Дауыс беруге жарамды жас ең төменгі шегі

Кіріспе

Дауыс беруге қабілетті азаматтардың ең төменгі жасы

Заңмен белгіленген дауыс беру жасы – демократиялық елде адамға дауыс беруге рұқсат етілген ең төменгі жас шамасы.

Тарих

1890 жылы Оңтүстік Африка Республикасы, көбінесе Трансваал Республикасы деп аталатын, сайлау жасын 18 жасқа белгіледі. Бұл әрекет, кейінірек әйелдер мен жақсы жағдайда емес ақтардың сайлау құқығын кеңейтуге бағытталған заңдар сияқты, сайлаушылардың құрамын африканерлердің мүддесіне орай, аутландтарға қарсы өзгерту мақсатында жасалды. 1939–1945 жылдардағы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, дерлік барлық елде сайлауға қатысу жасы 21 немесе одан жоғары болды. 1946 жылы Чехословакия сайлау жасын 18 жасқа төмендеткен алғашқы мемлекет болды, ал 1968 жылға қарай барлығы 17 ел сайлау жасын төмендетті, оның 8-і Латын Америкасында, ал 8-і коммунистік елдерде болды. Австралия, Жапония, Швеция және Швейцария 1960 жылдардың соңына қарай сайлау жасын 20 жасқа дейін төмендетті. Канада, Батыс Германия (1970), АҚШ (26-шы түзету, 1971), Австралия (1974), Франция (1974), Швеция (1975) және тағы да басқалары. Егер жас жігіттерді 18 жасында соғысқа шақыруға болады, онда олардың 18 жасында дауыс беруге құқылы болуы керек деген пікір айтылды. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында Жапония, Үндістан, Швейцария, Австрия, Мальдив аралдары және Марокко сайлау жасын 18 жасқа төмендетті. 20-шы ғасырдың соңында 18 жас сайлауға қатысудың ең көп таралған жасына айналды. Дегенмен, кейбір елдерде сайлау жасы 20 немесе одан жоғары, ал кейбір елдерде 16 немесе 17 жасқа дейін төмендетілген.

Ағымдағы

2020 жылдың қазан айына дейін елдердің көп бөлігі мен аумақтарының сайлауға қатысу ең төменгі жасы 18 жас құрайды. ACE Electoral Knowledge Network ұйымының мәліметтері бойынша, 237 ел мен аумақтың арасында 205 ел мен аумақта ұлттық сайлауларда дауыс беруге жол берілетін ең төменгі жас 18-ге тең. Италия парламентінің төменгі палатасы – Депутаттар палатасы 1975 жылдан бері 18 жастан бастап дауыс беру құқығына ие. Бұрын бұл жас 21 болған.

Сайлау жасын төмендету туралы пікірталас

2000 жыл шамасында бірқатар елдер сайлау жасын одан әрі төмендетуді қарастыра бастады, мұнда көбінесе 16 жасқа дейін төмендету ұсынылды. Бразилияда 1988 жылғы Конституциямен сайлау жасы 16 жасқа дейін төмендетілді, ал ең төменгі дауыс беру жасы алғаш рет 1989 жылғы президенттік сайлауда қолданысқа енді. Еуропадағы алғашқы қадамдар 1990 жылдары жасалды, онда Германияның бірнеше жеріндегі муниципалитет сайлауларында дауыс беру жасы 16 жасқа дейін төмендетілді. Төменгі Саксония мұндай төмендетуді жасаған алғашқы штат болды, бұл 1995 жылы орын алды, содан кейін тағы төрт штат осылай істеді. Сонымен қатар, Австрияда 16-25 жас аралығындағы жастардың арасында дауыс беруге қызығушылықтың артуы алғаш рет байқалды. 2000 жылдары АҚШ штаттарында – Калифорния, Флорида және Аляскада дауыс беру жасын төмендету туралы бірнеше ұсыныс енгізілді, бірақ ешқайсысы қабылданбады. Орегон штатында Сенаттың 22-қарарымен дауыс беру жасын 18 жастан 16 жасқа дейін төмендету ұсынылды. 2005 жылы Канадада және Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында жалпыұлттық төмендету ұсынылды, бірақ бұл ұсыныстар мақұлданылмады. 2009 жылдың мамыр айында Дания парламентінің депутаты Могенс Йенсен Страсбургтегі Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясына Еуропада дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету туралы бастама ұсынды. Климат үшін мектепке бойкот ұйымдастырған белсенділер бірнеше елде (Германия мен Ұлыбританияны қоса) дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендетуді талап етті.

Австралия

1970 жылы қазанда премьер-министр Дон Данстан көпшілікке жетілу жасын (төмендету) туралы заң жобасын ұсынғаннан кейін, Оңтүстік Австралияда дауыс беру жасы 1973 жылы 18 жасқа дейін төмендетілді. 2019 жылдың 21 қазанында «Жасылдар» партиясының депутаты Бандт өкілдер палатасына дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету туралы заң жобасын енгізді. 2007 жылдың 26 қыркүйегінде Австралияның Канберра қаласындағы Австралия астанасының заң шығару органында дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендетуді қарастыру туралы есеп ұсынылып, қабылданбады. 2015 жылы оппозиция жетекшісі Билл Шортен дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету қажеттігін мәлімдеді.

