Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Молюсктің төрт түрі
Four species of mollusk
Көк сақиналы сегізқарғылар, Hapalochlaena туысын құрайтын, Тынық және Үнді мұхиттарында, Жапониядан Австралияға дейін, таяз суларда және коралл рифтерінде кездесетін төрт өте улы сегізқарғыл түрі. Олардың кішкентай мөлшеріне және салыстырмалы түрде жайбасар мінезіне қарамастан, олармен байланыс жасағанда, олардың уында тетродотоксин деп аталатын күшті нейротоксин болғандықтан, өте қауіпті. Бұл түрдің өмір сүру ұзақтығы шамамен екі-үш жылды құрайды. Бұл көрсеткіш тамақтану, температура және оның өмір сүретін ортадағы жарықтың қарқындылығы сияқты факторларға байланысты өзгеріп отыруы мүмкін.
Blue ringed octopuses, comprising the genus Hapalochlaena, are four extremely venomous species of octopus that are found in tide pools and coral reefs in the Pacific and Indian oceans, from Japan to Australia. Despite their small size——and relatively docile nature, they are very dangerous if provoked when handled because their venom contains a powerful neurotoxin called tetrodotoxin. The species tends to have a lifespan of approximately two to three years. This may vary depending on factors such as nutrition, temperature, and the intensity of light within its environment.
Жіктеу
Бұл туысты 1929 жылы британдық зоолог Гай Кобёрн Робсон сипаттаған. Hapalochlaena туысының төрт расталған түрі бар, ал алты мүмкін, бірақ әлі сипатталмаған түрлер зерттелуде.
The genus was described by British zoologist Guy Coburn Robson in 1929. There are four confirmed species of Hapalochlaena, and six possible but still undescribed species being researched:
Мінез-құлық
Көк шатырлы сегізбұлақтар көбінесе дермалық хроматофор жасушалары арқылы тиімді камуфляж үлгілерін көрсетіп, жарықтардың арасында жасырынып уақыт өткізеді. Барлық сегізбұрыштар сияқты, олар да пішінін оңай өзгерте алады, бұл оларға өздерінен әлдеқайда кішкентай жарықтарға сығуға мүмкіндік береді. Бұл, сондай-ақ оянының кіреберісіне тас үйіп қою, сегізбұрыштың жыртқыштардан қорғалуына көмектеседі. Егер оларды мазаласа, олар тез түсін өзгертіп, ашық сары түске айналады, ал 50-60 сақинасының әрқайсысы үштен бір секунд ішінде жарқын көк түспен жыпылықтайды, бұл ескерту сигналы ретінде қызмет етеді. Үлкен көк шатырлы сегізбұрыш (Hapalochlaena lunulata) сақиналарында иридофорлар деп аталатын көп қабатты жарық шағылыстырғыштар болады. Олар көк-жасыл жарықты кең бұрышта шағылыстырады. Әр сақинаның астында және айналасында қара пигментті хроматофорлар орналасқан, оларды сақиналардың контрастын күшейту үшін бір секунд ішінде кеңейтуге болады. Сақинаның үстінде хроматофорлар жоқ, бұл баспаяқтылар үшін ерекше, себебі олар әдетте иридесценцияны жабу немесе спектрлік түрде өзгерту үшін хроматофорларды пайдаланады. Көк сақиналардың жылдам жыпылықтауы жүйке жүйесімен басқарылатын бұлшықеттердің жұмысы арқасында мүмкін болады. Қалыпты жағдайда әр сақина иридофордың үстіндегі бұлшықеттердің жирылуымен жасырылады. Бұл бұлшықеттер босаңсығанда және сақинаның сыртындағы бұлшықеттер жирылғанда, иридесценция ашылады, соның нәтижесінде көк түс көрінеді. Басқа сегізбарсақтар сияқты, көк шатырлы сегізбұрыш та суды түтікшеден шығарып, реактивті қозғалыс арқылы жүзеді.
