Кіріспе

Эдо IV немесе Эюд IV (1295 – 3 сәуір 1349) – 1315 жылдан өліміне дейін Бургундия герцогы, 1330 және 1347 жылдар аралығында Бургундия және Артуа графы, сондай-ақ 1316 жылдан 1320 жылға дейін Тессалониканың титулды королі болды. Ол герцог Роберт II және Францияның Агнесінің екінші ұлы еді.

Мұрагерлік

1315 жылы Одо ағасы Гуг V қайтыс болғаннан кейін билікке келді. 1316 жылы Людовик X қайтыс болғаннан кейін Одо, тағы бір ағасы – Филипп Тальға қарсы, қызы немересі Жоаннаның құқықтарын қорғады. 1318 жылы Одо Филипптің үлкен қызы Жанна III Бургундия графинесіне (1308 – 1347) үйленді. Осылайша Франция патшасы болған Филипп V-ке одақтасты. 1316 жылы ағасы Людовик қайтыс болғаннан кейін Одо Салониканың титулды патшасы атанды. 1320 жылы Одо папаға Анжуліктердің Салониканы басып алғанын шағымдады, бірақ кейін Салоника патшасы және Ахея князі ретіндегі құқықтарын Клермон графы Луиге сатты. Одоның әйелі 1330 жылы анасынан Артуа графтығы мен Бургундия графтығы, сондай-ақ еркін графтық мұраға алды. Оның Артуа графтығына талап етуіне Филипп VI патшаның жақын досы және кеңесшісі Артуа графы Роберт III қарсы шықты. 1330 жылдың желтоқсанында Роберт Артуаның талабын қолдау үшін пайдаланған құжаттар оның тапсыруымен жасалған деген факті анықталғанда, дау күрт аяқталды.

Англиямен соғыс

Одо Франция тағына Филипп VI ретінде отырғаннан кейін, өзінің күйеу інісі Филипп Валуаның адал вассалы болды. Ол Филипп VI-ның сенімді кеңесшілерінің шағын тобына кірді. Ол француз соғыстарының көптеген майдандарында: Төменгі елдерде, Бретаньде, Аквитанияда шайқасты. Фламандтармен соғысып, 1328 жылы Кассель шайқасында жараланды. 1340 жылы Одо алғаш рет Энода шайқасты, Антуан қаласын басып алуға көмектесті, кейіннен сол жерде Артуа графы Роберт III-ке қарсы шайқаста Сент-Омерді қорғады. Жаз бойы француз үкіметі Роберт де Артуа басқаратын ағылшын-фламанд әскерінің Сент-Омерге шабуыл жасау жоспарларын білді. Герцог 15 шілдеде бірнеше мың қарулы адаммен Сент-Омерге кірді және қаланың қорғанысын дайындауға кірісті. Ағылшын әскерінің баяу ілгерілеуі Арманьяк графы Жан I басқаратын қосымша күштердің келуіне мүмкіндік берді. 26 шілдеде Артуа графы Роберт Сент-Омер гарнизонымен шайқасқа шықты. Бұйрыққа бағынбаған бірқатар шайқасқа құмарлар шабуыл жасады, олардың шабуылы тойтарылды, бірақ олардың қашуы фламандтарды қорғаныс бекіністерін тастап, қууға мәжбүр етті. Бургундия герцогы енді Арманьяк графымен бірге шайқасқа шығуға шешім қабылдады. Шайқас барысында герцог ағылшын және Брюгге жасақтарымен қатысты шайқаста болды және қамалдың қабырғаларына мүжілдеп қайта шегінді. Осы уақытта Арманьяк графы жаудың сол қанатын шашыратты. Фламанд әскерлерінің көп бөлігін жоғалту Роберт де Артуаны Фландрияға қашуға мәжбүр етті. Ол Бреттондық мұрагерлік соғысына Карл де Блуаның жақтасы ретінде қатысты, сондай-ақ Нормандия герцогы Жанның кеңесшісі болды. 1344 жылдың жазында ол Нормандия герцогымен және Франция канцлері Гийом Флотемен бірге Авиньондағы бейбітшілік конференциясына француз елшісі ретінде қатысты. Алайда, конференцияны ағылшындар белсенді түрде саботаж жасады. Англиялық делегацияның басшысы ретінде жарияланған Дерби графы Генрих Авиньонға келгеннен кейін, ол тек жеке себептермен, діни мақсатта келгенін мәлімдеді, ал ресми түрде келген кішігірім ағылшын шенеуніктеріне ешқандай нұсқау берілмеген. 1346 жылы ол Гвиеннада ағылшындармен шайқасты. Сол жылдың көктемінде француз үкіметі оңтүстік-батыстағы ең күшті әскерді майданға шығаруға шешім қабылдады. Бургундия герцогы Нормандияның Жанмен бірге солтүстік ақсүйектерімен, Бриеннің графы Рауль II, Францияның констеблі, екі маршал және арбалетшілер шебері сияқты салтанатты тұлғалармен оңтүстікке беттеді. Сәуір айында Нормандия Лот және Гаронна өзендерінің қосылған жерін бақылаған Эгийон қаласын қоршауға алды. Олар тамыз айына дейін сол жерде қалды, сол кезде Нормандия герцогы Нормандияға шабуыл жасаған Эдуард III-ті тоқтатуға көмектесу үшін шұғыл түрде солтүстікке қайтарылды. Француздардың 1346 жылғы оңтүстікке жасаған жорысы ештеңеге қол жеткізбей аяқталды. Қыркүйекте Эдуард III Кале қаласын қоршауға алды. Артуа соғыстың негізгі майданына айналған кезде герцог пен король Филипп VI арасындағы қарым-қатынас күрт нашарлады. Герцог Артуаны әйелінің атынан басқарды, бірақ корольдік үкімет жергілікті билік өкілдерін елеусіз қалдырып, тіпті өз тағайындауларын жасауды бастады. 1346 жылдың желтоқсан айында Филип герцогтың үкіметін тоқтатты.

Өлім және мұра

Одо 1342 жылдың 19 мамырында Авиньонда Папа Клемент VI-ның тәж кию рәсіміне қатысты. Одо IV-тің ең маңызды мұрасы, болжам бойынша, Валуа герцогтарының Бургундия сарайында көрінеді, себебі Одо өнер мен шіркеуді қолдады және көптеген жас суретшілерге демеушілік жасады. Ол сонымен қатар жақсы саяси байланыстар орнатуға тырысты және француз патшасының қызына үйлену арқылы патшамен жақсы қарым-қатынасты қамтамасыз етті. Ұлы Филипптің мерзімінен бұрын қайтыс болуы оның төрт жасар немересін мұрагер етіп белгіледі. Одо IV обадан қайтыс болғаннан кейін ол Филипп I болып тақтыға отырды. Көптеген дереккөздер оның 1349 жылдың 3 сәуірінде Сенс қаласында қайтыс болғанын көрсетеді. Ал кейбір дереккөздерде 1350 жыл деп көрсетілген.

Фильмдегі сурет

Одо (Эюд ретінде) – Морис Дрюонның «Атаулы патшалар» (Les Rois maudits) француз тарихи романдары сериясының көмекші кейіпкері. Ол 1972 жылғы француз мини-сериалында, ал 2005 жылғы бейімделуінде К. Флореску бейнелеген.