Кіріспе

Кальмарлар тұқымдасы Gonatidae, сондай-ақ, қолтырнақ кальмар деп аталады, орташа мөлшердегі кальмарлар тұқымдасы. Тұқымдас үш туысқа жататын шамамен 19 түрді қамтиды, Тынық мұхитының суық бореалдық суларында кеңінен таралған және көптеп кездеседі. Кемінде бір түрі Антарктика суларынан белгілі, ал екеуі Солтүстік Атлантикадан табылған. Eogonatus туысы Eogonatus tinro түрі үшін жаратылған, себебі оның сезімтал мүшесінде (tentacular club) ілмектер болмаған және тілшесінде (radula) 5 қатар тіс бар. Аллозимдер мен митохондриялық ДНК бойынша молекулалық зерттеулер бұл түрдің Gonatus туысына жататындығын көрсетті, бірақ басқа мамандар оны Gonatopsis okutanii-дің синонимі деп санайды.

Сипаттама

Морфологиялық тұрғыдан алғанда, армхуклы қалампирлер (семіздіктер) біркелкі: барлық түрлеріне екі емес, төрт қатарда (серияда) орналасқан қолдарының сорғыштары тән. Көптеген түрлерде қолдың екі ішкі қатары икемделген тікшелерге айналған, ал ұсақ сорғыштармен қапталған сезімталдық мүшелер (tentacular clubs) бірнеше кішкентай тікшелермен немесе кеңейтілген орталық тікшемен жабдырылуы мүмкін. Магистер армхуклы қалампирінде (Berryteuthis magister) тек аналықтары ғана тікшелерге ие. *Гонатус* туысына жататын түрлер отбасының қалған бөлігінен (және көптеген қалампирлерден) ересек кезінде сезімталдық мүшелерінің болмауымен ерекшеленеді. Тек бір түрі – отты армхуклы қалампир (Gonatus pyros) фотофорларға ие; олар көздің құрсақ жағындағы шетінде орналасқан. *Гонатидтердің* денелері бұлшық етті, цилиндр тәрізді, терісі өте жұмсақ, қызғылт-қоңыр түсті. Қолдары жуан және күшті; қанаттары пішіні мен мөлшері бойынша әртүрлі болады – садақ тәрізді және мантия ұзындығының 50%-ынан, бүйрек тәрізді және мантия ұзындығының 30%-ына дейін. Орташа мөлшерлі бұл қалампирлердің ұзындығы 11-40 см аралығында болады – көптеген түрлері 25 см немесе одан кішкентай. Аналықтары еркектерден сәл ірілеу.

Өмірбаян

Бұл кальмарлар пелагикалық, континенттік шельфпен байланысты және түрлеріне қарай 4500 м немесе одан да тереңге дейін жүзіп жүреді. Олардың мінез-қалпы жетік зерттелмеген, бірақ кальмарлардың тәуліктік көші-қон жасайтыны болжанады; күндіз кальмарлар тереңдіктің қараңғылығында, су ортасында қалады. Түнде жұлдыздың жарығымен қоректену үшін су қабатының жоғарғы бөліктеріне көтеріледі. Бірақ, бір түрі, Gonatopsis octopedatus, ерекше қайта иілген қолдарына ие, бұл олардың бентостық тіршілікке бейімделгенін көрсетеді. Қолтырнақты кальмарлардың көбею циклі туралы көп мәлімет жоқ. Көбеюі байқалған кальмарлардың көпшілігі жұмыртқаларын теңіз түбіне шашып, оларды өздігінен дамуына қалдырады. Монтерей каньонында бес Gonatus onyx анасы 2000-3000 дамып келе жатқан жұмыртқасы бар мембраналық қапты сүйреп бара жатқаны байқалды. Бұл мінез-құлық Gonatidae тұқымдасының басқа өкілдеріне де тән бе, әлде осы түрге ғана тән бе, әлі белгісіз. Томағасының құрамына бентостық және пелагикалық түрлер, соның ішінде кішкентай балықтар (мысалы, скульпиндер және жас сайрақтар), қабықшалылар (эуфаузидтер мен амфиподтарды қоса алғанда) және басқа кальмарлар кіреді. Gonatidae отбасының ішінде жемтілік те кездеседі. Киттер гонатидтердің маңызды хищниктері болып табылады; Бейрдтың тұмсықты киті, нарвал, қысқа қанатты кашалот, Даллдың дельфині және сперма киті олармен қоректенеді. Басқа хищниктерге ірі теңіз құстары, солтүстік теңіз түлкілері, теңіз пілдері және гранадиерлер, палтус және бірнеше лақтық балық түрлері жатады. Оңтүстік суларда Weddell түлендері мен оңтүстік теңіз түлкілері, сондай-ақ альбатростар мен пингвиндердің бірнеше түрлері Gonatus antarcticus-пен қоректенеді.