Кіріспе

Крайстчерч әуежайы – Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласын қызмет көрсететін басты әуежай. Ол қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай, Херевуд елді мекенінде орналасқан. Крайстчерч (Хэрууд) әуежайы 1940 жылдың 18 мамырында ресми түрде ашылды. Жылдық жолаушылар саны бойынша ол Жаңа Зеландиядағы екінші ең қызығушылық тудыратын әуежай, Оклендтен кейін және Веллингтондан бұрын, ал ұшақтардың қозғалысы бойынша Оклендтен кейін екінші орында тұрады. Крайстчерч және Окленд Жаңа Зеландиядағы Boeing 747 және Airbus A380 ұшақтарын тұрақты түрде қабылдайтын жалғыз әуежайлар. Әуежай тәулік бойы, кез келген уақытта жұмыс істейді. Крайстчерчте басым жел солтүстік-шығыстан және аздап оңтүстік-батыстан соғады, бірақ қалаға Кентерберидің солтүстік-батыс фөн желі де әсер етеді. Осыған байланысты әуежайда екі перпендикуляр ұшу-қону жолағы бар: негізгі ұшу-қону жолағы (02/20) солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс бағытындағы басым желдерге сәйкес келтірілген, ал екінші ұшу-қону жолағы (11/29) солтүстік-батыс желдері кезінде пайдалануға арналған. Әуежайда сондай-ақ негізгі ұшу-қону жолағына параллель үшінші шөпті жолақ бар, ол жалпы авиация үшін пайдаланылады. Жолаушылар санының артуын қамтамасыз ету үшін әуежайда ірі терминал жаңарту жұмыстары аяқталды. Жаңа құрылыстың негізгі бөлігі 2011 жылы ашылды, ал жаңарту 2013 жылы толыққанды аяқталды.

