Кіріспе
Американдық кәсіпкер және саясаткер Захария Чандлер (10 желтоқсан 1813 – 1 қараша 1879) – американдық кәсіпкер, саясаткер және Республикалық партияның негізін қалаушылардың бірі. Өмір бойы құлдыққа қарсы күрескен ол партияның радикалды қанатын басқарды. Чандлер Детройт қаласының мэрі, Мичиган штатынан төрт мәрте сенатор болып сайланды және президент Улисс С. Гранттың кезінде АҚШ-тың ішкі істер министрі қызметін атқарды. Детройттегі жас және табысты кәсіпкер ретінде Чандлер «Жер асты жолын» қолдады. Азамат соғысы кезінде ол Одақтың соғыс күшін, құлдықты жоюды және азат етілген африкалық американдықтардың азаматтық құқықтарын жақтады. Ішкі істер министрі ретінде Чандлер Үндістер ісі жөніндегі бюродағы жемқорлықты жойып, американдық үнді тайпаларын өркениетке жеткізу жөніндегі президент Гранттың бейбітшілік саясатын толық қолдады. 1879 жылы ол АҚШ сенаторы болып қайта сайланды және президенттікке үміткер болу мүмкіндігі болды, бірақ Чикагода сөз сөйлегеннен кейін ертесі күні қайтыс болды.
Zachariah Chandler (December 10, 1813 – November 1, 1879) was an American businessman, politician, and one of the founders of the Republican Party, whose radical wing he dominated as a lifelong abolitionist. He was mayor of Detroit, a four term senator from the state of Michigan, and Secretary of the Interior under President Ulysses S. Grant. As a successful young businessman in Detroit, Chandler supported the Underground Railroad. During the Civil War, he advocated for the Union war effort, the abolition of slavery, and civil rights for freed African Americans. As Secretary of the Interior, Chandler eradicated serious corruption in the Bureau of Indian Affairs, fully endorsing President Grant's Peace Policy initiative to civilize American Indian tribes. In 1879, he was re elected U. S. Senator and was a potential presidential candidate, but he died the following morning after giving a speech in Chicago.
Ерте өмір және мансап
Захария Чендлер 1813 жылдың 10 желтоқсанында Нью-Гэмпшир штатының Бедфорд қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – Сэмюэл Чендлер, ал анасы – Маргарет Орр. Сэмюэл Чендлер 1637 жылы Англиядан Массачусетс штатының Роксбери қаласына көшіп келген Уильям Чендлердің тікелей ұрпағы еді. Осы әулеттік желім арқылы ол Солтүстік Америкада туған отбасының жетінші буыны болды. Маргарет Орр – әскери офицер, полковник Джон Оррдың үлкен қызы. Чендлер жалпы білім беретін мектептерде білім алды. Бітірген соң колледжге бармай, 1833 жылы сол кездегі Мичиган территориясының астанасы Детройтке көшті. Детройтте Чендлер дүкен ашып, сауда, банк ісі және жерге құмарлық арқылы Мичиган штатының ең бай адамдарының біріне айналды.
Неке және отбасы
1844 жылы 10 желтоқсанда Чандлер Балтимор қаласында туған, кейін Нью-Йоркке көшкен Летиция Грейс Дугласқа үйленді. Летиция – қоғамдық шаралар ұйымдастырушы, Чандлердің мансабының барлық жылдарында қыс айларын Вашингтонда өткізді. Чандлер мен Летицияның Мэри Дуглас Чандлер есімді бір қызы болды, ол Мэн штатының сенаторы Юджин Хейлге тұрмысқа шықты. Чандлер мен Летицияның немерелерінің арасында ұзақ жылдар бойы Мэн штатынан АҚШ сенаторы болған Фредерик Хейл және Римде АҚШ дипломаты қызметін атқарған Чендлер Хейл болды. "Мейірімді және жақсы мінезді" әрі "көпке сүйікті" Летиция 1899 жылы 19 ақпанда дүние салды.