Blue ringed octopuses spend most of their time hiding in crevices while displaying effective camouflage patterns with their dermal chromatophore cells. Like all octopuses, they can change shape easily, which allows them to squeeze into crevices much smaller than themselves. This, along with piling up rocks outside the entrance to its lair, helps safeguard the octopus from predators. If they are provoked, they quickly change color, becoming bright yellow with each of the 50–60 rings flashing bright iridescent blue within a third of a second as an aposematic warning display. In the greater blue ringed octopus (Hapalochlaena lunulata), the rings contain multi layer light reflectors called iridophores. These are arranged to reflect blue–green light in a wide viewing direction. Beneath and around each ring are dark pigmented chromatophores which can be expanded within 1 second to enhance the contrast of the rings. There are no chromatophores above the ring, which is unusual for cephalopods as they typically use chromatophores to cover or spectrally modify iridescence. The fast flashes of the blue rings are achieved by using muscles which are under neural control. Under normal circumstances, each ring is hidden by contraction of muscles above the iridophores. When these relax and muscles outside the ring contract, the iridescence is exposed, thereby revealing the blue color. Similar to other Octopoda, the blue ringed octopus swims by expelling water from a funnel in a form of jet propulsion.
Тамақтандыру
Көк сақиналы сиырғақ көбінесе балықтар мен қабықтылылармен қоректенеді. Ол жемтігіне секіріп шабуылдайды, оны өтегіштерімен ұстап, аузына қарай тартады. Ол мүйізді тұмсығымен қатты қабықты немесе креветканың қабығын тесіп, уын шығарады. У қозғалысқа қажетті бұлшық еттерді парализдеп, жемтіктің өлуіне себеп болады.
The blue ringed octopus often feeds on fish and crustaceans. It pounces on its prey, seizing it with its arms and pulling it towards its mouth. It uses its horny beak to pierce through the tough crab or shrimp exoskeleton, releasing its venom. The venom paralyzes the muscles required for movement, which effectively kills the prey.
Көбею
Көк сақиналы сегіз аяқты жұптасу рәсімі аталықтың аналыққа жақындап, өзінің өзгертілген аяғымен, яғни гектокотилімен, оны ласкалауынан басталады. Аталық аналықты ұстап жұптасады, кейде аналықтың көру қабілетін толығымен жабады, содан кейін гектокотилін мантия қуысына бірнеше рет енгізе отырып, сперма пакеттерін жеткізеді. Жұптасу аналыққа жеткілікті болғанша жалғасады, және кем дегенде бір түрінде аналыққа шамадан тыс жіберілген аталықты күшпен айыруға тура келеді. Аталықтар өздерінің жынысына немесе өлшеміне қарамастан, өз түрінің мүшелерімен жұптасуға тырысады, бірақ аталықтар арасындағы өзара әрекеттесу көбінесе қысқа болады және гектокотильді пакетсіз немесе күреспей кері тартып алумен аяқталады. Көк сақиналы сегіз аяқты аналықтары өмірінде бір рет, күздің соңында шамамен 50 жұмыртқадан тұратын бір жұмыртқа тобын туады. Жұмыртқалар аналықтың аяқтарының астына салынып, шамамен алты ай бойы инкубацияланады. Осы процесте аналық тамақтанбайды. Жұмыртқадан шыққаннан кейін аналық өледі, ал жаңа туған балалар келесі жылға дейін жетіліп, жұптаса алады.
The mating ritual for the blue ringed octopus begins when a male approaches a female and begins to caress her with his modified arm, the hectocotylus. A male mates with a female by grabbing her, which sometimes completely obscures the female's vision, then transferring sperm packets by inserting his hectocotylus into her mantle cavity repeatedly. Mating continues until the female has had enough, and in at least one species, the female has to remove the over enthusiastic male by force. Males will attempt copulation with members of their own species regardless of sex or size, but interactions between males are most often shorter in duration and end with the mounting octopus withdrawing the hectocotylus without packet insertion or struggle. Blue ringed octopus females lay only one clutch of about 50 eggs in their lifetimes, towards the end of fall. Eggs are laid and then incubated underneath the female's arms for about six months. During this process, the female does not eat. After the eggs hatch, the female dies, and the new offspring will reach maturity and be able to mate by the next year.
