Кіріспе

Француз суретшісі (1725–1805)

Жан Батист Грюз (ʒɑ̃ batist ɡʁøz, 21 тамыз 1725 – 4 наурыз 1805) – портреттер, жанрлық сахналар мен тарихи суреттер салумен айналысқан француз суретшісі.

Ерте өмір

Грюз Бургундиядағы Турн сауда қаласында дүниеге келді. Ол өз талантын өзі қалыптастырды делінеді; оның бейімділіктерін әкесі кедергі келтірсе де, жас кезінде Лион суретшісі Грандон немесе Грондом қолдады. Грандон Грюздің әкесін ұлының тілегіне көнуге және баласына Лионға шәкірт ретінде бірге жүруге рұқсат беруге көндірді. Парижде қоныстанған Грюз Корольдік академия мектебінде тірі үлгі бойынша жұмыс істеді, бірақ ұстаздарының назарын аудармады; ал ол өзінің алғашқы суретін – «Отбасы басшысы балаларына Киелі кітапты түсіндіру» – жасағанда, оның жасалуына қатысы туралы күмән туды. Осы санаттағы басқа, одан да ерекше туындылары арқылы Грюз көп ұзамай өзінің талаптарын даусыз етіп, мадам д’Эпинайдың қайын інісі, белгілі сарапшы Ла Лив де Жюльлидің назары мен қолдауын жеңіп алды. 1755 жылы Грюз «Алданған соқыр» туындысын көрсетті, оны мүсінші Пигаль ұсынды, соның арқасында ол дереу Академияның келісімін алды. Сол жылдың соңында ол Францияны тастап, Льюис Гугенот абысымен бірге Италияға кетті. Гугенот өнермен жақсы таныс болды және Академиктер тарапынан жоғары бағаланды, олар Грюзбен бірге саяхаттағанда, мифология мен аллегорияны зерттегендігі үшін оны өздерінің құрметті мүшесі етіп сайлады; оның осы саладағы білімі олар үшін кеңінен пайдаланылды, бірақ Грюз үшін бұл күмәнді артықшылық болды, және ол Гугенотпен бірге Италияға жасаған сапарынан пайда көрудің орнына зиян шекті. Ол, мүмкін, үлкен стильдің үлгілерін білмейді деп айыптағандарды үндеу үшін осы сапарды жасады, бірақ 1757 жылғы көрмеге ұсынған итальяндық туындылары оның қате жолға түскенін көрсетті, және ол тез арада өзінің алғашқы шабытының көзіне оралды.