Саяси мансап
Жасынан бастап Чендлер құлдыққа күшті қарсы болды және Солтүстік Виг партиясының Оңтүстік штаттарының құлдықты Батыс аумақтарына таратуын тоқтатуға шамасы жетеді деп үміттенді. Чендлер қашып кеткен немесе босаған құлдарға қауіпсіз баспана табуға көмектесетін Детройттың Жер асты темір жолына қаржылық қолдау көрсетті. 1848 жылы Чендлер саяси мансабын Виг партиясының президенттікке үміткері Закари Тейлордың сайлау кампаниясында сөз сөйлеу арқылы бастады. 1851 жылы Чендлер Детройт қаласының мэрі болып сайланды және бір жыл қызмет етті. 1852 жылы Чендлер Мичиган губернаторы лауазымына Виг партиясынан кандидат ретінде түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. Канзас штатты құлдықсыз еркін штат ретінде қолдаған Чендлер 1854 жылдың 6 шілдесінде Республикалық партияны құруға қатысты петицияға қол қойды. 1856 жылы Чендлер Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында өткен Республикалық партияның бірінші ұлттық конвентіне делегат ретінде қатысты және Республикалық Ұлттық Комитеттің мүшесі болды. Сол жылы Республикалық конвент Канзасты афроамерикандық құлдықтан азат етуді және Миссури келісімін күштен шығаруға қарсы болған, "Жол таба білуші" деп танылған Джон С. Фремонтты президенттікке ұсынды.
АҚШ сенаторы (1857-1875)
1857 жылдың қаңтар айында Чендлер республикашыл ретінде сайлауға түсіп, Мичиган штатынан АҚШ Сенатының мүшесі болып сайланды, Льюис Кассқа мұрагер болды. Чендлер 1863 және 1869 жылдары қайта сайланды, 1857 жылдың 4 наурызынан 1875 жылдың 3 наурызына дейін 35-тен 43-ке дейінгі АҚШ Конгресінде қызмет етті. Сенатта Чендлер құлдыққа қарсы күрескен радикалдармен одақтасты, бірақ Массачусетс штатының сенаторы Чарльз Самнерге қарсы болды. Чендлер сепаратизмге қарсы ең белсенді түрде сөйлеген сенатор болды. 1861 жылдың наурызынан 1875 жылға дейін Чендлер өзендер мен портерге қаржыландыруды бақылаған Сауда комитетінің төрағасы болды. Азамат соғысы басталғанда Чендлер Мичиган штатынан еріктілерді жинап, жабдықтау үшін сенаторлық беделін пайдаланды. Чендлер Соғыстың жүргізілуі жөніндегі бірлескен комитеттің мүшесі болды. 1862 жылдың 6 шілдесінде Чендлер Мичиган штатының Джексон қаласында сөйлеген сөзінде генерал Джордж Макклелланның соғыс жүргізуін сынады. Чендлер Макклелланға қарсы айтқан сөзін өзінің маңызды қоғамдық қызметтерінің бірі деп есептеді. Чендлердің Макклелланға жасаған шабуылы, Макклелланның Ричмондты басып алудан сәтсіз аяқталып, жеті күндік шайқаста Конфедерацияның жеңісіне әкелген Джеймс өзеніне одақтық әскерлерді қайтарып алғаннан кейін бес күн өткен соң болды. 1863 жылдың 3 наурызында Чендлер Оңтүстіктегі тастап кетілген мүлікті жинау және басқару туралы заңға авторлық құқық берді. 1864 жылдың 2 шілдесінде Чендлер көтерілісші Конфедерация штаттарымен байланыс орнатуды реттеу туралы заңға авторлық құқық берді. Чендлер жоғары тариф ставкалары, ұлттық банк құруды қолдады және соғыс кезіндегі шұғыл шара ретінде жасыл долларға дауыс берді, бірақ валютаның инфляциясына қарсы күресті. Чендлер афроамерикандықтарға азаматтық құқықтар берген Қайта құру актілерін қолдады, бірақ Қайта құрудың тым жұмсақ болғанын сынады. 