Жұптасу мінез-құлқы
Оңтүстік көк сақиналы сегізқарғылының дене массасы жұптасу жиілігіне ең күшті әсер ететін фактор болып табылады. Ірілеу еркектерге аналықтардың басымдық таныту белгілері байқалады, бірақ еркектер аналықтарға басымдық танытқандығы көрсетілмеген. Бұл түрде еркектер жұптасуды бастау үшін аналықтарға қарағанда көп күш жұмсайды деген болжам бар. Сонымен қатар, еркектердің иіс арқылы аналықтарды тануы және олармен жұптасуы да мүмкін емес сияқты. H. maculosa түрінде еркектердің бір-бірімен жұптасуға талпынуы жиі кездеседі, бұл олардың жынысты ажырата алмайтындығын көрсетеді. Көк сақиналы сегізқарғылы еркектері аналықтың бұрынғы жұптасу тарихына қарай жұптасу ұзақтығын өзгертеді. Егер аналық басқа еркекпен жұптаспаса, жұптасу тоқтатылмайды. Мұндай жағдайларда жұптасу ұзақтығы да артады.
In the southern blue ringed octopus, body mass is observed to be the strongest factor that influences copulatory rates. Evidence of female preference of larger males is apparent, although no male preference of females is shown. In this species, it is suggested that males expend more effort than females to initiate copulation. Additionally, it is unlikely that males use odor cues to identify females with which to mate. Male male mounting attempts are common in H. maculosa, proposing that there is no discrimination between sex. Male blue ringed octopus will adjust mating durations based on the female's recent mating history. Termination of copulation is not likely to happen with a female if she has not yet mated with another male. Duration length of mating is also found to be longer in these cases as well.
Уыттылық
Көк сақиналы сиырғақ өте кішкентай болса да, бірнеше минут ішінде 26 ересек адамды өлтіре алатын удың жеткілікті мөлшерін тасиды. Олардың шағуы өте кішкентай және көбінесе ауыртпайды, көптеген адамдар тыныс алу қиындығы мен сал қалу басталарша уланғанын сезбейді. Көк сақиналы сиырғаққа қарсы у жоқ.
The blue ringed octopus, despite its small size, carries enough venom to kill 26 adult humans within minutes. Their bites are tiny and often painless, with many victims not realizing they have been envenomated until respiratory depression and paralysis begins. No blue ringed octopus antivenom is available.
Уыт
Сегізқарғылы тетродотоксин, гистамин, триптамин, октопамин, таурин, ацетилхолин және дофамин құрамындағы уларды өндіреді. Удың әсерінен құсық, тыныс алудың тоқтауы, жүрек жеткіліксіздігі, қатал, кейде толық соқпақтық, соқырлық пайда болуы мүмкін, емделмесе бірнеше минут ішінде өлімге алып келуі мүмкін. Өлім көбінесе диафрагманың параличінен туындайтын тұншығудан болады. У сегізқарғылының артқы сілекей безінде эндосимбиотикалық бактериялар арқылы өндіріледі. Сілекей бездері түтікше-ацинарлы экзокриндік құрылымға ие және ішек қан кеңістігінде орналасқан. Көк сақиналы сегізқарғылының негізгі нейротоксині – бастапқыда «макулотоксин» деп аталған қосылыс; 1978 жылы бұл макулотоксиннің тетродотоксин екені анықталды, бұл тетродотоксин сондай-ақ, шаян балықтарында, қалың терілі тритондарда және кейбір улағыш оқ бақаларында да кездеседі; көк сақиналы сегізқарғылы – тетродотоксинді у ретінде қолданған алғашқы жағдай. Тетродотоксин натрий каналдарын бұғаттап, әрекет етуінен бірнеше минут ішінде қозғалыс параличіне және тыныс алудың тоқтауына себеп болады. Сегізқарғылының натрий каналдары тетродотоксинге