Австрия

2007 жылы Австрия Еуропалық Одақтың алғашқы мүшесі болып, көптеген мақсаттар үшін 16 жастан бастап дауыс беру құқығын бекітті. 1992 жылы Австрияда барлық деңгейде дауыс беру жасы 19-дан 18-ге төмендетілді. Ол кезде Жасылдар партиясы дауыс беру жасын 16-ға дейін төмендетуді ұсынған, бірақ ол қабылданбады. 2003 жылға дейін үш штат (Бургенланд, Каринтия және Штирия) осы шараны қабылдады, содан кейін Зальцбург та қосылды, ал 2005 жылдың басында тоғыз штаттың кем дегенде бесеуі осыны істеді. Штат заңнамасының нәтижесінде Бургенланд, Зальцбург және Вена штаттарында жергілікті сайлау жасының төмендеуі осы штаттардағы аймақтық сайлау жасының да төмендеуіне әкелді. Бұл саясат 14 наурыздағы Үкімет мәлімдемесімен басталып, 2 мамырда Конституцияға түзету енгізу туралы заң жобасы заң шығарушы органда қарастырылды. Ұлттық кеңес Конституция комитетінің ұсынысымен 5 маусымда бұл ұсыныс мақұлданды. Заң жобасы палатада талқыланғанда, төмендетуге қарсылық аз болды, бес партияның төртеуі оны ашық қолдады; тіпті идеяны бірінші ұсынған партия қайсы екені туралы дау болды. Заң жобасының басқа ережелері, атап айтқанда, пошта арқылы дауыс беру (Briefwahl) және Ұлттық кеңестің өкілеттік мерзімін төрт жылдан бес жылға ұзарту туралы мәселелер де қызу талқыланды. 2007 жылдың 1 шілдесінде заң күшіне енгеннен кейін дауыс беру жасы төмендетілді. Осылайша Австрия Еуропалық Одақтың алғашқы мүшесі және дамыған демократиялық елдердің бірі болып, барлық жағдайларда 16 жастан бастап дауыс беру құқығын бекітті. 2018 жылдың тамызында Британдық Колумбияда 20 жастың тобы Dogwood BC ұйымымен бірлесіп Vote16 науқанын бастады. Қазіргі уақытта олар Британдық Колумбия муниципалитеттерінің одағынан бірауыздан қолдау алып, сондай-ақ провинцияның Жасыл партиясы мен Британдық Колумбияның Жаңа демократиялық партиясының өкілдерінен де қолдау тауып отыр. Науқан қазір Жаңа демократиялық партияның заң шығарушы жиналыста осы мәселені көтеріп, қабылдануын күтуде. 2021 жылы жастар тобы федералдық дауыс беру жасын 18-ден төмендету туралы сотқа шағым түсірді. Бірнеше аптадан кейін Жаңа демократиялық партиясының (НДП) өкілі Тейлор Бакрах дауыс беру жасын 16-ға дейін төмендету туралы жеке заң жобасын ұсынды. Заң жобасы (C 210) 2022 жылдың мамыр айында талқыланды. Екінші оқылымда заң жобасына 245 депутат қарсы дауыс берді, ал 77 депутат қолдады.

In 2007, Austria became the first member of the European Union to adopt a voting age of 16 for most purposes. The voting age had been reduced in Austria from 19 to 18 at all levels in 1992. At that time a voting age of 16 was proposed by the Green Party, but was not adopted. Three states had made the reduction by 2003 (Burgenland, Carinthia and Styria), Salzburg followed suit, and so by the start of 2005 the total had reached at least five states out of nine. As a consequence of state law, reduction of the municipal voting age in the states of Burgenland, Salzburg and Vienna resulted in the reduction of the regional voting age in those states as well. The policy was set in motion by a Government announcement on 14 March, and a bill proposing an amendment to the Constitution was presented to the legislature on 2 May. On 5 June the National Council approved the proposal following a recommendation from its Constitution Committee. During the passage of the bill through the chamber relatively little opposition was raised to the reduction, with four out of five parties explicitly supporting it; indeed, there was some dispute over which party had been the first to suggest the idea. Greater controversy surrounded the other provisions of the bill concerning the Briefwahl, or postal vote, and the extension of the legislative period for the National Council from four to five years. The voting age was reduced when the Bill's provisions came into force on 1 July 2007. Austria thus became the first member of the European Union, and the first of the developed world democracies, to adopt a voting age of 16 for all purposes. In August 2018, in British Columbia, a group of 20 youth partnered with Dogwood BC to launch a Vote16 campaign. Currently, they have unanimous support from the Union of BC Municipalities, as well as endorsements from the province's Green Party of British Columbia and British Columbia New Democratic Party representatives. The campaign is now waiting for it to be brought up in the legislative assembly by the NDP and for it to pass there. In 2021, a group of young people filed a court challenge to lower the federal voting age from 18. Several weeks later, Taylor Bachrach of the New Democratic Party (NDP) introduced a private member's bill to lower the voting age to 16. The bill (C 210) was debated in May 2022. The bill was defeated in its second reading with 245 members of parliament voting to oppose the bill and 77 voting to support it.

Куба

Куба Республикасының Конституциясында белгіленгендей, ерлер мен әйелдердің дауыс беруге жететін жасы – 16 жас.

Германия

2021 жылғы коалициялық келісімнің бір бөлігі ретінде SPD, Жасылдар және FDP 20-шы Бундестагтың жұмыс істеу кезеңінде Еуропалық сайлаулар үшін дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендетуге келісті. Олар Германия парламентіне сайлауда дауыс беру жасын төмендетуді де мақсат тұтып отыр, бірақ бұл үшін конституцияны өзгерту қажет, ол үшін оппозициялық партиялардың қолдауы керек болады.

Исландия

Сайлау жасын 16 жасқа дейін төмендету туралы алғашқы ұсыныс 2007 жылы парламентке енгізілген. 2018 жылы жергілікті сайлауда дауыс беру жасын төмендету туралы заң жобасы соңғы оқылымға жетті, бірақ қарсыластары парламенттік сессия аяқталарға дейін оны кешіктіріп отырды. 2023 жылдың 28 қазанында Вестурбурд және Талкнахярдархреппур муниципалитеттері бірігу жөніндегі референдум өткізді; осы референдумда дауыс беру жасы 16 жасқа дейін төмендетілді.

Иран

Иран 15 жасқа сайлау құқығын бергенде ерекшелік танытты, бірақ 2007 жылдың қаңтарында Үкімет қарсы болғанына қарамастан, оны 18 жасқа көтерді. 2007 жылдың мамырында Иран Үкіметі кабинеті осы жас мөлшерін қайтару туралы заң жобасын ұсынды.

Люксембург

Люксембургте 18 жастан бастап дауыс беру міндетті. Үкімет 16 және 17 жастағылар үшін дауыс беруді ерікті ету туралы ұсынған ұсынысты 2015 жылдың маусым айында өткен референдумда сайлаушылардың 81 пайызы қабылдамады.

