Есту қабілеті бұзылғандар үшін қол тілімен байланыс жүйесі

Кіріспе

Есту қабілеті нашар немесе саңыр адамдармен және олардың арасында қолданылатын көру арқылы байланыс жүйесі.

Қолмен сөйлеу – бұл көру арқылы байланыс жүйесі, есту қабілеті нашар немесе саңыр адамдармен және олардың арасында қолданылады. Бұл фонемалық негіздес жүйе, ол дәстүрлі сөйленген тілдерді қол пішіндерін (дауыссыз дыбыстарды көрсетеді) ауызға жақын әртүрлі жерлерде (дауысты дыбыстарды көрсетеді) қолдану арқылы қол жетімді етеді, осылайша сөйленген тілді көру арқылы жеткізеді. Ұлттық қолмен сөйлеу қауымдастығы қолмен сөйлеуді "қол пішіні мен орналасуын, ауыз қозғалыстарын және сөйлеуді бірге қолданып, сөйленген тілдің фонемаларын бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік беретін көру арқылы байланыс тәсілі" деп анықтайды. Ол сөздің дыбысталу ерекшеліктері туралы қосымша ақпаратты береді, ол көрігімен байқауға болмайды. Бұл есту немесе тілдік қиындықтары бар адамдарға тілдің негізгі қасиеттерін көру арқылы түсінуге мүмкіндік береді. Қазір ол әртүрлі тіл, сөйлеу, байланыс және оқу қажеттіліктері бар адамдармен қолданылады. Бұл американдық қол тілі (ASL) сияқты қол тілі емес, ол ағылшын тілінен бөлек тіл. Қолмен сөйлеу – байланыс құралы, бірақ оны есту қабілетін қалпына келтіру, сөйлеуді дамыту және сауаттылықты арттыру стратегиясы ретінде де қолдануға болады.

Тарих

1966 жылы Р. Орин Корнетт Вашингтондағы Галладет колледжінде сөйлеуді дамытты. Тілдік дамылмаған және терең есту қабілеті бұзылған балалардың оқу түсінігі нашар екенін анықтағаннан кейін, ол осындай балалардың оқу қабілеттерін ағылшын тілінің фонемаларын жақсы түсіну арқылы жақсарту мақсатында жүйені жасады. Сол кездегілердің пікірінше, саңырау балалардың төмен баға алуының себебі – олардың екі түрлі жүйені үйренуі керек болғандықтан: жеке сөйлесу үшін американдық қол тілі (АҚТ) және оқу мен жазу үшін ағылшын тілі. Көптеген дыбыстар еріндерде бірдей көрінетіндіктен (мысалы, /п/ және /б/), қол сигналдары бұрынғы акустикалық айырмашылықтың орнына визуалды контраст енгізеді. Сөйлеуді дамыту жүйесі толық емес немесе бұрмаланған дыбыстарды естуге көмектеседі. Ұлттық Сөйлеуді дамыту қауымдастығының (cuedspeech.org) мәліметінше, "кохлеарлық имплантация және Сөйлеуді дамыту – тамаша серіктестер". Сөйлеуді дамыту жүйесі есту қабілеті нашар адамдарға дыбыстарды көруге мүмкіндік беретіндіктен, оны тек ағылшын тілді елдерде ғана қолдануға шектеу қойылмайды. Басқа тілдерде/елдерде қолдануға деген сұранысқа байланысты 1994 жылға қарай Корнетт жүйені 25 басқа тіл мен диалектке бейімдеді. Cuedspeech.org сайтында жүйеге бейімделген 64 түрлі диалект тізімделген. Әрбір тіл жүйенің фонемаларының тізімін қарастырып, қай фонемалардың айтылуы кезінде ұқсас екенін және оларды ажырату үшін қол сигналдарының қажеттігін анықтайды.