1866 жылдың 5 қаңтарында Чендлер Алабама талаптары бойынша келіссөздер жүргізуден бас тартқаны үшін Ұлыбританиямен қарым-қатынас тоқтату туралы резолюция ұсынды, бірақ Сенат оны қабылдамады. Азамат соғысы кезінде Ұлыбритания конфедерациялық кемелерге британдық порттарда қарулануға рұқсат берді. Осы кемелер, соның ішінде CSS Alabama, Одақтың саудасын жоюға көмектесіп, соғысқа үлкен қаржылық зиян келтірді. 1867 жылдың 29 қарашасында Чендлер Ұлыбританияға қарсы жауап ретінде Әбіссинияны Ұлыбританиямен соғысқан мемлекет деп тану туралы ұсыныс енгізді, сондай-ақ Әбіссинияға Азамат соғысы кезінде Конфедерацияға Ұлыбритания танығандай құқықтар берілуін талап етті. 1868 жылғы сайлау кезінде Чендлер Республикалық Конгресс комитетінің төрағасы болды. Чендлер бұрынғы көтерілісшілерге қатаң жаза беруді және афроамерикандықтарға көбірек бостандық беруді талап еткен радикалды республикашылдардың бірі ретінде танымал болды. Соғыстан кейін ол ашуланып: "Адам өлтірген, ұрлаған, уландырған әркім демократтардың мүшесі" деді. Сенаттағы мансабында Чендлер өзінің саяси билігін арттыру үшін федералдық сенаторлық ықпалын пайдаланды. Чендлердің билікке жету әдістері Мичигандағы республикалық партияны бақылауға алуда "ашық түрде партиялық және деспотиялық, тіпті жемқорлыққа ұқсас" деп есептелді. Чендлер көп жылдар бойы Мичиганның даусыз республикалық көшбасшысы болды. 1874 жылғы сайлаудағы демократтардың жеңісі оның Сенаттағы билігін әлсіретті және ол Мичиган заң шығарушы органы келісімге не келе алмаған кезде төртінші мерзімге сайлануға тырысқанда Исаак П. Кристиансиден жеңілді.
Ішкі істер министрі (18751877)
Чендлер 1875 жылдың қазан айында президент Улисс С. Грант тарапынан Ішкі істер министрі болып тағайындалды және 1877 жылға дейін қызмет етті. Президент Гранттың ұсынымдары мен өкілеттігіне сәйкес, ол қызмет еткен кезеңде Ішкі істер департаментінде реформалар жүргізіп, оны қайта ұйымдастырды. Бұрынғы Ішкі істер министрі Колумб Делано реформатор болған жоқ және Ішкі істер департаментінде пайдакүнемділікке бейжайлық танытты. Министр Чендлер Үндістер ісі жөніндегі бюроның жемқорлықпен күресіп, жұмыстан босатылған агенттерін, Үндістер комиссарын және бюро хатшысын жұмыстан босатып, жаңаларын тағайындады. Сонымен қатар, министр Чендлер Вашингтондағы жалған өкілдік үшін ақы төлеуге үнді тайпаларын алдаған "үнді адвокаттарын" Ішкі істер департаментінен тыйым салды. Министр Чендлер президент Гранттың американдық үнді тайпаларын өркениеттендіру жөніндегі бейбітшілік саясатын толық қолдады. Жемқорлыққа қарсы күреске көмектесу үшін Чендлер президент Грантты Мичиганнан Чарльз Т. Горманды Ішкі істер министрінің орынбасары, ал Аугуст С. Гейлордты Ішкі істер департаментінің бас прокурорының орынбасары етіп тағайындауға көндірді. Бұл адамдар Чендлерге Ішкі істер департаментіндегі ішкі жемқорлықты жоюға көмектесті. 1876 жылдың ақпан айында Чендлер шахтерлердің Блэк-Хиллз айманына енуіне байланысты, аң аулау жерлерін тастаудан бас тартқан үндістерді Соғыс министрі Уильям В. Белкнаптың ведомствосына жіберді.