Мальта

2013 жылдың 20 қарашасында Мальта 2015 жылдан бастап жергілікті сайлауларда дауыс беру жасын 18-ден 16-ға төмендетті. Бұл ұсыныс үкімет пен оппозиция, әлеуметтанушылар және жастар ұйымдары тарапынан кең қолдауға ие болды. 2018 жылдың 5 наурызында Мальта Парламенті бірауыздан конституцияға өзгеріс енгізуге дауыс берді, соның салдарынан жалпы сайлаулар, Еуропалық парламент сайлаулары және референдумдар үшін дауыс беру жасы 18-ден 16-ға төмендеді. Осылайша Мальта Еуроодақта сайлау жасын 16-ға төмендеткен екінші мемлекет атанды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияның Жасыл партиясының депутаты Сью Брэдфорд 2007 жылдың 21 маусымында депутаттардың заң жобаларын қарауға мүмкіндік туғанда, өзінің «Азаматтық білім беру және дауыс беру жасы» заң жобасын ұсынуға ниетті екенін хабарлады. 25 шілдеде осы мүмкіндік пайда болғанда, Брэдфорд бұл идеядан бас тартып, қоғамның қарсы реакциясын себеп етті. Заң жобасы Жаңа Зеландияда дауыс беру жасын 16 жасқа төмендетуді және мектептерде азаматтық білім беруді міндетті оқу бағдарламасына енгізуді көздеген еді. 2022 жылдың 21 қарашасында Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты «Make It 16 Incorporated v Attorney General» ісі бойынша, 18 жастағы дауыс беру жасының «жас негізінде кемсітуге қарсы құқықтарға қайшы келетінін» мәлімдеді. Премьер-министр Жасинда Ардерн одан кейін дауыс беру жасын 16 жасқа төмендету туралы заң жобасы парламентте талқыланатынын, оны қабылдау үшін конституциялық көпшілік дауыс қажет екенін жариялады.

Ұлыбритания

1969 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заң Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасына сайлау үшін дауыс беру жасын 21 жастан 18 жасқа дейін төмендетті, бұл алғашқы ірі демократиялық ел болды. Ұлыбританияда дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету мәселесі алғаш рет 1999 жылы қаралды, осы кезде Саймон Хьюз ұсынған Халықты өкілдік ету туралы заңға түзету енгізу талқыланды. Бұл Парламентте дауыс беру жасын 18 жасқа дейін төмендету туралы алғашқы дауыс беру болды. Үкімет түзетуге қарсы болды және ол 434 дауысқа 36 дауыспен жеңілді. Сол кезде Лорд Лукас Лордтар палатасында жеке заң жобасын ұсынды. 2004 жылы Ұлыбританияның Сайлау комиссиясы дауыс беру және кандидат болу жасы тақырыбы бойынша кең ауқымды консультация өткізді және маңызды жауаптар алды. Комиссия өз қорытындысында дауыс беру жасын 18 жаста қалдыруды ұсынды. 2005 жылы Өкілдер палатасы либерал-демократ Стивен Уильямс ұсынған дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету туралы жеке мүше заңына қарсы 136 дауысқа 128 дауыспен дауыс берді. Парламент 2006 жылы қабылданған Сайлау әкімшілігі туралы заңға дауыс беру жасын төмендету туралы ереже енгізуден бас тартты. 2006 жылғы "Билік туралы сауалнама" баяндамасында дауыс беру және Өкілдер палатасына кандидат болу жасын 16 жасқа дейін төмендету қажеттігі айтылды. Сол күні қаржы министрі Гордон Браун The Guardian газетінде жариялаған мақаласында, егер бұл тиімді азаматтық білім берумен бірге жасалса, мұндай қадамды қолдайтынын мәлімдеді. Әділет министрлігі 2007 жылы "Британияның басқаруы" атты жасыл кітапты жариялады, онда "Жастар азаматтығы жөніндегі комиссия" құру ұсынылды. Комиссия дауыс беру жасын төмендету мәселесін қарастыратын болады. Бұл құжатты Өкілдер палатасында таныстырған кезде премьер-министр Гордон Браун: "1969 жылдан бері дауыс беру жасы 18 жасқа орнатылған, бірақ бұл талқылаудың аясында жастардың пікірін тыңдап, осы жасты төмендету қатысуды арттыра ма, жоқ па, соны зерттеу дұрыс" деді. 2009 жылы Жастар Парламентінің дебаттарында "16 жастағыларға дауыс беру құқығы" тақырыбы талқыланды және осы жастағы жастар науқанның басымдықтары ретінде оған үлкен қолдау көрсетті. 2015 жылдың сәуір айында Лейбористер партиясы 2015 жылғы жалпы сайлауда көпшілік дауыс алған жағдайда бұл саясатты қолдайтынын мәлімдеді, бірақ бұл оларға орындалмады. 2016 жылғы Еуропалық Одаққа мүшелік туралы референдумда дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету туралы сын айтылды. YouGov сауалнамасының 2018 жылғы нәтижелері көрсеткендей, халық әлі де қарсы болса да, сайлау құқығын кеңейтуге қолдау артып келеді. 2019 жылдың мамыр айынан бастап консерваторлар партиясынан басқа барлық негізгі партиялар жасты 16 жасқа дейін төмендетуді қолдады. Кейбіреулер консерваторлардың бұл саясатты қолдамауы екі жүзділік екенін айтады, өйткені олар 16 жастағыларға өздерінің жетекшілік сайлауларында дауыс беруге рұқсат береді. Сондай-ақ, барлық негізгі партиялардың ұстанымы өзімшілдік болып табылады, өйткені жас сайлаушылар солшыл партияларды қолдауға және Еуропалық Одақта қалуға бейім, ал оңшыл партияларды және Еуропалық Одақтан шығуға көбірек қарсы.