Тарих

1935 жылы жергілікті кеңес Крайстчерч үшін ең қолайлы орын ретінде Харьюдта жаңа әуежай салуды шешті. Херевуд әуежайының құрылысы 1936 жылы 227 гектар жер сатып алынғаннан кейін басталды. 1937 жылы 915 метрлік ұшу-қону жолағы және 60 шаршы метрлік терминал салынды. 1940 жылы әуежай RNZAF Harewood станциясы болып өзгерді. 1946 жылға қарай терминал аймағының құрылысы ангарлар, кішкентай терминал ғимараты, су мұнарасы және бірнеше казарма ғимараттарымен қалыптасты. 1950 жылы Крайстчерч әуежайы үкіметтен халықаралық рейстерді жүзеге асыруға рұқсат алды. 1953 жылы екі ұшу-қону жолағы және параллель рульдік жолақ жүйесі құрылды: 02/20 жолағы – 2012 метр, ал 11/29 – 1741 метр. 1954 жылы TEAL компаниясы транс-Тасман рейстеріне Douglas DC-6 ұшағын енгізді. 1960 жылдың ақпан айында архитектор Пол Паско жобалаған жаңа терминал ғимараты пайдалануға берілді. 02/20 ұшу-қону жолағына оңтүстік-батысқа қарай 1400 фут (427 м) ұзарту 1963 жылдың қараша айында ашылды, бұл жолақтың ұзындығын 8000 футқа (2438 м) дейін жеткізіп, коммерциялық реактивтік рейстерді жүзеге асыруға мүмкіндік берді. 1965 жылдың сәуір айында Qantas компаниясы Boeing 707 ұшағымен Сиднейге жоспарлы рейстерді бастады. 1966 жылы ішкі терминалға халықаралық қанат қосылды. 1968 жылдың қазан айында NAC әуежайға алғашқы Boeing 737 ұшағын жеткізді. SAFE Air 1969 жылдың желтоқсан айында Чатэм аралынан Крайстчерчке әуе байланысын ашты. 1972 жылы солтүстік-батыс ұшу-қону жолағы толығымен қайта жауылып, қайта боялды. Жаңа Зеландияға алғашқы жоспарлы Boeing 747 рейсі 3 желтоқсан 1972 жылы Сиднейден Qantas рейсімен келді. Air New Zealand 1973 жылдың 31 қазанынан бастап McDonnell Douglas DC-10 ұшағымен Тасман теңізі арқылы рейстерді жүзеге асыра бастады. 1975 жылдың қыркүйегінде ішкі терминалға кеңейту жұмыстары аяқталды, оған екі қабатты жаңа айлақ қосылды, бұл жалпы еден аумағын екі еседен астам арттырды. Сол жылдың қазан айында Air New Zealand Крайстчерчті Нади, Раротонга және Папете қалаларымен байланыстыратын апталық DC-8 рейсін бастады. Air New Zealand әуежайда No.1 ангарын 1979 жылдың тамызында ашты. 1980 жылдың желтоқсан айында екі австралиялық ішкі әуекомпания – Ansett және Trans Australia Airlines бірнеше күннің арасында Хобарттан жоспарлы рейстерді бастады. 1982 жылдың маусым айында үкімет 02/20 ұшу-қону жолағына солтүстік-шығысқа қарай 7 миллион долларлық кеңейтуді бекітті. Ұзарту 1984 жылдың 6 шілдесінде премьер-министр Роб Малдунның ресми ашылуымен ұшу-қону жолағының қазіргі ұзындығына жеткізілді. 1985 жылдың ақпанында Newmans Air туристік бағыттарда de Havilland Canada Dash 7 рейстерін бастады. 1985 жылдың қазан айында Air New Zealand Мельбурнге Boeing 767 рейсін және Лос-Анджелеске Boeing 747-200 рейсін (оңтүстік байланысы ретінде белгілі) Хоналулу және Нади арқылы іске қосты. 1986 жылдың қазан айында Singapore Airlines қалаға Boeing 747 рейстерін бастады. Келесі айда Лондоннан алғашқы British Airways Boeing 747 рейсі келді. 1987 жылдың шілдесінде Ansett New Zealand Boeing 737 ұшағымен ішкі магистральдық бағыттарда ұшуды бастады. Сондай-ақ 1987 жылы терминал Ansett New Zealand және жаңа Air New Zealand лаунждарын орналастыру үшін кеңейтілді; және ішкі әуе көпірлері қосылды. Thai Airways 1988 жылдың қарашасында Бангкоктан апталық DC-10 рейсін бастады. 1989 жылдың наурыз айында Air New Zealand Токиодан апталық Boeing 747 рейсін, ал келесі айда Пертке Boeing 767 рейсін ұсынды. Кейінірек тоқтатылғанымен, Перт бағыты 2013 жылы маусымдық негізде қайта жаңғыртылды, ол 2016 жылға дейін Boeing 787 Dreamliner ұшағына дейін сол ұшақпен жалғасты. Крайстчерчке алғаш рет 1989 жылдың 9 сәуірінде келген British Airways Concorde G-BOAF конкорды келді. Ол 12 сәуірде Сиднейге қарай ұшты, онда ол Тасман теңізінде тік қанаттарының бір бөлігін жоғалтты. 1990 жылдың қыркүйегінде Халықаралық Антарктика орталығының туристік тартымдылығының 1-ші кезеңі ресми түрде ашылды. 1993 жылдың сәуір айында Air Pacific (қазіргі Fiji Airways) Фиджидің Нади қаласына апталық тікелей рейсті бастады. Korean Airlines 1994 жылдың шілдесінде MD-11 ұшағымен Крайстчерчке Сеулден апталық рейсті бастады. 1997 жылдың сәуір айында Origin Pacific Airways әуежайда Нельсонға рейстерді бастады. 1998 жылдың қазан айында Кентербери аэроклубы әуежайдың солтүстік-батыс жағында жаңа кешен ашты. 1998 жылдың қыркүйегінде жаңа халықаралық терминал ғимараты аяқталды, бұл қосымша 28 000 шаршы метр еден аумағын құрады. 2004 жылы халықаралық терминалдың кеңейтілуі аяқталып, тағы бес халықаралық тұрақ пен тағы төрт халықаралық әуе көпірін құруға мүмкіндік берді. Pacific Blue Airlines 2004 жылдың қаңтарында Крайстчерчтен (Жаңа Зеландиядағы базасынан) Тасман теңізі арқылы рейстерді бастады. Emirates 2004 жылдың шілдесінде Airbus A340 ұшағымен Дубай және Мельбурннен Крайстчерчке ұшуды бастады, кейін Боинг 777-300ER ұшағымен Сидней-Бангкок-Дубай рейсіне ауысты, ал 30 қазан 2016 жылы Бангкоктан бас тартып, күнделікті Airbus A380 рейсіне жаңарды. Jetstar 2005 жылдың желтоқсанында Тасман теңізі арқылы рейстермен қалаға қызмет көрсетуді бастады. 2006 жылдың наурыз айында бес қабатты тұрақ ғимаратын салу жұмыстары басталды. Origin Pacific 2006 жылдың қыркүйегінде қызметін тоқтатты.

