақталып келеді. Қауіпсіздікке қатысты қолөнер салаларында, мысалы, электриктер мен мұржалаушылар, кез келген кәсіп шебердің басқаруында болуы керек немесе кем дегенде бір Meister жұмыс істеуі тиіс. Жолаушылар мен шеберлер өздерінің аймақтық шеберлер палатасының (Handwerkskammer) мүшелері болып табылады, ол – өзін-өзі басқаратын мемлекеттік орган. Палата кәсіптік оқытуды ұйымдастырады және жолаушылар мен шеберлердің емтихандарын бақылайды. Шебер болу үшін, әдетте, емтихан тапсырылатын қолөнер саласында кәсіби білім алу қажет, бұл шәкірттік емтиханмен (Gesellenprüfung) аяқталады. Егер бұл талаптар орындалса, үміткер Meisterprüfung (шеберлік емтихан) курстарына қатыса алады. Курстардың ұзақтығы қолөнер түріне және курсқа байланысты 1 жылдан 4 жылға дейін созылуы мүмкін. Емтихан теориялық, практикалық және ауызша бөлімдерден тұрады және қолөнер түріне байланысты 5-7 күнге дейін созылады. Кейбір қолөнер салаларында шедевр жасау да емтиханның бір бөлігі болып табылады. Неміс Meister иесіне университетте бакалавр дәрежесін алуға құқық беріледі, Meister-дің университетке түсуге қажетті біліктілігі болса да, болмаса да. Германияның біліктіліктер жүйесі бойынша Meisterbrief бакалавр дәрежесімен бірдей деңгейде саналады, бірақ ол академиялық дәреже емес және тікелей салыстыруға келмейді.

Ұлыбритания

Бұл дәстүр ортағасырлық Еуропадан бастау алады. Ең алғашқы гильдиялар "frith" немесе "peace" гильдиялары болды – қан байланыстарымен байланысты топтардың, яғни kins-тің ыдырауынан кейін өзара қорғану үшін біріккен топтар. XII-XIII ғасырларда халықаралық сауда қауымдастығы – саудагерлер гильдиясы өте күшті болды, бірақ шеберлер гильдиясының дамуымен – шебер қолөнершілер, саяхатшылар, шәкірттер қауымдастықтары және нақты бір қолөнермен байланысты түрлі салалардың – үстемдігін жоғалтты. 1992 жылы Лондон қару колледжі төрт жылдық бағалаудан кейін Шеберлер гильдиясының гербін мақұлдады. Геральдикалық сарапшы Питер Гринхилл гильдия мүшелігінің көптеген санаттарын көрсететіндей етіп жобалаған гербте: суретшілер, кескіншілер және бояушылар үшін үш эскучон (қалқан); құрылыс, құрылыс және ағаш өңдеушілер үшін шевронға ашылған компастар жұбы; шкаф жасау, ағаш өңдеу және жоғары сапалы жиһаз жасау үшін қалқанның жоғарғы үштен білігін бөліп тұратын құйрықша (қалыпталған); ал тас қалаушылар мен тас кесушілер үшін – балта мен кескіш. Гильдия штаб-пәтеріне қарайтын Льюс қамалының оңтүстік мұнарасы, гербтің төбесі ретінде, қалқанның үстінде бейнеленген.

Америка Құрама Штаттары

Көптеген гильдиялар формальды түрде болмаса да, көптеген кәсіптер шәкірт, саяхатшы, шебер модельін сақтап келеді: ағаш ұсталары, электриктер, құбыр төсеушілер және сантехниктер осыған дәлел.