Үнді істерінің реформаланған бюросы
Чандлер билікке келген кезде, ол өзінің қарамағындағы федералдық департаменттердің ішінде Үндістер ісі жөніндегі бюроның ең сыбайлас жемқор екенін анықтады. Чандлер бюро комиссары мен бас хатшысын ауыстырды. Чандлер бюроны жасырын түрде тексеріп, сыбайлас жемқорлыққа қатысқан тағайындалғандар мен бағыныштыларының күдікті әрекеттерін анықтады. Чандлер оларды қызметтен алуға бұйрық берді, бірақ жаңа комиссар олар бюро үшін құнды екенін айтты, сондықтан Чандлер кеңсе қызметкерлерін жұмыстан босатуды кейінге шегерді. Президент Грант Чандлердің іс-қимылын қадағалап, бюродағы сыбайлас жемқор клерктер неге жұмыстан шығарылмағанын сұрады. Чандлер Грантқа комиссар оларсыз бюроны басқару мүмкін емес деді. Сонда Грант Чандлерге сыбайлас жемқор клерктерді жұмыстан босатуды бұйырды, тіпті бұл бюроның жабылуына әкелсе де. Чандлер дереу бюроға барып, күдікті клерктерді жұмыстан босату туралы бұйрық берді, ол бірден орындалды. Бұл Гранттың федералдық департаментті реформалауға тікелей араласқан жалғыз жағдайы болды. Грант Чандлердің реформалық күш-жігерін қолдауын жалғастырды.
Зейнетақы және жер басқармасын реформалау
Үндістан істері бюросынан өзге, Чандлер зейнетақы бюросын да жан-жақты тексерді. Тергеудің нәтижесінде федералды үкіметке жүздеген мың доллар үнемдеген, жалған талаптар жойылды. Чандлер басқармасын бастағаннан кейін бір ай ішінде жемқорлыққа қатысы бар барлық зейнетақы бюросының қызметкерлерін жұмыстан босатты. Чандлер Гейлорд пен Горманға АҚШ Жалпы жер басқармасын тексеруді тапсырды, олардың тергеуі «Чиппева аралас нәсілді» пайда табу схемасының бар екенін анықтады. Чандлер бұл схеманы жойды және жемқорлық сақинасымен байланысы бар барлық мүшелерін жұмыстан босатты.
Патент кеңсесінің реформасы
Өзінің қызметінің алғашқы айында Чендлер Патент бюросының бір бөлмесіндегі барлық кеңсе қызметкерлерін жұмыстан босатты. Барлық кеңсе үстелдерін бос деп жариялады, себебі барлық қызметкерлердің сыбайлас жемқорлыққа қатысқандығына немесе реформаларға лайық еместігіне сенді. Чендлер бөлмені босатып, кілтпен жабылып, ешкімнің кірмеуі үшін афроамерикалық портерді қойды, адал қызметкерлер табылғанша. Чендлер шағымдарға назар бөлмеді және өзін әділетсіз жұмыстан босатқан деп есептейтін адамға баспасөзге шағымданудан аулақ болуға кеңес берді. Чендлер ескертусіз, Патент бюросы қызметкерлерінің айлық төлемдерін басқаруға жаңа қызметкерді тағайындап, тергеу бастады, сондай-ақ төлем тізіміне қол қойғандардың толық атын-жөні мен мекенжайын жинады. Шамамен жиырма қызметкердің пайдакүнемдік топтар құрған, жалған есімдермен тіркелгені анықталды, олар федералдық төлемдерді ұрлауға тырысқан. Чендлер сондай-ақ, жұмыстарын аз төленетін басқаларға жалға беріп пайда тапқан сыбайлас жемқор, біліктілігі жетілмеген кеңсе қызметкерлерін әшкерелеп, жұмыстан шығарды. Чендлер Патент бюросының ережелерін жеңілдетіп, патент алуды оңайлатып, халыққа олардың құнын төмендетті.