The Representation of the People Act 1969 lowered the voting age from 21 to 18 for elections to the House of Commons of the Parliament of the United Kingdom, the first major democratic nation to do so. The reduction of the voting age to 16 in the United Kingdom was first given serious consideration in 1999, when the House of Commons considered in Committee an amendment proposed by Simon Hughes to the Representation of the People Bill. This was the first time the reduction of a voting age below 18 had ever been put to a vote in the Commons. The Government opposed the amendment, and it was defeated by 434 votes to 36. At that time a Private Member's Bill was also proposed in the House of Lords by Lord Lucas. In 2004, the UK Electoral Commission conducted a major consultation on the subject of the voting age and age of candidacy, and received a significant response. In its conclusions, it recommended that the voting age remain at 18. In 2005, the House of Commons voted 136 128 (on a free vote) against a Private Member's Bill for a reduction in the voting age to 16 proposed by Liberal Democrat MP Stephen Williams. Parliament chose not to include a provision reducing the voting age in the Electoral Administration Act during its passage in 2006. The report of the Power Inquiry in 2006 called for a reduction of the voting age, and of the candidacy age for the House of Commons, to 16. On the same day the Chancellor of the Exchequer, Gordon Brown, indicated in an article in The Guardian that he favoured a reduction provided it was made concurrently with effective citizenship education. The Ministry of Justice published in 2007 a Green Paper entitled The Governance of Britain, in which it proposed the establishment of a "Youth Citizenship Commission". The Commission would examine the case for lowering the voting age. On launching the paper in the House of Commons, Prime Minister Gordon Brown said: "Although the voting age has been 18 since 1969, it is right, as part of that debate, to examine, and hear from young people themselves, whether lowering that age would increase participation." During the Youth Parliament debates of in 2009 in the House of Commons, Votes at 16 was debated and young people of that age group voted for it overwhelmingly as a campaign priority. In April 2015, Labour announced that it would support the policy if it won an overall majority in the 2015 general election, which it failed to do. There was some criticism about not reducing the voting age to 16 years for the referendum on the membership in the European Union in 2016. YouGov poll research from 2018 shows that whilst the public are still opposed, there is growing support for extending the franchise. As of May 2019, all the main parties, with the exception of the Conservatives, back reducing the age to 16. Some have argued the Conservatives are hypocritical not to support this, as they allow 16 year olds to vote in their leadership elections. It is also argued that all the main parties' approach is self serving as younger voters are thought more likely to support left leaning parties and remaining in the EU, and less likely to support right leaning parties, and leaving the EU.

Шотландия

Шотландия Ұлттық партиясының конференциясы 2007 жылдың 27 қазанында дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету саясатын (Шотландияда ересек болу жасы) бірауыздан қабылдады, сондай-ақ қажетті өкілеттіктерді Шотландия Парламентіне беру үшін үгіт жүргізуді қолдады. 2011 жылдың қыркүйегінде Шотландия тәуелсіздігі жөніндегі референдумда дауыс беру жасын 18 жастан 16 жасқа дейін төмендету мүмкін екені жарияланды. Бұл 2013 жылдың маусым айында Шотландия Парламентімен бекітілді. 2015 жылдың маусым айында Шотландия Парламенті Шотландия Парламенті мен Шотландия жергілікті өкімет сайлауларында дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендетуге бірауыздан дауыс берді. Ұлыбританияның жалпы сайлауларында Шотландияда дауыс беру жасы 18 жасқа дейін қалады.

Уэльс

2017 жылы профессор Лора МакАллистер басқарған Ассамблея сайлау реформасы жөніндегі сарапшылар тобы «Уэльс үшін жұмыс істейтін Парламент» есебінде маңызды реформалар ұсынды. Олар Ассамблея мүшелерінің санын арттыру, сайлау жүйесін бейімдеу немесе өзгерту және, әрине, дауыс беру жасын 16 жасқа төмендетуді қамтыды. Уэльс Ассамблеясының комиссиясы, корпоративтік орган, 2019 жылы дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету және атауын Сенатқа өзгерту туралы заң жобасын енгізді. Уэльстің Ұлттық Ассамблеясы сол жылдың соңында Сенат және сайлау (Уэльс) заңын қабылдады. Бұл сайлау құқығын жою бойынша өткен дауыс беру 41 дауысқа қарсы 11 дауыспен жеңілді. 1969 жылдан бері Уэльс саясатындағы ең ірі сайлауға ие болған алғашқы сайлау 2021 жылғы Сенат сайлауы болды. Уэльс үкіметі сондай-ақ 16 және 17 жастағы жастарға сайлау құқығын берді, бұл Жергілікті басқару және сайлау (Уэльс) заңында көрініс тапты, ол 2021 жылы патшалық бекітілуді алды. Бұл өзгерістер 2022 жылғы Уэльстегі жергілікті сайлауларда қолданылды. Уэльстегі дауыс беру жасы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда 18 жасқа дейін сақталады.

Корольдік тәуелділіктер

2023 жылдан бастап, британдық тәждік тәуелділіктерінің барлығында дауыс беру жасы 16-ға белгіленген. Дауыс беру жасын 16-ға төмендетуге бағытталған алғашқы қадамдар 2006 жылдан 2008 жылға дейін Ұлыбританияның үш тәуелді аймағында сәтті іске асырылды. Мэн аралы 2006 жылы өз заңын өзгерту арқылы бұл іске бастама көтерді, жалпы сайлауларда дауыс беру жасын 16-ға төмендетті, ал Кілттер палатасы бұл шешімді 19 дауысқа қарсы 4 дауыспен мақұлдады. 2007 жылы Джерси де соңынан ерді, дауыс беру жасын 16-ға төмендетуді принцип бойынша мақұлдады. Джерси штаты 25 дауысқа қарсы 21 дауыспен тартысты дауыс беру нәтижесінде бұл шешімді қабылдады және заңнамалық түзетулер бекітілді. Заң Кеңес отырысында санкцияланды және 2008 жылдың соңында өткен жалпы сайлауға дейін күшіне енді. 2007 жылы Гернси штатының үй комитеті ұсынған және штаттың саясаты комитеті бекіткен төмендету туралы ұсынысты ассамблея 30 дауысқа қарсы 15 дауыспен қабылдады. Заң Кеңес отырысында санкцияланды.