төзімділікке бейімделген. Тетродотоксинді сілекей бездеріндегі бактериялар өндіреді. Улану үшін тікелей контакті қажет. Қауіпке тап болғанда, сегізқарғылының бірінші инстинкті – қашу. Егер қауіп сейілмесе, сегізқарғылы қорғаныс күйге өтіп, көк сақиналарын көрсетеді. Егер сегізқарғылы бұрышталып, тигіліп қалса, ол шабуылдаушыны шағып, уландыруы мүмкін. Тетродотоксин оның денесіндегі дерлік барлық мүшелер мен бездерінде табылады. Тіпті Нидхэм қапшығы, бронхиальдық жүрек, бүйрекшелер және жеңілділер сияқты сезімтал аймақтарда да тетродотоксин анықталды, және ол сегізқарғылының қалыпты функцияларына әсер етпейді. Бұл ерекше қан тасымалы арқылы мүмкін болуы мүмкін. Анасы нейротоксинді (немесе у өндіретін бактерияларды) жұмыртқаларына жіберіп, олардың жұмыртқадан шығар алдында өз уларын өндіруіне мүмкіндік береді.
The octopus produces venom containing tetrodotoxin, histamine, tryptamine, octopamine, taurine, acetylcholine, and dopamine. The venom can result in nausea, respiratory arrest, heart failure, severe and sometimes total paralysis, blindness, and can lead to death within minutes if not treated. Death is usually from suffocation due to paralysis of the diaphragm. The venom is produced in the posterior salivary gland of the octopus by endosymbiotic bacteria. The salivary glands possess a tubuloacinar exocrine structure and are located in the intestinal blood space. The major neurotoxin component of the blue ringed octopus is a compound originally known as 'maculotoxin'; in 1978, this maculotoxin was found to be tetrodotoxin, a neurotoxin also found in pufferfish, rough skinned newts, and some poison dart frogs; the blue ringed octopus is the first reported instance in which tetrodotoxin is used as a venom. Tetrodotoxin blocks sodium channels, causing motor paralysis and respiratory arrest within minutes of exposure. The octopus's own sodium channels are adapted to be resistant to tetrodotoxin. The tetrodotoxin is produced by bacteria in the salivary glands of the octopus. Direct contact is necessary to be envenomated. Faced with danger, the octopus's first instinct is to flee. If the threat persists, the octopus will go into a defensive stance, and display its blue rings. If the octopus is cornered and touched, it may bite and envenomate its attacker. Tetrodotoxin can be found in nearly every organ and gland of its body. Even sensitive areas such as the Needham's sac, branchial heart, nephridia, and gills have been found to contain tetrodotoxin, and it has no effect on the octopus's normal functions. This may be possible through a unique blood transport. The mother will inject the neurotoxin (and perhaps the toxin producing bacteria) into her eggs to make them generate their own venom before hatching.
Әсерлер
Тетродотоксин ауыр және көбінесе толық дене парализіне себеп болады. Тетродотоксинмен улану салдарынан зардап шеккендер айналасындағы оқиғалардың бәрін сезінеді, бірақ қимылдай алмайды. Параличке байланысты, олар көмек шақыруға немесе қиындық туралы хабарлауға шамалары жетпейді. Жәбірленуші, курре немесе панкуроний бромидінің әсеріне ұқсас, есін сақтап, сергек күйде қалады. Бұл әсер уақытша және тетродотоксин организмде метаболизденіп, шығарылған кезде бірнеше сағат ішінде жоғалады. Симптомдардың ауырлығы әртүрлі, бірақ балалар дене мөлшерінің кішкентай болуына байланысты ең көп қауіпке ұшырайды.