Тыйым салынған үнділік адвокаттар
1875 жылдың желтоқсанында Чандлер "үнді адвокаттарын", яғни үндістерді Вашингтонда өкілдік етуге тырысқан адамдарды Ішкі істер министрлігінде тыйым салды. Алаяқ "агенттер" қыс айларында Вашингтондағы заң шығарушы органдарда алаяқтық өкілдік көрсету үшін үндістер тайпаларын күніне 8 доллар және шығыстар төлеуге мәжбүр етті. Басқа агенттер төлемдерді қамтамасыз ету үшін үнді жерлерін сатып алу туралы келісімдер жасады. Үндістердің қорқынышын пайдаланып, бұл "адвокаттар" олардың қызметтерін қабылдамаса, Вашингтонда олардың тайпалық құқықтары тартылып алынатынын айтты. Чандлер бұл адамдарға үндістерге көрсетілген қызметтері үшін төлем жасауды тыйым салды, олардың талаптары немесе өкілдіктері заңсыз және адалсыз екенін мәлімдеді. Чандлер былай деді: "Үндістердің құқықтарын қорғауға және қамтамасыз етуге ресми тағайындалған Үнді агенті, Үндістер ісі жөніндегі комиссия және Ішкі істер министрінің өкілеттігі жетеді". Чандлердің "үнді адвокаттарын" тыйым салуы үндістер тайпаларына үлкен қаржылық шығыннан сақтады.
Республикалық партияның төрағасы
Чандлер Республикалық Ұлттық Комитеттің төрағасы ретінде 1876 жылы Ратфорд Б. Хейздің президенттік науқанын табысты басқарды, бірақ Хейз Чандлерді Ішкі істер министрі қызметіне тағайындаудан бас тартты. 1878 жылы ол Мичиган Республикалық партиясының төрағасы болды.
АҚШ сенаторы (1879)
1879 жылы ол Исаак П. Кристиансидің отставкасынан босаған Сенат мандатын толтыру үшін қайтадан сайланды, ал Исаак П. Кристианси оның орнын тура төрт жыл бұрын басып өткен еді. Ол 1879 жылдың 22 ақпанынан сол жылдың соңында қайтыс болғанға дейін 45-ші және 46-шы Конгресстерде қызмет етті.
Соңғы сөзі және өлімі
Партия басшылары 1880 жылғы президенттік сайлауда мүмкін үміткер ретінде қарастырғаннан кейін, Чендлер 1879 жылы 31 қазанда саяси сөз сөйлеу үшін Чикагоға барды. Радикалдық көзқарастарынан айнымай, Чендлер МакКормик Холлдағы африкалық америкалық жас ерлердің республикалық қосымша клубының алдында сөйледі. Чендлер бір күні қара нәсілділердің еркін және қауіпсіз дауыс бере алатынына, мемлекеттік лауазымдарға сайлана алатынына және бүкіл елде, соның ішінде Оңтүстік штаттарында сөз сөйлей алатынына үміттене бастағанын айтты, дәл сол сияқты бұрынғы көтерілісшілерге Солтүстікте дауыс беруге, сайлауға қатысуға және сөз сөйлеуге рұқсат берілгендей. Ол бұрын суық тигенімен, сол күні әдеттегідей күшті болғаны белгілі болды. Бірақ ертесі күні таңғы сағат 7-де ол Grand Pacific қонақ үйіндегі бір бөлмесінде төсегінде жатып, өлі күйде табылған. Ол Детройттегі Элмвуд зиратында жерленген.
Мұра
1875 жылы президент Грант Чандлерді Ішкі істер министрі етіп тағайындағанда, реформаторлар департаменттегі жемқорлық пен жемқорлыққа байланысты ықпал көрсету бұрынғы министр Колумб Делано басшылығымен жалғасады деп алаңдады. Чандлер реформатор емес, бай республикалық партиялық саяси қайраткер ретінде танымал болды. Алайда, бұл алаңдаулар негізсіз болып шықты, өйткені Чандлер тиімді реформатор екенін көрсетті. Чандлер өз департаментіндегі жемқорлықты тергеп, президент Грантқа есеп берді, ол оған реформалар бастауға рұқсат берді. Ол жемқорлық пен алаяқтыққа қатысқан көптеген адамдарды жұмыстан босатты және "үндістердің адвокаттары" деп белгілі адамдарды департаменттен уволил.