Сауаттылық

Сөйлеуге байланысты тілдегі барлық дыбыстар сөйлейтін адамның аузында бір-бірінен анық ерекшеленсе, есту қабілеті төмен адамдар тілді есту қабілеті бар адамдар сияқты, бірақ есту арқылы емес, көру арқылы үйрене алады деген гипотезға негізделген. Сауаттылық – сауатты қоғамға қатысу үшін идеяларды түсінуге және жеткізуге мүмкіндік беретін, жақсы оқу және жазу қабілеті. Сөйлеуге байланысты сөйлеу, есту қабілеті төмен балалардың ағылшын тілін меңгеру және сауаттылықты дамытудағы қиындықтарды жоюға көмектесу үшін жасалған. Зерттеу нәтижелері балаға дұрыс және тұрақты түрде қолдану арқылы тіл, қарым-қатынас және сауаттылықты дамытуға көмектесетінін көрсетсе де, оның маңыздылығы мен қолданылуы талқыланады. Зерттеулер сауаттылықты дамыту, саңырауларға арналған дәстүрлі білім беру және есту қабілеті төмен балалар мен саңыраулардың өміріне әсер ететін сөйлеуге байланысты сөйлеуді қолдану мәселелерін қарастырады. Сөйлеуге байланысты сөйлеу оқушының қабылдайтын фонемаларды ажырату мақсатына шынымен жетеді, бірақ оның қабылдауға көмектесетіні сияқты, білдіруге де көмектесетіндігі туралы сұрақтар туындайды. Жаклин Лейбарт пен Хесус Алегрианың мақаласында бір жасқа толмаған кезде сөйлеуге байланысты сөйлеуге бейімделген балалар есту қабілеті бар әріптестерімен қатар рецептивті лексикада жылдам прогресс жасайды, бірақ экспрессивті лексика артта қалады. Авторлар қажет болған жағдайда ауызша сөйлеуді үйрету үшін қосымша және жеке оқытуды ұсынады, бірақ бұл сөйлеуге байланысты сөйлеудің мәнін көрсетеді: есту қабілеті төмен балаларды есту әлеміне бейімдеу, өйткені есту қабілеті төмен балалар есту тілін үйренгенде мұндай білдіру және қабылдау арасындағы үзілістер жиі кездеспейді. Острандер бұл салалардағы қосымша зерттеулер қажет және олардың маңыздылығын мойындайды. Сөйлеуге байланысты сөйлеу журналының редакторы (қазір ізделіп жатыр, бірақ табылмаған) «1979 жылы Гей Николс, ал 1982 жылы Николс пен Линг сөйлеуге байланысты сөйлеудің қатты саңырау балалардың сөйлеу тілін қабылдауын едәуір жақсартатынын көрсететін зерттеулер туралы хабарлады» деп мәлімдеді. Сью Шварцтың «Саңыраулықтағы таңдау: ата-аналарға арналған коммуникациялық опциялар» кітабында есту қабілеті төмен баланың айтылуын қалай тануға көмектесетіні туралы жазған. Бала «hors d'oeuvre», «tamale» немесе «Hermione» сияқты сөздерді қалай дұрыс айту керектігін үйренуі мүмкін, олардың айтылуы жазылуынан өзгеше. Бала акценттер мен диалекттер туралы біле алады. Нью-Йоркте кофе «кау-фи» деп айтылуы мүмкін; Оңтүстікте «френд» сөзі екі буынды болып айтылуы мүмкін.

