Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес дамыту психологы
Soviet developmental psychologist
Алексей Николаевич Леонтьев (18 ақпан 1903 – 21 қаңтар 1979) – кеңес орыс дамыту психологы және философы, белсенділік теориясының негізін қалаушылардың бірі.
Aleksei Nikolayevich Leontiev (; February 18, 1903 – January 21, 1979), was a Soviet Russian developmental psychologist and philosopher and a founder of activity theory.
Өмірбаян
Алексей Леонтьевтің өмірі Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетімен (ММУ) тығыз байланысты болды. 1921 жылы ол университеттің тарихи-филологиялық факультетінде оқуға түсті. Сол кездегі тарихи-филологиялық факультет құрамында Георгий Челпанов психологиядан дәріс оқыған философия кафедрасы бар еді, Леонтьев одан психологияны оқыды. 1924 жылы Леонтьев Әлеуметтік ғылымдар факультетін аяқтады. Леонтьев 1924-1930 жылдары Лев Выготскиймен және Александр Луриямен бірге жұмыс істеді, олар бірігіп марксистік психологияны дамытты, бұл мінез-құлыққа қарсы реакция ретінде және адамның мінез-құлықтарын түсіндірудегі стимул-жауап механизміне баса назар аудару ретінде болды. Леонтьев 1931 жылы Харьков қаласына қызметке тағайындалу үшін Выготскийдің Мәскеудегі тобынан кетті. Ол Выготскийпен біраз уақыт жұмыс істеді, бірақ ақырында олар ғылыми мәселелер бойынша хабарласып тұрды (ван дер Вир және Вальсинер, 1991). Леонтьев 1934 жылы Мәскеуге қайтып келді. Кейін Мәскеу мемлекеттік университетінің философия факультетіндегі психология кафедрасын басқарды. 1966 жылы Леонтьев Мәскеу мемлекеттік университетінде жаңа құрылған психология факультетінің тұңғыш деканы болды және 1979 жылы қайтыс болғанға дейін сол қызметте жұмыс істеді.
Aleksei Leontiev's life was closely linked to the Lomonosov Moscow State University (MGU). In 1921, he began his studies at the historical philological faculty of the university. The historical philological faculty, at the time, included a Department of Philosophy at which Georgy Chelpanov was teaching psychology, and Leontiev studied psychology with him. In 1924, Leontiev graduated from what became the Faculty of Social Sciences. Leontiev worked with Lev Vygotsky and Alexander Luria from 1924 to 1930, collaborating on the development of Marxist psychology as a response to behaviorism and the focus on the stimulus response mechanism as an explanation for human behavior. Leontiev left Vygotsky's group in Moscow in 1931, to take up a position in Kharkiv. He continued to work with Vygotsky for some time but, eventually, there was a split, although they continued to communicate with one another on scientific matters (van der Veer and Valsiner, 1991). Leontiev returned to Moscow in 1934. Later, he became the Head of the Psychology Department at the Faculty of Philosophy of Moscow State University. In 1966, Leontiev became the first ever Dean of the newly established Faculty of Psychology at the Moscow State University, where he worked until his death in 1979.
Ғылыми жұмыс
Леонтьевтің алғашқы ғылыми жұмыстары Выготскийдің мәдени-тарихи зерттеу бағдарламасы шеңберінде жасалды және мәдени медиация құбылысын зерттеуге бағытталған. Осы кезеңнің көрнекті мысалы – Леонтьевтің балалар мен ересектердегі делдалдық естелік туралы зерттемесі, «Естеліктің жоғары формаларының дамуы», 1931 жыл. Леонтьевтің жеке зерттеу мектебі іс-әрекет құбылысының терең психологиялық талдауына негізделген. Іс-әрекет теориясының психологиялық негіздерін жүйелі түрде дамыту 1930 жылдары Леонтьев басқаратын Харьков психологтар тобы тарапынан басталды. Бұл топқа Запорожец, Гальперин, Зинченко, Божович, Аснин, Луков және т.б. зерттеушілер кірді. Іс-әрекет теориясы толыққанды нысанында Леонтьев Мәскеуге көшкеннен және Мәскеу мемлекеттік университетінде қызметке кіргеннен кейін, соғыстан кейінгі кезеңде Кеңес Одағындағы жетекші психологиялық доктрина ретінде дамытылып, институционалдық деңгейге жеткізілді. Леонтьев үшін «іс-әрекеттің» психологиялық мәні – «адамның өзін қоршаған объективті әлемдегі нақты өмірін, оның барлық байлығы мен әртүрлілігіндегі әлеуметтік өмірлік болмысын жүзеге асыратын» процестерден тұрады (Leontiev 1977). Леонтьевтің жұмысының ядросы – адамдық процестерді өзара байланысты үш бірліктегі психологиялық макроқұрылым тұрғысынан қарастыру ұсынысы. Стимулдаушы бірлік – іс-әрекет және оны қозғаушы мотивтер, мінез-құлық бағдарламасы бірлігі – іс-әрекеттер мен оларға байланысты мақсаттар, ал шартты бірлік – іс-әрекеттердің мақсаттарына жету құралы ретінде қызмет ететін операцияларды талдау.
Leontiev's early scientific work was done in the framework of Vygotsky's cultural historical research program and focused on the exploration of the phenomenon of cultural mediation. Representative of this period is Leontiev's study on mediated memory in children and adults The development of higher forms of memory, 1931. Leontiev's own research school is based on a thorough psychological analysis of the phenomenon of activity. Systematic development of the psychological foundations of activity theory was started in the 1930s by Kharkiv group of psychologists headed by Leontiev and included such researchers as Zaporozhets, Galperin, Zinchenko, Bozhovich, Asnin, Lukov, etc. In its fullest form, activity theory was subsequently developed and institutionalized as the leading psychological doctrine in the Soviet Union in the post war period after Leontiev had moved to Moscow and took a position at the Moscow State University. For Leontiev, the psychological of 'activity' consisted of those processes "that realize a person's actual life in the objective world by which he is surrounded, his social being in all the richness and variety of its forms" (Leontiev 1977). The core of Leontiev's work is the proposal that we can examine human processes from the perspective of their psychological macrostructure in three interrelated units. The stimulating unit is that of activity and motives that drive it. The behavior orientation unit is that of actions and their associated goals, and the conditional unit is the analysis of operations that serve as means for the achievement of actions goals.