Әуежайды қайта дамыту

Крайстчерч әуежайы 2006 жылдың наурыз айынан бастап, 2007 жылдың басында ашылған жаңа, көп қабатты 13 миллион долларлық автотұрақ ғимаратының құрылысымен ауқымды кеңейту жобасын бастады. Жаңа ғимарат 570 жаңа жабық тұрақ орынын қамтамасыз етті. Ол аяқталған соң, жаңа терминал ғимаратының кеңейтілген аумағына қажетті қосымша орын үшін, қолданыстағы автотұрақ аумағының бір бөлігі жабылды. Жаңа автотұрақ ғимаратына жақын орналасқан, 45 метрлік бақылау мұнарасы 2009 жылдың қыркүйегінде пайдалануға берілді. 2010 жылы Air New Zealand және CIAL бірлесіп 20 миллион долларлық жеке аймақтық зал салды. 2009 жылдың басында ескі ішкі терминалды жаңа интеграцияланған терминалдық кешенмен (ITК) ауыстыру жұмыстары басталды, ол қолданыстағы ғимараттың үстіне салынуға тиіс болды. Жаңа терминал ескірген ішкі терминалдың орнын басып, жаңа салынған халықаралық терминалдың мүмкіндіктерін кеңейтті. Жаңа терминалдың 1-кезеңі, оның ішінде жаңа тіркелу залы, жаңа тағам/сауда аймағы, жаңа бірыңғай ішкі қауіпсіздік тексеруі, сондай-ақ жаңа терминалдың жаңа аймақтық күту залы мен багаж алу бөлімі 2011 жылдың мамыр айында аяқталды. Бұл ескі халықаралық тіркелуді және негізгі пирс солтүстігіндегі ескі ішкі терминалды 2-кезеңге орын беру үшін бұзуға мүмкіндік берді. 2-кезең, оның ішінде жаңа ішкі багаж алу бөлімі және жаңа ішкі күту залының солтүстік жартысы 2012 жылдың ақпанында аяқталды. Ескі ішкі терминал жаңа терминал үшін толығымен бұзылды. Барлық құрылыс жұмыстары 2012 жылдың соңында аяқталды, ал ескі пирсті бұзу сияқты кейбір жұмыстар 2013 жылға дейін жалғасты. Шамамен төрт жыл бойы әр жұмыс күнінде 200-ден 400-ге дейін жұмысшылар жұмыс істеді. 11 мың жер сілкінісіне қарамастан, терминал жобасы бюджет шегінде аяқталды. Жаңа терминалды Премьер-министр Джон Кей 2013 жылдың 18 сәуірінде ресми түрде ашты.

2010 жылдан бастап

2011 жылдың сәуірінде Air Asia X компаниясы Куала-Лумпурға Airbus A330 рейстерін бастады; алайда, бұл рейстер ұзаққа соқпады және 2012 жылдың мамырында тоқтатылды. China Airlines 2014 жылдың желтоқсанынан 2018 жылға дейін Тайбэйден Сидней арқылы Airbus A330 ұшақтарымен маусымдық рейстерді орындады. Сирек келетін ерекше рейстердің бірі – Өзбекстан Әуе Жолдары, ол Ташкенттен Куала-Лумпур арқылы ресейлік балықшы экипаждарын тасымалдайтын Boeing 767 чартерлік рейстерін жүргізеді. 2023 жылдың сәуірінде United Airlines 1 желтоқсанда Сан-Францискодан тікелей рейстерді бастау жоспарларын жариялады. Бұл рейс Солтүстік Американы Оңтүстік аралмен байланыстыратын жалғыз рейстердің бірі болады.

Ковай паркі

Әуежай өзін қуатпен қамтамасыз ету үшін 400 гектар жерге күн электр стансасы салмақшы. Бұл, орнықтылық мақсаттарының аясында, Крайстчерч қаласының 20 пайызын қуатпен қамтамасыз етуге жеткілікті болады.