2022 жылы Олдерни мен Сарк барлық болашақ сайлауларда дауыс беру жасын 16-ға төмендетуге бағытталған заңдарды қабылдады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та сайлау жасын 21 жастан 18 жасқа дейін төмендету туралы пікірталас Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталды және Вьетнам соғысы кезінде күшейді. Осы соғысқа қатысқан көптеген жастар дауыс беруге жеткілікті жаста болмағандықтан, жас жігіттердің өміріне қауіп-қатер төндіретін жағдайда сайлау құқығынан айырылуы заң шығарушыларды ұлттық және көптеген штаттарда сайлау жасын төмендетуге итермеледі. 1968 жылға қарай бірнеше штат сайлау жасын 21 жастан төмендеткен: Аляска мен Гавайидегі ең төменгі жас 20 болса, ал Джорджия 1970 жылы Орегон штатындағы Митчеллға қарсы соттағы Жоғарғы сот Конгрестің федералды сайлаулардағы ең төменгі сайлау жасын реттеу құқығын растады. Алайда, ол бұл құқықты жергілікті және штаттық деңгейде реттеуге болмайтынын шешті. 1971 жылы қабылданған және ратификацияланған 26-шы түзету штаттарға сайлау жасын 18 жастан жоғары белгілеуге тыйым салады. XIV, XV, XIX және XXVI түзетулерде көзделген нақты шектеулерді ескермегенде, Өкілдер палатасы мен Сенат сайлауларындағы сайлаушылардың талаптары АҚШ Конституциясының I-тарауының 2-бабы мен XVII түзетуіне сәйкес штаттарға жүктелген. Онда «Өкілдер палатасы әр екі жыл сайын штаттардың халқы сайлайтын мүшелерден құралады, және әр штаттың сайлаушылары штат заңнамасының ең көп санды бөлімінің сайлаушылары үшін қажетті талаптарға ие болады» және «АҚШ Сенаты әр штаттан екі сенатордан тұрады, олар алты жылға халық сайлайды; әр сенатор бір дауысқа ие болады. Әр штаттың сайлаушылары штат заңнамасының ең көп санды бөлімінің сайлаушылары үшін қажетті талаптарға ие болады» делінген. Он жеті штат 17 жастағыларға сайлау күніне дейін 18 жасқа толуы тиіс болса, алғашқы және партиялық сайлауларда дауыс беруге рұқсат береді: Колорадо, Коннектикут, Делавэр, Иллинойс, Индиана, Кентукки, Мэн, Мэриленд, Миссисипи, Небраска, Нью-Мексико, Солтүстік Каролина, Огайо, Оңтүстік Каролина, Вирджиния, Вермонт және Батыс Вирджиния. Айова, Миннесота және Невада 17 жастағыларға барлық президенттік партиялық жиналыстарға қатысуға рұқсат береді, бірақ басқа лауазымдарға арналған алғашқы сайлауда дауыс беруге болмайды. Аляска, Гавайи, Айдахо, Канзас, Вашингтон және Вайоминг 17 жастағыларға Демократиялық партияның партиялық жиналыстарына ғана қатысуға рұқсат береді, бірақ Республикалық партияның партиялық жиналысына емес. Барлық штаттар 18 жасқа толмағандарға сайлауға алдын ала тіркелуге рұқсат береді. Он бес штат – Калифорния, Колорадо, Делавэр, Колумбия округі, Флорида, Гавайи, Луизиана, Мэриленд, Массачусетс, Нью-Йорк, Солтүстік Каролина, Орегон, Род-Айленд, Юта, Вирджиния және Вашингтон – және Вашингтон округі 16 жастағыларға алдын ала тіркелуге рұқсат береді. Мэн, Невада, Нью-Джерси және Батыс Вирджинияда 17 жастағылар алдын ала тіркеле алады. Аляскада жасөспірімге 18 жасқа толғаннан кейін 90 күн ішінде алдын ала тіркелуге рұқсат етіледі. Джорджия, Айова және Миссури штаттары 17 жасқа толғандарға, егер олар келесі сайлау алдында 18 жасқа толған болса, алдын ала тіркелуге рұқсат береді. Техас штатында 17 жастан 10 айға дейінгі балаларға алдын ала тіркелуге рұқсат етіледі. Солтүстік Дакотадан басқа қалған штаттар келесі сайлауға дейін (әдетте келесі жалпы сайлауға дейін) жасөспірім 18 жасқа толғанда алдын ала тіркеу жасын белгілемейді. Солтүстік Дакотада сайлаушылар тіркелуі талап етілмейді. 2019 жылдың 3 сәуірінде Эндрю Янг АҚШ-тың сайлау жасын 16 жасқа дейін төмендетуді жақтаған алғашқы ірі президенттік кандидат болды. 16 жастағы америкалықтар жұмыс уақытына шектеу қойылмайды және олар салық төлейді. Янгтың айтуынша, олардың өміріне заң тікелей әсер етеді, сондықтан оларға өз өкілдеріне дауыс беруге рұқсат етілуі керек. 2018 жылы Колумбия округінің кеңесінде дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету туралы заң жобасы ұсынылды, бұл федералды округті федералды деңгейдегі сайлауларда дауыс беру жасын төмендететін алғашқы юрисдикцияға айналдырады. 2019 жылы Вашингтон округіндегі кеңес мүшесі Чарльз Аллен қалада барлық сайлаулар үшін, оның ішінде президент сайлауы үшін дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету керек пе, жоқ па деген пікірталасты ұйымдастырды. Аллен сайлау жасын төмендету шарасы тоқтап қалғанмен, көпшілік қолдауын тапты. Гринбельт, Хайатсвилл, Ривердейл паркі және Маунт Рейнир, Мэриленд штатының Принс-Джордж округіне, сондай-ақ Монтгомери округінің Сомерсет және Шеви Чейз қалаларына да солай болды. 2016 жылы Калифорнияның Беркли қаласы мектептердегі сайлауда дауыс беру жасын 16 жасқа дейін көтеруге мүмкіндік беретін заң жобасын қабылдады. 2020 жылдың мамырында Окленд қалалық кеңесінің төрағасы Ребекка Каплан Оклендтің QQ шарасын жазды, ол мектептердегі сайлауда дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендетуді ұсынды. Окленд қалалық кеңесі бұл шараны дауысқа салу үшін бірауыздан шешім қабылдады. 2020 жылдың 6 қарашасында Окленд қаласы, Калифорния Оклендтің QQ шарасын қабылдады, бұл Оклендті он алты жастағы сайлаушыларды жартылай құқықтандырған АҚШ-тың ең ірі қаласы етті. Бұл дауыс беру шарасы дауыстардың 67,88% -ымен қабылданды. Алайда, 2022 жылғы сайлауларға қарай Аламеда округі бұл шараны іске асырмады және Беркли мен Оклендтегі 16 және 17 жастағылар мектептердегі сайлауда дауыс бере алмады. Массачусетс штатында Эшфилд, Бруклин, Кембридж, Конкорд, Харвич, Лоуэлл, Нортгемптон, Шелбурн, Сомервилл және Венделл қалаларында жергілікті сайлауларда дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету бойынша күш-жігер жұмыластырылды, бірақ штат заңнамасынан қажетті мақұлдауды алуға жетпеді. 2022 жылдың қарашасында Бостон қалалық кеңесі жергілікті сайлауларда дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендетуді мақұлдады, бірақ петиция штаттан да мақұлдау алуы керек.