Tetrodotoxin causes severe and often total body paralysis. Tetrodotoxin envenomation can result in victims being fully aware of their surroundings but unable to move. Because of the paralysis, they have no way of signaling for help or indicating distress. The victim remains conscious and alert in a manner similar to the effect of curare or pancuronium bromide. This effect is temporary and will fade over a period of hours as the tetrodotoxin is metabolized and excreted by the body. The symptoms vary in severity, with children being the most at risk because of their small body size.
Емдеу
Алғашқы көмек жараға қысым салудан және зардап шеккен адамның тыныс алу бұлшықтары параличтенгеннен кейін жасанды тыныс алу жасаудан тұрады, бұл көбінесе шағылғаннан кейін бірнеше минут ішінде болады. Удың негізгі әсері паралич тудыру болғандықтан, зардап шеккен адамға цианоз бен гипотония дамығанға дейін жасанды тыныс алуды бастап, оны сақтап тұрса, көбінесе құтқаруға болады. Медициналық жәрдем келгенге дейін тыныс алуды қолдау зардап шеккен адамның аман қалу мүмкіндігін арттырады. Ауруханадағы емдеу организм уды тазарғанша науқасты тыныс алу аппаратына қосуды қамтиды.
First aid treatment is pressure on the wound and artificial respiration once the paralysis has disabled the victim's respiratory muscles, which often occurs within minutes of being bitten. Because the venom primarily kills through paralysis, victims are frequently saved if artificial respiration is started and maintained before marked cyanosis and hypotension develop. Respiratory support until medical assistance arrives will improve the victim's chances of survival. Definitive hospital treatment involves placing the patient on a ventilator until the toxin is removed by the body.
Қорғау
Қазіргі уақытта көк сақиналы сегізқарғыш популяциясы туралы ақпарат Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бойынша «Тәуекел азаматтығы» деп тіркелген. Дегенмен, биопроспектинг, мекендеу ортасының фрагментациясы, нашарлауы, тым көп балық аулау, адамның араласуы, сондай-ақ аквариум саудасы үшін түрлерді жинау популяция санына қауіп тудыруы мүмкін. Гапалохлена теңізді қорғауға түрлі пайда әкелуі мүмкін. Бұл сегізқарғыштар туысы мекендеу ортасының биологиялық әртүрлілігін тұрақтандырады және теңіз тағамдық тізбегінің тепе-теңдігін кеңейтеді. Көк сақиналы сегізқарғыштардың әртүрлі түрлері Азиялық мерген тышқандарының популяциясын бақылауға көмектеседі. Сонымен қатар, көк сақиналы сегізқарғыш өндіретін тетродотоксиндерге қатысты болашақ зерттеулер жаңа медициналық жаңалықтарға әкелуі мүмкін.
Currently, the blue ringed octopus population information is listed as Least Concern according to the International Union for the Conservation of Nature (IUCN). However, threats such as bioprospecting, habitat fragmentation, degradation, overfishing, and human disturbance, as well as species collections for aquarium trade, may be threats to population numbers. It is possible that Hapalochlaena contributes to a variety of advantages to marine conservation. This genera of octopus provides stability of habitat biodiversity as well as expanding the balance of marine food webs. Various species of blue ringed octopus may help control populations of Asian date mussels. Additionally, future research on tetrodotoxins produced by the blue ringed octopus may produce new medicinal discoveries.
Танымал мәдениетте
1983 жылғы Джеймс Бондтың "Октопусси" фильмінде көк сақиналы осьминог әйел бандиттер мен контрабандистердің құпия орденінің маңызды символы болып табылады, ол аквариумда, жібек халаттарда және орден мүшелерінің әйелдерінің татуировкасы ретінде көрінеді. "The Adventure Zone" жобасының "Металлға гүлшашақтар" сериясында көк сақиналы осьминог бейнеленген.
In the 1983 James Bond film Octopussy, the blue ringed octopus is the prominent symbol of the secret order of female bandits and smugglers, appearing in an aquarium tank, on silk robes, and as a tattoo on women in the order. The Adventure Zone featured a blue ringed octopus in its "Petals to the Metal" series.