Ұшу-қону жолақтары

Аэропорт компаниясы қазіргі ұшу-қону жолақтарының сыйымдылығын арттырудың ең қолайлы жолы – тәуелсіз операцияларды енгізу деп санайды. Бұл негізгі 20/02 ұшу-қону жолағының солтүстік-шығыс жағын 300 метрге ұзарту арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, бұл оның жалпы ұзындығын 3600 метрге жеткізеді. Басым солтүстік-шығыс жел соққан кезде, бұл көптеген ұшақтарға жол қиылысынан ұшуға мүмкіндік береді, ал қалғандары 11-ші ұшу-қону жолағына қонады. Ірі кең корпусты ұшақтар жолақтың толық ұзындығын пайдалануы керек болады. 11/29 ұшу-қону жолағы 45 метрге дейін кеңейтіліп, солтүстік-батысқа қарай 250 метрге дейін созылады; аэропорт осы мақсатқа клубтан жер сатып алған. Бұл жолақтың ұзындығын 1981 метрге дейін ұлғайтады және құны шамамен 12 миллион долларға бағаланады, себебі қазіргі таңда Тасман теңізі мен Тынық мұхиты аралдарына бағытталған кейбір рейстер солтүстік-батыс жел жағдайында толық жүкпен ұша алмайды. Әр ұшу-қону жолағының екі шетіне де ИКАО стандарттарына сәйкес қауіпсіздік аймағы (RESA) қосылады. Ақырында, барлық ұшу-қону жолақтарында RESA болады. Сонымен қатар, 11/29 ұшу-қону жолағы 2000 метрге дейін ұзартылуы мүмкін, бұл D классындағы (Boeing 767 сияқты) және E классындағы (Boeing 777, Boeing 787, Airbus A350) ұшақтарының орта және ұзақ қашықтыққа солтүстік-батыс жел жағдайында ұшу мүмкіндігін арттырады. Жоба аяқталғаннан кейін, ең қарбалас кезеңдерде екі ұшу-қону жолағы да бір уақытта пайдаланылады. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, 02 ұшу-қону жолағы уақыттың 70% -ын, 20 ұшу-қону жолағы 20% -ын, 29 ұшу-қону жолағы 8% -ын, ал 11 ұшу-қону жолағы (көбінесе қону үшін) 2% -ын құрайды.

Терминалдар мен қақпалар

Крайстчерч әуежайы ішкі және халықаралық рейстерге қызмет көрсететін бір терминалдан тұрады. Оның ауданы 77 591 м² және әуежайдың шығыс жағында орналасқан. Негізгі терминал ғимаратында ішкі және халықаралық рейстер үшін біріктірілген тіркеу залы бар. Онда 58 тіркеу кассасы және өзін-өзі қызмет көрсету тіркеу автоматтары бар. Бірінші қабатта көптеген тағам және сауда орындарымен қатар күту залдары бар үлкен сауда алаңы орналасқан. Жүктерді тасымалдау жүйесі терминалдың маңызды ерекшелігі болып табылады, оның ұзындығы 750 метр және құны 15 миллион доллар. Әуежайда барлығы 37 қақпа бар. Аймақтық қанаты терминалдың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан және Air New Zealand Link әуе компаниясының барлық турбовинтті рейстерін қамтамасыз етеді. Онда 3-тен 14-ке дейін нөмірленген 12 қақпа бар. Орталық аймақ Air New Zealand және Jetstar әуе компанияларының ішкі рейстерін қамтамасыз етеді және сегіз қақпадан (16–22a) және (15, 15a, 15b, 15c) қақпаларынан тұрады; барлығы (15-ші қақпаны, оны турбовинтті рейстермен бөлісе алады) траптармен жабдықталған. Халықаралық қанаты терминалдың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және 13 қақпадан (23–35) тұрады, олардың барлығы (31-ші және 33-шы қақпалардан басқа) траптармен жабдықталған. 21/24 және 22/25 қақпалары – қажеттілікке қарай ішкі немесе халықаралық рейстерге пайдаланылатын ортақ ауыспалы қақпалар. 30-шы қақпада Airbus A380 ұшақтары үшін қолданылатын қос трап бар. Егер бос болса, ол 30R және 30L позицияларында екі тары ұшақты да қабылдай алады.

Әуе компаниялары мен бағыттары

2023 жылдың желтоқсанына дейін Крайстчерч әуежайына 11 әуе компаниясы жоспарлы рейстермен қызмет көрсетеді. Әуежайдан 18 ішкі және 10 халықаралық бағытқа тікелей рейстер бар. Әр аптада 900 жоспарлы ішкі және 157 халықаралық рейс келіп-кетіп тұрады.

Әскери

RNZAF Wigram базасы жабылып, бері Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері (RNZAF) қалаға келгенде әрқашан Крайстчерч халықаралық әуежайына ұшады. Веллингтон, Огакеа, Окленд қалалары арасында RNZAF жүйелі рейстері жасалады. 1950 жылдардан бері Антарктика ғылыми экспедицияларының дамуымен байланысты, Крайстчерч әуежайы АҚШ Әскери-теңіз күштері, АҚШ Әуе күштері, АҚШ Ұлттық әуе күзеті және Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері жүзеге асырған барлық Антарктика рейстері үшін база ретінде қызмет етеді, бұл "Deep Freeze" операциясының бір бөлігі болып табылады.