In the United States, the debate about lowering voting age from 21 to 18 began during World War II and intensified during the Vietnam War, when most of those subjected to the draft were too young to vote, and the image of young men being forced to risk their lives in the military without the privileges of voting successfully pressured legislators to lower the voting age nationally and in many states. By 1968, several states had lowered the voting age below 21 years: Alaska and Hawaii's minimum age was 20, while Georgia In 1970, the Supreme Court in Oregon v. Mitchell ruled that Congress had the right to regulate the minimum voting age in federal elections; however, it decided it could not regulate it at local and state level. The 26th Amendment (passed and ratified in 1971) prevents states from setting a voting age higher than 18. Except for the express limitations provided for in Amendments XIV, XV, XIX and XXVI, voter qualifications for House and Senate elections are largely delegated to the States under Article I, Section 2 and Amendment XVII of the United States Constitution, which respectively state that "The House of Representatives shall be composed of Members chosen every second Year by the People of the several States, and the Electors in each State shall have the Qualifications requisite for Electors of the most numerous Branch of the State Legislature." and "The Senate of the United States shall be composed of two Senators from each State, elected by the people thereof, for six years; and each Senator shall have one vote. The electors in each State shall have the qualifications requisite for electors of the most numerous branch of the State legislatures." Seventeen states permit 17 year olds to vote in primary elections and caucuses if they will be 18 by election day: Colorado, Connecticut, Delaware, Illinois, Indiana, Kentucky, Maine, Maryland, Mississippi, Nebraska, New Mexico, North Carolina, Ohio, South Carolina, Virginia, Vermont, and West Virginia. Iowa, Minnesota, and Nevada allow 17 year olds to participate in all presidential caucuses, but may not vote in primary elections for other offices. Alaska, Hawaii, Idaho, Kansas, Washington, and Wyoming allow 17 year olds to participate in only Democratic caucuses, but not in the Republican caucus. All states allow someone not yet 18 to preregister to vote. Fifteen states — California, Colorado, Delaware, District of Columbia, Florida, Hawaii, Louisiana, Maryland, Massachusetts, New York, North Carolina, Oregon, Rhode Island, Utah, Virginia, and Washington — and Washington, D. C., allow 16 year olds to preregister. In Maine, Nevada, New Jersey, and West Virginia, 17 year olds can preregister. Alaska allows a teen to preregister within 90 days of their 18th birthday. Georgia, Iowa, and Missouri allow 17.5 year olds to preregister if they turn 18 before the next election. Texas allows someone 17 year and 10 months old to preregister. The remaining states, excepting North Dakota, do not specify an age for preregistration so long as the teen will be 18 by the next election (usually the next general election). North Dakota does not require voter registration. On 3 April 2019, Andrew Yang became the first major presidential candidate to advocate for the United States to lower its voting age to 16. At 16, Americans do not have hourly limits imposed on their work, and they pay taxes. According to Yang, their livelihoods are directly impacted by legislation, and they should therefore be allowed to vote for their representatives. In 2018, a bill in the Council of the District of Columbia was proposed to lower the voting age to 16, which would make the federal district the first jurisdiction to lower the voting age for federal level elections. In 2019, Washington D. C., Council Member Charles Allen sponsored a debate on whether or not the city should lower the voting age to 16 for all elections, including the presidential election in the city. Allen gained a magnitude of public support although the measure to lower the age of voting stalled. , Greenbelt, Hyattsville, Riverdale Park, and Mount Rainier, all in Prince George's County, Maryland, as well as Somerset and Chevy Chase in Montgomery County, had followed suit. In 2016, the city of Berkeley, California passed a bill that allowed the voting age to be 16 in school board elections. In May 2020, Oakland City Council President Rebecca Kaplan authored Oakland Measure QQ, which proposed lowering the voting age to 16, for school board elections. The Oakland City Council voted unanimously to put this measure on the ballot. On 6 November 2020, the city of Oakland, California voted to pass Oakland Measure QQ, making Oakland the largest United States city to partially enfranchise sixteen year old voters. This ballot measure passed with 67.88% of the vote. However, as of the 2022 elections, Alameda County had not implemented the measure and 16 and 17 year olds in Berkeley and Oakland remained unable to cast ballots in school board elections. In Massachusetts, efforts to lower the voting age for local elections to 16 have been made in Ashfield, Brookline, Cambridge, Concord, Harwich, Lowell, Northampton, Shelburne, Somerville, and Wendell, but ultimately failed to gain necessary approval from the state legislature. In November 2022, the Boston City Council approved lowering the local voting age to 16, but the petition must still be approved by the state.

Сайлау жасын арттыру туралы пікірталас

2024 жылғы Республикалық партияның президенттік праймеризіне қатысатын кандидат Вивек Рамасвами көп жағдайда сайлау құқығын 25 жасқа көтеруді қолдайтынын мәлімдеді. Бұл саяси өзгеріс конституциялық түзету арқылы жасалуы керек. 18 мен 24 жас аралығындағы азаматтарға тек қана әскери қызметке алынған жағдайда, не шұғыл көмек көрсету қызметкері ретінде жұмыс істесе, не азаматтық білімді тексеруден өткен жағдайда ғана дауыс беруге рұқсат етіледі.

Венесуэла

2007 жылы Венесуэла Конституциясына өзгерістер енгізуді қарастыру барысында сайлау құқығын 16 жасқа дейін төмендету туралы ұсыныс жасалды. Ұлттық ассамблеяның төрағасы Силия Флорес конституциялық реформа жөніндегі бірлескен комиссия бұл идеяны қолдайтынын хабарлады. Заң шығарушы органда бекітілгеннен кейін, түзету конституциялық ұсыныстар жинағының бір бөлігі болды, бірақ 2007 жылғы референдумда қабылданбады.