Cued speech is based on the hypothesis that if all the sounds in the spoken language looked clearly different from each other on the lips of the speaker, people with a hearing loss would learn a language in much the same way as a hearing person, but through vision rather than audition. Literacy is the ability to read and write proficiently, which allows one to understand and communicate ideas so as to participate in a literate society. Cued speech was designed to help eliminate the difficulties of English language acquisition and literacy development in children who are deaf or hard of hearing. Results of research show that accurate and consistent cueing with a child can help in the development of language, communication and literacy but its importance and use is debated. Studies address the issues behind literacy development, traditional deaf education, and how using cued speech affects the lives of deaf and HOH children. Cued speech does indeed achieve its goal of distinguishing phonemes received by the learner, but there is some question of whether it is as helpful to expression as it is to reception. An article by Jacqueline Leybaert and Jesús Alegría discusses how children who are introduced to cued speech before the age of one are up to speed with their hearing peers on receptive vocabulary, though expressive vocabulary lags behind. The writers suggest additional and separate training to teach oral expression if such is desired, but more importantly this reflects the nature of cued speech; to adapt children who are deaf and hard of hearing to a hearing world, as such discontinuities of expression and reception are not as commonly found for children with a hearing loss who are learning sign language. Ostrander concludes that further research into these areas is needed and well justified. The editor of the Cued Speech Journal (currently sought but not discovered) reports that "Research indicating that Cued Speech does greatly improve the reception of spoken language by profoundly deaf children was reported in 1979 by Gaye Nicholls, and in 1982 by Nicholls and Ling." In the book Choices in Deafness: A Parents' Guide to Communication Options, Sue Schwartz writes on how cued speech helps a deaf child recognize pronunciation. The child can learn how to pronounce words such as "hors d'oeuvre" or "tamale" or "Hermione" that have pronunciations different from how they are spelled. A child can learn about accents and dialects. In New York, coffee may be pronounced "caw fee"; in the South, the word friend ("fray end") can be a two syllable word.

Сөйлеу тілі мен ым тілі арасындағы пікірталас

Саңыра балаларды оқыту мәселесі бұрыннан бері көптеген пікір таласына толы. Саңыраларды оқытудың екі стратегиясы бар: ауызша-естімелік тәсіл немесе қол тәсіл. Ауызша-естімелік тәсілді қолдаушылар саңыр немесе нашар естілетін балаларды қалдық есту қабілетін, сөйлеуді және сөйлеуді түсіну арқылы оқыту керек деп санайды. Ал қол тәсілін жақтаушылар саңырларды американдық қол тілі (ASL) сияқты қол тілдерін пайдалану арқылы оқыту керек деп есептейді. АҚШ-та қолмен сөйлеуді қолдаушылар көбінесе осы жүйені ASL және оған ұқсас қол тілдеріне балама ретінде талқылайды, бірақ басқалары оны мұндай тілдермен қатар үйренуге болатынын айтады. ASL қолданушылар қауымдастығы үшін қолмен сөйлеу ағылшын тілін екінші тіл ретінде үйренудің бірегей мүмкіндігін ұсынады. Екі тілді-екі мәдени модельдер аясында қолмен сөйлеу ASL-ден белгілерді қарызға алмайды немесе жаңадан ойлап таппайды, сондай-ақ ASL синтаксисі мен грамматикасын өзгертуге тырыспайды. Керісінше, қолмен сөйлеу ASL-ді өзгеріссіз қалдыратын тіл үйренудің нақты үлгісін ұсынады.

Тәрбиелік құралдар мен жалпы ақпарат

Көрсетілген сөйлеуді табу / CuedSpeech.com NCSA кітап дүкені. Көрсетілген сөйлеу туралы жалпы ақпарат және оны тиімді қалай пайдалану. DailyCues.com Жаңалықтар, Көрсетілген ағылшын сөздігі, Көрсетушілер базасы және оқу ресурстары – олардың бір бөлігі тегін онлайн қолжетімді. learntocue.co.uk Көрсетілген сөйлеуді үйренуге арналған мультимедиялық ресурстар (британдық ағылшын тілінде). NCSA Мини Документалды фильмі Көрсетілген сөйлеуді түсіндіретін 10 минуттық бейне. Аудио, ASL, субтитрлер және көрсету мысалдары. The Art of Cueing – ағылшын тілінің американдық диалектілерін меңгеруге арналған QuickTime бейне үлгілерін қамтитын кең көлемді тегін курс.