СОФИЯ

2013 жылдың шілдесінде әуежайға Инфрақызыл астрономияға арналған стратосфералық обсерватория (SOFIA) әуедегі телескопы ретінде қайта жабдықталған Boeing 747SP ұшағы қонды. Өкілдің айтуынша, Крайстчерч SOFIA үшін жиырма жылға қысқы база болып қалуы мүмкін. Қала Оңтүстік жарты шар үшін база ретінде ұзын әуежай ұшу-қону жолағы, қолайлы атмосфералық жағдайлар және Жаңа Зеландияның оңтүстігіндегі салыстырмалы түрде бос әуе кеңістігі болғандықтан таңдалды.

Жалпы авиация

Жалпы авиация ұйымдары әуежайдан қызмет көрсетеді. Garden City Helicopters әуежайға жақын орналасқан базадан (ICAO: NZGI) жұмыс істейді. Ол тұрақты қанатты ұшақтарды (NZ Flying Doctor Service) пайдалана отырып, жедел жәрдем қызметін, чартерлік рейстерді жүргізеді, сондай-ақ Кентерберидегі құтқару тікұшағын Крайстчерч ауруханасына (ICAO: NZJC) іргелес Хагли паркіндегі қосымша тікұшақ алаңында пайдаланады. Крайстчерч халықаралық әуежайы Кентербери аэроклубы үшін негізгі ұшу-қону жолына параллель шөпті ұшу-қону жолын ұстап тұрады. Жалпы авиация компанияларының арасында Mainland Air компаниясы Оамаруға рейстерді орындайды. Air Safaris Текапо көлі әуежайына байланыс қызметін ұсынады.

Әуе қызметі

1953 жылы құрылған Крайстчерч қозғалтқыш орталығы әуежайда орналасқан және қазір Пратт & Уитни мен Air New Zealand компаниялары бірлесіп басқаратын орталық. IAE V2500 қозғалтқыштарына толық MRO қызметі ұсынылады. Бұрын бұл орында PW JT8D және Rolls Royce Dart қозғалтқыштары күрделі жөндеуден өтті. Air New Zealand әуежайда бірнеше техникалық қызмет көрсету орындарына ие, мысалы 1-ангар (алты C класты ұшақты қабылдай алады), 3-ангар (бір C класты ұшақ) және 5-ангар (бір C класты ұшақ), бірақ енді бояу ангары жоқ.

Апаттар мен оқиғалар

1957 жылы 21 қарашада сағат 11.33-те SAFE Air Bristol Freighter (тіркелген ZK AYH) Парапараумудан Оамаруға бағытталған рейсте апатты құрылымдық бұзылуға ұшырап, әуежайға өте жақын орналасқан Рассли гольф алаңына құлады, нәтижесінде барлық төрт адам қаза тапты. 2003 жылы 6 маусымда Air Adventures New Zealand Ltd Piper PA 31 Chieftain (тіркелген ZK NCA) ұшағы 20-шы ұшу-қону жолағына жетпей ағаштар мен жерге құлап, ұшқыш және бортындағы тоғыз жолаушының жетісі қаза болды. Ұшақ тұманды ауа райында ILS жүйесімен қону кезінде тым төмен ұшып кеткен. 2008 жылдың 8 ақпанында Eagle Airways рейсі 2279-ды Бленхаймнен Крайстчерчке қатысты ұрлау әрекеті орын алды. British Aerospace Jetstream 32EP ұшағы қонғаннан кейін, қылмыскер – сомалиялық әйел, екі ұшқыш тарапынан басылып, ұшақ тоқтағаннан кейін 29-шы ұшу-қону жолағында тұтқындалды. 2014 жылдың қараша айында Жаңа Зеландия Парламентінің депутаты Джерри Браунлиге Азаматтық авиация басқармасы 2014 жылдың 24 шілдесінде Крайстчерч әуежайындағы қауіпсіздік ережелерін бұзғаны үшін 2000 доллар айыппұл салды. Ресми тергеу көрсеткендей, Браунли (сол кездегі Көлік министрі) және оның екі көмекшісі ішкі рейске үгіп, шығу есігі арқылы ұшу залына кіріп, қауіпсіздік тексеруінен жалтарған.