Дауыс берудің ең жоғары жасы

Кейде сайлауға қатысудың ең жоғары жасын белгілеу туралы ұсыныстар түседі, оның себебі қарт адамдардың елдің немесе аумақтың болашағына мүддесі аз деген пікір бар. Бірақ шындығында, сайлауға қатысудың ең жоғары жасын шектеген жалғыз мемлекет – Ватикан қаласы, ондағы басшы (Папа) кардиналдар кеңесімен сайланады. Кардиналдың жаңа Папа сайлауға дауыс беру үшін бұрынғы Папаның қайтыс болған немесе отставкаға кеткен күні 80 жасқа толмаған болуы керек.

Ел бойынша тізім

18 – ең көп таралған дауыс беру жасы. Кейбір елдерде және аумақтарда 16 немесе 17 жастағылар кем дегенде кейбір сайлауларда дауыс бере алады. 16 немесе 17 жастағыларға толық сайлау құқығы берілген елдердің мысалдары: Аргентина, Австрия, Бразилия, Куба, Эквадор, Никарагуа, Шығыс Тимор, Грекия және Индонезия. Ғали Папалық конклавта жаңа Папаны сайлау құқығы 80 жасқа толмаған кардиналдарға ғана шектеледі, сондықтан тек қана Ватикан мемлекетінде дауыс берудің ең жоғары жасы белгілі. Төменде әлемнің әртүрлі елдеріндегі дауыс беру жасының әліпбилік тізімі берілген.

Ел Жасы Ескерту
N/A Сайлау жоқ
18 18
18 18
18 18
18 18
18 18
18 18
16 18 мен 70 жас аралығында міндетті. Алайда, 15 жасқа толған адамдар егер олар жалпы сайлау күніне немесе одан бұрын 16 жасқа толған болса, бастапқы сайлауда дауыс беруге құқылы.
18 18
18 18
18 Міндетті
16
18 18
18 20
18 18
18 18
18 16 Еуропалық сайлауларда 2023 жылдан бері.
18 18
18 18
18 18
18 18
18 16 18 мен 70 жас аралығында міндетті; сауатсыз азаматтар үшін ерікті.
18 18
18 Ауылдық сайлаулар ғана
18 18
18 18
18 20
18 18
18 18
18 18
18 18
18 18
18 18
18 18
18 18
18 18
18 16
18 18
18 18
18 18
18 16 Жергілікті сайлауларда.
16 Еуропалық сайлауларда
18 18 Жалпыға бірдей, сондай-ақ 6 айдан астам уақыттан бері тұратын басқа британ азаматтары.
17 2016 жылдың шілдесінен бастап 17 жасқа дейін, бұрын 18 жас болған. Сайлау жылы 17 жасқа толатын адамдар да дауыс бере алады. Мысалы, егер 16 жастағы жасөспірім 2005 жылдың соңғы күні туса, ол 2022 жылы өтетін сайлауда дауыс бере алады.
18 18
18 18
18 18 АҚШ азаматтары, бірақ АҚШ президенттік сайлауында дауыс бермейді.
18 Қарулы күштердің белсенді қызметіндегі мүшелері дауыс беруге құқығы жоқ және сайлау күні олардың казармаларына кіруге тыйым салынады.
16 18
18 17 Некеде тұрған адамдар үшін шектеу жоқ. Әскерилер мен полиция дауыс бере алмайды.
18 2007 жылы 15-тен 18-ге дейін өзгерді, 2009 жылы 15-ке дейін қайта оралды және 2011 жылы 18-ге дейін қайта оралды.
18 18
16 16
18 2019 жылдың желтоқсан айында 19 жастан төмендетілді.
18 21 Әскери немесе полиция құрамында болмағандар үшін; барлық сайлаушылар 20 жыл бойы азамат болуы керек; қазіргі ұсыныста 18 жылға дейін төмендету ұсынылады.
18 2015 жылы бүкілхалықтық референдумда дауыс беру жасын 16 жасқа дейін төмендету ұсынысы қабылданбады (81% "жоқ" дауыс).
18 Тікелей сайлау 18 жасқа толған, соңғы жеті жылда Макаода тұратын тұрақты тұрғындар үшін жалпы; "корпоративтік сайлаушылар" ретінде тіркелген ұйымдармен шектелген жанама сайлау (973 қазіргі уақытта тіркелген) және кең аймақтық топтамалардан, муниципалдық ұйымдардан және орталық мемлекеттік органдардан 300 мүшелік сайлау комитеті.
18 18
18 18 2019 жылы 21-ден төмендетілді, бірақ 2021 жылдың 15 желтоқсанына дейін күшіне енген жоқ.
18 18
16 18 Түпкі тұрғындар АҚШ азаматтары болып табылады, бірақ АҚШ президенттік сайлауында дауыс бермейді.
18 18 Алайда, 17 жасқа толған адамдарға сайлау жылы 18 жасқа толған жағдайда, парламенттік сайлауда дауыс беруге рұқсат етіледі.
21 Әскери және полиция қызметкерлерін қоспағанда.
18 Парламентке әйелдер мен мұсылман еместерге арналған орын.
18 18 Батыс жағалау мен Газа.
18 18 18 75 жасқа дейін жалпыға бірдей және міндетті.
18 70 жасқа дейін жалпыға бірдей және міндетті; (әскери және ұлттық полиция мүшелері 2005 жылы Конституциялық реформаға дейін дауыс бере алмады).
18 Жастар кеңестері үшін: 15-30.
18 Үш жыл тұратын жалпыға бірдей.
18 18 18 Арал тұрғындары АҚШ азаматтары, бірақ АҚШ президенттік сайлауында дауыс бере алмайды. 16 жастағылар жергілікті сайлауда дауыс бере алады.
18 Табиғаттасқан азаматтар дауыс бере алмайды.
18 18 Сайлау жасын 16 жасқа дейін төмендету (жергілікті сайлаулар мен Еуропалық Парламент сайлаулары үшін) жоспарланып отыр және Сенат 2022 жылдың қыркүйек айының басында оны мақұлдады. Алайда үкімет бұл шешімді "конституцияға қайшы" деп айыптайды. 2022 жылдың наурызында Румыния студенттер одағы талқыға салды.
18 18 18 18 18 18 21 18 18 18 16 16 Шотландия тәуелсіздігі туралы референдумға, Шотландия Парламентінің барлық сайлауларына және Шотландияның жергілікті билік сайлауларына қатысты.
18 18 18 18 21 18 18 18 19 18 18 18 18 18 18 18 18 18 16 Гларус кантонындағы кантондық және муниципалдық сайлауларда.
18 20 2017 жылдан бері референдумдар үшін 18 жас. 2022 жылдың 26 қарашасында сайлау жасын 20 жастан 18 жасқа дейін төмендету үшін конституциялық референдум өткізілді. Дауыс беру жасын төмендету жайында көпшілік дауыс берілсе де, сайлаушылардың жартысының шегіне жетпегендіктен, референдум сәтсіз деп танылды.
18 18 18 Туғаннан бастап тайлық азамат болу, немесе кем дегенде бес жыл.
18 21 21 18 18 Кейбір ерекшеліктермен.
18 18 18 18 18 18 Әртүрлі. Бірақ Сайлау коллегиясының мүшелігі үшін кемінде 25 жас болуы керек (ең төменгі жас әрбір эмиратының билеушісі шешеді және эмираттан эмиратқа өзгеруі мүмкін).
18 18 Ұлыбританияның жалпы сайлауы бойынша, Парламентке. Шотландия тәуелсіздігі туралы референдумға, Шотландия парламенті сайлауына және Шотландияның жергілікті билік сайлауына 16 жастағылар қатысты.
18 18 18 18 Арал тұрғындары АҚШ азаматтары, бірақ АҚШ президенттік сайлауында дауыс бермейді.
16 16 Сенат (Уэльс Парламенті) сайлауы және Уэльстің жергілікті сайлауы.
18 N/A 18 18 18