Академиямен қарым-қатынастар

1759, 1761 және 1763 жылдары Грез үнемі өсіп келе жатқан жетістіктерге қол жеткізді; 1765 жылы ол өзінің шеберлігі мен атағының шыңына жетті. Сол жылы ол кем дегенде он үш туындысымен ұсынылды, олардың ішінде La Jeune Fille qui pleure son oiseau mort, La Bonne Mère, Le Mauvais fils puni (Лувр) және La Malediction paternelle (Лувр) есімдері бар. Академия Грюзге дипломдық жұмысын тапсыруға талап етті, оның орындалуы ұзаққа созылды және ол олардың ережелерін орындамайынша, олардың қабырғаларында көрмеге қоюға тыйым салды. "Мен хатты оқыдым, - деді Дидро, - ол адалдық пен құрметтің үлгісі; мен Грюздің жауабын көрдім, ол мақтан мен бейшаралықтың үлгісі: ол оны шедеврмен негіздеуі керек еді, және ол дәл осылай істемеді". Грюз тарихи суретші ретінде мойындалуды қалады және жанрлық суретші ретіндегі біліктілігін мойындамау құқығын қорғауға арналған туынды жасады. Бұл бақытсыз полотно (Sévère et Caracalla) 1769 жылы Грездің Жораның портретімен және оның тамаша Petite Fille au chien noir туындысымен бірге қойылды. Академиктер жаңа мүшесін лайықты құрметпен қабылдады, бірақ салтанатты шаралар аяқталған соң директор Грюзге былай деді: "Мырза, Академия сізді қабылдады, бірақ тек жанрлық суретші ретінде; Академия сіздің бұрынғы туындыларыңызды құрметтейді, олар өте жақсы, бірақ ол оған да, сізге де лайық емес, бұл туындыға көз жұмып қарады". Грюз қатты ашуланып, әріптестерімен келіспей, 1804 жылға дейін, революция Академияның есіктерін баршаға ашқанға дейін көрмеге қатысуын тоқтатты. Келесі жылы, 1805 жылдың 4 наурызында, ол Луврде өте кедей күйде қайтыс болды. Ол көп байлыққа ие болған, оны ысырапшылық пен нашар басқару арқылы (сондай-ақ әйелінің жемқорлығы) жоғалтып алған, сондықтан соңғы жылдары ол әлсіз күшіне байланысты сәтті орындауға мүмкіндік бермейтін тапсырыстарды іздеуге мәжбүр болды. "Көптен бері еске алынбаған қарттың жерлеу рәсімі кезінде, жамылғысынан анық көрінетін, терең қайғыға толы жас әйел, мәйітті алып тастамас бұрын, оның үстіне ажарлы гүлдерден букет қойып, содан кейін ғибадатқа шықты. Сабағына мынадай жазу жазылған қағаз байланды: "Оның шәкірттерінің ең алғыс айтушысы сыйлаған бұл гүлдер оның даңқының белгісі. Бұл Прудонның досы, Млль Майер еді". Грездің жарқын беделі оның суретші ретіндегі жетістіктеріне емес, оның практикасына байланысты болған сияқты, өйткені оның практикасы сол кезде кең таралған, бірақ ол бейнелеген тақырыптардың мәніне байланысты. Руссоның жасанды өркениетке қарсы шабуылына себеп болған табиғатқа оралу туралы идеясы өнерде көрініс табуды қажет етті.

Мұра

Дидро "Табиғи ұлы" және "Отбасы әкесі" шығармаларында отандық драманың тамырларын сахнаға бейімдеуге тырысты; Грез сурет салуда осыған ерекше табысқа жетті, бірақ оның туындылары Дидроның пьесалары сияқты, олар наразылық білдірген жасандылықтың ықпалында болды. Дегенмен, олардағы мелодрамалық асыра сілтеулер, нақты және жарқын сызықтардың шеберлігімен, дене түсінің жаңаруы мен күштілігімен, сөздің тартымды жұмсақтығымен, денсаулық пен жастықтың көріктілігімен, сезімталдықпен, қысқасы, Грез өз буржуазиялық мораль сабақтарын осылармен көркейтеді. "Қозымен қыз" 1865 жылы "Пуртал" аукционында кем дегенде бір миллион франкқа сатылды. Грездің шәкірттерінің бірі, мадам Ле Ду, ұстазының стилін сәтті қайталады; оның қызы мен немересі, мадам де Валори, оның талантының кейбір дәстүрлерін мұралады. Мадам де Валори 1813 жылы "Грез, немесе ауылдық келісім" атты вадевиль комедиясын жариялады, оған атасының өмірі мен туындылары туралы алғысөз қосты, ал Дидроның салондық еңбектерінде Грездің Академиямен болған жанжалының толық хикаясы және көптеген басқа да мәліметтер бар. Сол дәуірдегі ең белгілі төрт гравюра шебері – Массард әке, Флипарт, Гейлард және Левассер – Грезге өз туындыларын көшіруді арнайы тапсырды, бірақ басқа гравюра шеберлерінің, әсіресе Карс пен Ле Бастың да тамаша жұмыстары бар. Грез суретші Анна Женевьева Грездің әкесі болды, ол сонымен қатар оның шәкірті де болды.

Көрмелер

Эдгар Мунхолл суретшіге арналған алғашқы маңызды көрмені ұйымдастырды: "Жан Батист Грюз, 1725–1805" (1976–1977). Көрме Хартфордтағы Уодсворт Атениумында ашылып, содан кейін Сан-Францискодағы Калифорния Құрмет легионына және Дижондағы Әдемі өнерлер мұражайына (Musée des Beaux Arts) көшті. 2002 жылы Грюздің суреттерінің тұңғыш көрмесі Нью-Йорктегі Фрик коллекциясында өтті. Бұл көрмені де Мунхолл ұйымдастырды және каталогты жазды.