16 in European elections 18 18 Universal, plus other British citizens who have been residents six months or more 17 17 from July 2016 onwards, was 18 prior. People that turn 17 in the year of the elections can also vote. This means that if a 16 year old teen was born in the last day of 2005, he/she can vote in an election taking place in 2022. 18 18 18 18 US citizens, but do not vote in US presidential elections 18 Active duty members of the armed forces may not vote and are restricted to their barracks on election day. 16 18 18 17 No threshold for married persons. The military and police cannot vote. 18 Changed from 15 to 18 in 2007, returned to 15 in 2009 and returned to 18 in 2011. 18 18 16 16 18 Lowered from 19 in December 2019. 18 21 For those not in the military or police forces; all voters must have been citizens for 20 years; current proposal for reduction to 18. 18 18 18 21 18 18 18 18 Compulsory 18 18 Compulsory until the age of 75. A proposal to lower the voting age to 16 was rejected in 2015 in a nationwide referendum (81% "no" votes). 18 Direct election 18 years of age, universal for permanent residents living in Macau for the past seven years; indirect election limited to organizations registered as "corporate voters" (973 are currently registered) and a 300 member Election Committee drawn from broad regional groupings, municipal organizations, and central government bodies. 18 18 18 18 Lowered from 21 in 2019 however did not take effect until 15 December 2021. 18 18 16 18 Indigenous inhabitants are US citizens but do not vote in US presidential elections 18 18 However, persons 17 years of age are permitted to vote in parliamentary elections if they will be 18 years of age in the year the election is held. 21 Except for members of the military and police. 18 Reserved parliamentary seats for women and non Muslims 18 18 West Bank and Gaza. 18 18 18 Universal and compulsory until the age of 75 18 Universal and compulsory until the age of 70; (members of the military and national police could not vote until a Constitutional Reform in 2005 18 For youth councils: 15 to 30 18 Universal with three years' residency 18 18 18 Island residents are US citizens but do not vote in US presidential elections. 16 year olds may vote in local elections. 18 Naturalized citizens cannot vote. 18 18 Planned lowering of the voting age to 16 (for local elections and for European Parliament elections) is currently underway and has been approved by the Senate in early September 2022. However the government opposes the decision as "unconstitutional". Brought into debate by the Romanian Students' Union in March 2022. 18 18 18 18 18 18 18 21 18 18 18 16 16 for the Scottish independence referendum, all Scottish Parliament elections and Scottish local government elections. 18 18 18 18 21 18 18 18 19 18 18 18 18 18 18 18 18 18 16 for cantonal and municipal elections in the canton of Glarus 18 20 18 for referendums (since 2017). On November 26, 2022, a constitutional referendum was held in order to lower the voting age from 20 to 18 years. Although a majority of votes were obtained in favor of lowering the voting age, the threshold of half the eligible voters was not reached and the referendum was declared unsuccessful. 18 18 18 Being a Thai citizen since birth, or at least five years 18 21 21 18 18 With some exceptions 18 18 18 18 18 18 varies But at least 25 for membership of the Electoral College, which consists of a significant minority of all citizens (the minimum age is decided by the ruler of each Emirate and may vary from one Emirate to another). 18 18 for United Kingdom wide general elections to the House of Commons. 16 for the Scottish independence referendum, Scottish Parliament elections and Scottish local government elections. 18 18 18 18 Island residents are U. S. citizens but do not vote in U. S. presidential elections. 16 16 for Senedd (Welsh Parliament) elections and Welsh local elections. 18 N/A 18 18 18

Сайлау жасын 16 жасқа дейін төмендетудің хронологиясы

Бұл жоғарыдағы тізімге ұқсас, бірақ елдер мен аумақтар сайлау жасын 16 жасқа төмендеткен күндердің тізімі. Басқаша көрсетілмесе, төмендету 18 жастан жасалды.

2020 жылдар

Уэльс: 6 мамыр 2021 жылы Сенатқа (бұрынғы Уэльстің Ұлттық Ассамблеясы) сайлау өтті. Уэльс үкіметі сондай-ақ 2022 жылдың мамыр айына дейін жергілікті өкімет сайлауында 16 және 17 жастағы азаматтарды сайлау құқығымен қамту туралы заң қабылдады. Сарк: 2022 жыл.

Сайлау жасын төмендетуді жақтаған ұйымдар

Төменде сайлау жасын төмендетуді немесе оны жоюды қолдайтын саяси партиялар мен басқа да үгіттік ұйымдар тізімі келтірілген.